AB Genişleme Taslak Sonuçları: Kosova’dan Reform, Diyalogda İlerleme ve Belediyeler Birliği Talebi

Avrupa Birliği (AB) Genel İşler Konseyi, bugün Birliğin genişleme sürecine ilişkin sonuçları kabul etti. Taslak sonuçların Kosova bölümünde, ülkeye reform sürecini hızlandırması çağrısı yapıldı.

AB’nin Kosova’dan temel beklentileri arasında, Sırbistan ile ilişkilerin normalleştirilmesi sürecinde varılan anlaşmaların uygulanması yer alıyor. Bu çerçevede, Sırp çoğunluklu belediyeler için Belediyeler Birliği’nin kurulması gereğine özellikle vurgu yapılıyor.

Kosova, Aralık 2022’de üyelik başvurusunda bulunmuş olmasına rağmen, Batı Balkanlar’da hâlen aday ülke statüsüne sahip olmayan tek ülke konumunda bulunuyor.

Reform alanları ve değerlendirmeler
Özgür Avrupa Radyosu tarafından elde edilen taslak sonuçlara göre, reform ihtiyacı en çok şu alanlarda hissediliyor:

Kamu yönetiminin güçlendirilmesi,
hukukun üstünlüğü,
yargı sisteminin konsolidasyonu,
yolsuzlukla mücadele,
temel özgürlüklerin korunması, özellikle ifade özgürlüğü (bu alanda ilerleme kaydedilmediği belirtiliyor).

Buna karşılık, örgütlü suçla mücadelede ilerleme sağlandığı ifade ediliyor.

Kosova, Şubat ayında yapılan genel seçimler ile yıl içinde düzenlenen yerel seçimlerin, tüm toplulukların katılımıyla sorunsuz şekilde gerçekleştirilmesi nedeniyle takdir ediliyor.

AB’nin Kosova’ya yönelik tedbirleri

Taslak sonuçlarda, ülkenin kuzeyindeki Sırp çoğunluklu dört belediyede iktidarın düzenli ve barışçıl biçimde devredilmesi dikkate alınarak, Kosova’ya yönelik kalan tüm cezai tedbirlerin kaldırılması beklentisi yineleniyor.

AB, 2023 yazında Kosova’nın kuzeyinde yaşanan gerilimler nedeniyle ülkeye yaptırım niteliğinde tedbirler uygulamaya başlamıştı. Bu tedbirlerin kademeli olarak kaldırılması süreci başlasa da, Kosovalı yetkililer uygulamaların sürmesini adaletsiz buluyor ve gerekli tüm koşulların yerine getirildiğini savunuyor.

Bu kapsamda, kuzeydeki güvenlik durumunun sakinleştiği, belediye binaları çevresindeki polis varlığının azaltıldığı ve yerel yönetimlerde barışçıl geçişin sağlandığı belirtiliyor.

Özgür Avrupa Radyosu’nun Avrupa editörü Rikard Jozwiak’ın Brüksel’deki kaynaklarına dayandırdığı bilgilere göre, geçen hafta AB içinde yaptırımların tamamen kaldırılmaması konusu tartışıldı. Fransa ve İtalya’nın, tedbirlerin yalnızca yüzde 50’sinin kaldırılması yönündeki yaklaşımı desteklediği ifade ediliyor.

Ancak bu konuda, Kosova’da 28 Aralık’ta yapılması öngörülen erken parlamento seçimlerinden önce bir ilerleme beklenmiyor.

İleri Araştırmalar Enstitüsü GAP’ın analizine göre, AB tedbirleri Kosova’ya yaklaşık 613,4 milyon Euro tutarında askıya alınmış ya da süresiz ertelenmiş projeye mal oldu. Sürelerin dolması nedeniyle 7,1 milyon Euro ise tamamen kaybedildi.

Genişlemenin stratejik önemi
AB raporunda, genişleme sürecinin jeostratejik öneme sahip olduğu ve 21. yüzyılda Avrupa’nın barışına, güvenliğine ve istikrarına katkı sunduğu vurgulanıyor.

Konsey, tüm ortaklara mevcut fırsat ve ivmeden yararlanarak AB yolunda ilerlemeyi hızlandıracak gerekli adımları atmaları çağrısında bulunuyor. Raporda ayrıca, yalnızca aday ülkelerin değil, AB’nin kendisinin de yeni üyeleri kabul edebilmek için hazırlık yapması gerektiği belirtiliyor.

