Siyaset

Kosova, yasal çerçevedeki ilerlemelere ve çoğulcu bir medya ortamının gelişmesine rağmen, basın özgürlüğünün ve gazetecilerin güvenliğinin sağlanması konusunda hâlâ zorluklarla karşı karşıya bulunuyor. Bu değerlendirmeler, Avrupa Konseyi (AK) Gazetecilerin Güvenliği Platformu'nun gerçekleri tespit misyonu tarafından hazırlanan basın özgürlüğü raporunun tanıtım konferansında yapıldı. Avrupa Konseyi'nin Priştine Ofisi temsilcisi Mary-Ann Hennessey, platformun basın özgürlüğüne yönelik tehditlerin hızlı şekilde bildirilmesini ve kurumlar ile ortak kuruluşların koordineli tepki vermesini sağladığını belirtti. Hennessey, "Gazeteciliğin korunması ve gazetecilerin güvenliğinin teşvik edilmesi amacıyla Avrupa Konseyi Platformu; uluslararası kuruluşları, sivil toplum örgütlerini ve gazeteci derneklerini bir araya getirerek basın özgürlüğüne yönelik tehditlerin hızlı şekilde raporlanmasını ve üye ülkeler ile ortakların koordineli tepkiler vermesini mümkün kılıyor. Kosova henüz üye devlet olmasa da platform ve ortak kuruluşları, mevcut gerçekleri tespit misyonlarının raporlarını takip etmeye devam ediyor." ifadelerini kullandı. Kosova'nın çoğulcu medya yapısında önemli adımlar attığını belirten Hennessey, hükümet, yargı, medya ve sivil toplum dahil tüm paydaşların bu süreçte rol oynadığını vurguladı. Avrupa Birliği'nin Kosova Ofisi temsilcisi Boguslaw Gertruda ise basın özgürlüğü ve gazetecilerin güvenliğinin temel demokratik değerler olduğunu ve Kosova'nın Avrupa entegrasyon sürecinin önemli bir parçasını oluşturduğunu söyledi. Finlandiya'nın Priştine Büyükelçisi Eevamari Laaksonen de yasal çerçevenin geliştirilmesinde ilerleme kaydedildiğini ifade ederek, ancak basın özgürlüğü alanında ciddi zorlukların devam ettiğini belirtti. Kosova Yargı Konseyi temsilcisi Agron Maxhuni ise gazetecilerin güvenliği ve basın özgürlüğüyle ilgili davaların ele alınmasına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Kosova'da Meclis'in kuruluş oturumunun hâlâ yapılmaması siyasi tartışmaları sürdürüyor. Kosova Geleceği için ittifak (AAK) milletvekili Burim Ramadani, oturumun 13 gündür çağrılmamasını "sorumsuzluk" olarak nitelendirerek, sürecin bir an önce başlatılmasını istedi. Buna karşılık Vetëvendosje (LVV) milletvekili Adnan Rrustemi, siyasi partilere uzlaşma için zaman tanındığını belirterek, kurumların oluşturulmasının eski muhalefet partilerinin göstereceği iradeye bağlı olduğunu söyledi. 8 Temmuz'da seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından, Meclis'in 7 Ağustos'a kadar başkan ve başkanlık divanını seçmesi gerekiyor. Öte yandan, Vetëvendosje ile kosova Demopkratik Birliği (LDK) arasında kurumların oluşturulmasına yönelik görüşmelerin, LDK Başkanı Lumir Abdixhiku'nun görevden alınması için parti içinde imza toplanmasının ardından askıya alındığı bildirildi. LDK yönetimi, parti kongresini 7 Ağustos'tan önce düzenlemeyi hedefliyor. Siyaset analisti Fitim Gashi ise, seçimlerden birinci çıkan Vetëvendosje'nin, yeni seçimleri önlemek ve kurumları oluşturmak için uzlaşı yönündeki tüm seçenekleri değerlendirmesi gerektiğini ifade etti.  

Priştine Belediye Başkanı Përparim Rama, ABD'nin Sırbistan ile Stratejik Diyalog başlatırken, Kosova ile Stratejik Diyalog'un hâlâ askıda tutulmasının endişe verici olduğunu söyledi. Rama, ABD'nin Sırbistan ile enerji, altyapı, 5G, savunma, teknoloji ve eğitim gibi alanlarda iş birliğini derinleştirdiğini, buna karşın Kosova ile stratejik diyaloğun durdurulmuş durumda olduğunu hatırlattı. ABD’nin eski Priştine Büyükelçisi Jeffrey Hovenier'in, Kosova'nın Washington'daki itibarının ciddi zarar gördüğüne yönelik açıklamasına da dikkat çeken Rama, yeni hükümetin ABD'nin önceliklerini, özellikle enerji projelerini dikkate alması gerektiğini belirtti. Rama, Başbakan'a, ABD ile ilişkilerin neden bu noktaya geldiği ve stratejik ortaklığın neden askıya alındığı konusunda kamuoyuna açık ve net bir açıklama yapması çağrısında bulundu.    

Eski Başbakan ve şimdi Kosova Demokratik Birliği (LDK) milletvekili Avdullah Hoti, LDK Genel Başkanı Lumir Abdixhiku'nun geleceğinin görüşüleceği olağanüstü kurultay girişiminin, Albin Kurti'nin Vetëvendosje Hareketi (LVV) ile olası koalisyon görüşmeleriyle hiçbir ilgisinin olmadığını söyledi. Hoti, LDK içinde yaşanan memnuniyetsizliğin yeni ortaya çıkmadığını belirterek, olağanüstü kurultay talebinin partinin üst üste aldığı seçim yenilgileri ve 2021 yılında kabul edilen, başarısız seçim sonuçlarının ardından parti yönetiminin değişmesini öngören ilkenin uygulanmamasından kaynaklandığını ifade etti. Son seçim sonuçlarının Vetëvendosje'nin hükümeti kurmak için LDK'ya ihtiyaç duymadığını gösterdiğini savunan Hoti, buna rağmen LDK'nın Kosova Meclisi'nin oluşturulması ve cumhurbaşkanının seçilmesi süreçlerinde yapıcı bir tutum sergileyeceğini söyledi. "Siyasi partiler arasındaki tüm program farklılıkları sadece iktidarı paylaşmak uğruna ortadan kalkıyorsa, bu devletin çıkarlarını korumak anlamına gelmez." diye belirtti Hoti.      

Kosova Demokratik Partisi (PDK) milletvekili seçilen Vlora Çitaku, mevcut hükümeti dış politika nedeniyle eleştirerek, Kosova'nın uluslararası alanda giderek yalnızlaştığını, buna karşılık Sırbistan'ın ABD ile stratejik ortaklığını derinleştirdiğini söyledi. Konuyla ilgili sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşımda Vlora Çitaku, Kosova'nın altı yıldır uluslararası yaptırımlarla karşı karşıya olduğunu ve stratejik müttefikleriyle ilişkilerinin zarar gördüğünü savundu. Çitaku'ya göre, aynı dönemde Sırbistan ise ABD ile yeni bir Stratejik Diyalog Anlaşması imzalayarak iş birliğini daha ileri taşıdı. Söz konusu anlaşmanın yapay zekâ, enerji, ABD sıvılaştırılmış doğal gazı (LNG) ve uzay araştırmaları gibi alanları kapsadığını belirten Çitaku, Başbakan Albin Kurti'nin daha önce ABD LNG projesini reddettiğini öne sürdü. PDK'lı siyasetçi ayrıca, ABD Başkanı Donald Trump'ın özel danışmanının Kosova ziyaretinden kısa süre sonra yayımlanan ve ülkeye yönelik eleştiriler içeren raporun da, Kosova'nın uluslararası imajına zarar verdiğini iddia etti.

Eski Dışişleri Bakanı Enver Hoxhaj, ülkenin uluslararası alanda giderek yalnızlaştığını savunarak, Kurti hükümetinin politikalarını eleştirdi. Hoxhaj bu vesileyle, ABD ile güvene dayalı ilişkilerin yeniden tesis edilmesi çağrısında bulundu. Eski Bakan Enver Hoxhaj, hükümetin başarısızlıklarının artık istisna olmaktan çıkıp bir yönetim modeline dönüştüğünü öne sürerek, Kosova'nın çatışmacı politikalar nedeniyle zaman kaybettiğini, buna karşın stratejik müttefiklerin Sırbistan ile iş birliğini güçlendirdiğini ifade etti. "Kosova açısından ciddi sonuçlar doğuran başarısızlıklar artık yeni bir haber değil, bir yönetim modeline dönüştü. Ülke, Kurti hükümetinin çatışmacı politikalarının etkisi altında kalırken, stratejik müttefiklerimiz Sırbistan ile iş birliğini derinleştiriyor." dedi Hoxhaj. ABD ile Stratejik Diyalog konusuna da değinen Hoxhaj, Kosova'nın bu mekanizmayı kaybettiğini, buna karşın Sırbistan'ın Washington ile kendi stratejik diyalog sürecini başlattığını belirtti. Hoxhaj, "Kosova, Amerika Birleşik Devletleri ile Stratejik Diyalog'u kaybetti. Buna karşılık Sırbistan kendi stratejik diyalog sürecini başlatıyor. Bu, devletimizin çıkarları açısından ciddi sonuçlar doğuracak bir geri adımdır." ifadelerini kullandı. Eski Dışişleri Bakanı, yaşanan gelişmelerin etkisinin yalnızca diplomasiyle sınırlı kalmayacağını; güvenlik, ekonomi, yabancı yatırımlar, enerji ve Avrupa-Atlantik entegrasyon sürecini de olumsuz etkileyeceğini savundu. Hoxhaj, Kosova'nın Batılı müttefikleriyle ilişkilerini yeniden güçlendirmesi ve ABD ile Stratejik Diyalog'un yeniden başlatılmasını dış politikanın öncelikleri arasına alması gereğini dile getirdi. Top of Form