Batı Balkan ülkeleri açısından, iyi komşuluk ilişkileri ve bölgesel iş birliğinin önemi vurgulanıyor. Raporda, “Konsey, ortakları uluslararası hukuk çerçevesinde geçmişten gelen tüm ikili anlaşmazlıkları çözmeye güçlü biçimde teşvik eder” ifadesine yer veriliyor.

Kosova–Sırbistan diyaloguna ilişkin beklentiler
Taslak sonuçlarda, AB’nin arabuluculuğunda yürütülen Kosova–Sırbistan diyaloguna tam destek teyit ediliyor. Normalleşme sürecinde ilerleme sağlanmaması halinde her iki tarafın da önemli fırsatları kaçırabileceği uyarısı yapılıyor.

Kosova ile Sırbistan 2011 yılından bu yana Brüksel’de diyalog yürütüyor. Çok sayıda anlaşmaya varılmış olsa da, bunların tamamı henüz uygulanmış değil.

Raporda, “Avrupa yollarındaki ilerleme, 2023 Normalleşme Anlaşması ve diğer tüm anlaşmalardan doğan taahhütlerin gecikme ve ön koşul olmaksızın tam olarak uygulanmasına bağlıdır” deniliyor.

Bu bağlamda, Kosova’dan Sırp çoğunluklu belediyeler birliğinin kurulmasına ilişkin anlaşmayı hayata geçirmesi ve Normalleşme Anlaşması’nın 7. maddesi ile eklerinde öngörülen şekilde, Kosova’daki Sırp toplumu için uygun bir özyönetim düzeyi sağlaması bekleniyor.

Ayrıca, Sırbistan tarafından desteklenen yapılar – sağlık ve eğitim hizmetleri dâhil – konusunda da diyalog taahhütleri doğrultusunda çözüm üretilmesi ve Kosovalı Sırpların tüm kurumsal düzeylerde yeniden entegrasyonunun sağlanması gerektiği ifade ediliyor.

Taslak sonuçların Kosova bölümünde, ülkenin AB’nin dış politikasıyla uyumlu olduğu ve Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşını kınadığı da memnuniyetle karşılanıyor.

Bölge ülkelerine yönelik değerlendirmeler
Arnavutluk için, üyelik müzakerelerinde gerekli tüm fasılların açılmasında önemli ilerleme kaydedildiği belirtilirken, sürecin yönünü fasılların kapatılmasındaki performansın belirleyeceği vurgulanıyor. Yolsuzluk ve organize suçla mücadeledeki ilerleme memnuniyetle karşılanıyor; seçim reformunun Venedik Komisyonu tavsiyeleri doğrultusunda tamamlanması isteniyor.

Karadağ, AB yolunda önemli reform ilerlemesi kaydettiği gerekçesiyle övülüyor. Ülkenin 33 faslın tamamını açtığı ve 12’sini kapattığı hatırlatılıyor. Bununla birlikte, yargı, ifade ve medya özgürlüğü, yolsuzluk ve organize suçla mücadele ile kamu yönetimi alanlarında daha fazla çaba talep ediliyor.

Kuzey Makedonya için, Avrupa entegrasyonunun hâlen temel hedef olarak korunması olumlu bulunuyor. Ancak Temmuz 2022’de taahhüt edilen anayasal değişikliklerin henüz yapılmadığı belirtiliyor. Bu değişiklikler arasında, Bulgar azınlığın anayasada tanınması ve haklarının güvence altına alınması yer alıyor.

Sırbistan’dan ise AB entegrasyon hedefleri konusunda hem söylemde hem de eylemde daha fazla tutarlılık ve güçlü siyasi irade bekleniyor. Reform sürecinin son aylarda belirgin şekilde yavaşladığına dikkat çekiliyor. Sırbistan’ın, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik savaşı nedeniyle uygulanan AB yaptırımlarına katılmayan bölgedeki tek ülke olduğu ve Moskova ile yakın ilişkilerini sürdürdüğü hatırlatılıyor.

Bosna-Hersek’ten, daha önce kendisine yöneltilen tüm tavsiyeleri dikkate alması ve AB kurumlarının 2019’da belirlediği 14 önceliğin yerine getirilmesi yönünde daha fazla çaba göstermesi isteniyor. Konsey, reform dinamiğinin hâlen tıkalı olduğunu belirterek tüm tarafları AB yolunda ilerlemeye odaklanmaya çağırıyor.

Bosna-Hersek, 2022 sonunda AB aday ülke statüsü kazanmış, katılım müzakerelerini ise resmen 2024 yılında başlatmıştır.