Eski Diaspora Bakanı Valon Murati, siyasi krizin sürmesi, peş peşe seçimlerin yapılması ve tam yetkili devlet kurumlarının kurulamamasının, ülkenin uluslararası alandaki konumuna zarar vereceği ve entegrasyon ile kalkınma süreçlerini daha da sekteye uğratacağı değerlendirmesinde  bulundu. Katıldığı bir televizyon programında konuşan Valon Murati, Kosova'nın son yıllarda uluslararası müttefikleriyle ilişkilerinde zarar gördüğünü belirterek, mevcut siyasi çıkmazın devam etmesi halinde ülkenin bölgesel ve uluslararası gelişmeler karşısında daha da geri kalacağını söyledi. Murati, Kosova'nın uluslararası toplumla ilişkilerinin hâlâ sorunlu olduğunu, bu durumun başlıca nedenlerinden birinin ise Sırbistan ile yürütülen diyalog süreci olduğunu ifade etti. Kosova siyasetinin büyük ölçüde Sırbistan ile ilişkilere odaklandığını savunan Murati, bunun ekonomi, sosyal politikalar ve Avrupa entegrasyonu gibi temel konuların geri planda kalmasına yol açtığını dile getirdi. "Siyasi sınıfımız, başta Başbakan olmak üzere, siyasi varlığını ve seçim başarısını Sırbistan meselesi üzerinden sürdürüyor. Oysa Sırbistan'ı hayatımızın merkezindeki bir sorun olmaktan çıkarmamız gerekiyor. Komşumuz olarak kalacak ancak bu mesele; ekonomik entegrasyon, uluslararası örgütlere üyelik ve ekonomik kalkınma gibi alanlarda ilerlememizi engelliyor. Bu nedenle sosyal, ekonomik, eğitim ve sağlık politikalarına yeterince odaklanamıyoruz." dedi eski Bakan. Murati ayrıca hem hükümeti hem de muhalefeti ekonomik ve sosyal politikalar konusunda eleştirerek, ülkede gerçek anlamda siyasi tartışmaların yapılmadığını savundu. Murati, Kosova'nın uzun süredir önemli uluslararası kuruluşlara üye olamadığını belirterek, bunu siyasi gelişmelere ve uluslararası ortaklarla yaşanan sorunlara bağladı. Kosova'nın Aralık 2022'de Avrupa Birliği'ne aday ülke statüsü için yaptığı başvurunun hâlâ işleme alınmadığını hatırlatan eski Diaspora Bakanı, bunun hem AB ile ilişkilerde yaşanan sorunlardan hem de Kosova'yı tanımayan beş AB üyesi ülkeden kaynaklandığını açıkladı. Murati, Kosova'nın Sırbistan ile yaşadığı sorunların çözümü konusunda güçlü bir siyasi irade göstermesi gerektiğini vurgulayarak, "Hiçbir aşamada sorunun tarafı olduğumuz yönünde bir mesaj vermemeliyiz. Ancak son yıllarda uluslararası kamuoyuna giden mesaj, sorunun bir parçasının da biz olduğumuz yönünde oluyor." ifadelerini kullandı.    

Kosova Demokratik Birliği (LDK) Başkan Yardımcısı Lutfi Haziri, partiye yönelik eleştiri ve tavsiyelere ilişkin yaptığı açıklamada, LDK'nin yöneticilere değil, üyelerine ait olduğunu söyledi. Facebook üzerinden paylaşım yapan Haziri, LDK'nin birinci parti olmasını isteyen parti aktivistleri ve destekçilerinin endişelerini anladığını belirtti. Ancak partiyi önce öven, daha sonra ise onun hakkında “ölüm ilanı” niteliğinde yorumlar yapan kişileri eleştirdi. Haziri, “LDK hakkında bize nasıl davranmamız gerektiğini, ne yapıp ne yapmamamız gerektiğini anlatan ve tavsiyelerde bulunan herkesi anlamaya çalışıyorum. Hatta sık sık bazı otoritelerden ‘dayanak’ veya başka ifadelerle söz edenleri de görüyorum. Kimin için ve hangi gündemlerle hareket ettiklerini biliyorum.” ifadelerini kullandı. LDK'nin en çok kendi tabanının beklentilerini dikkate alması gerektiğini belirten Haziri, “LDK'nin birinci parti olmasını isteyen ve bunu yürekten arzulayan aktivistleri ve destekçileri en iyi ben anlıyorum. Birinci olmadığında hiçbir genel başkanı rahat bırakmıyorlar ve istifasını istiyorlar.” dedi. Haziri, LDK'nin ülkenin siyasi ihtiyaçlarıyla iç tartışma, siyasi anlaşmalar ve parti içi demokrasi yoluyla başa çıkabileceğini söyledi. LDK'nin Kosova'nın bağımsızlık sonrası ve Ibrahim Rugova sonrası döneminde önemli bir rol oynadığını savunan Haziri, “LDK olmadan ne çözüm ne de seçim olur.” değerlendirmesinde bulundu. Haziri, LDK'nin yeniden güçlenmesinin büyük bir siyasi anlaşmayla gerçekleşebileceğini, ancak bunun parti içi demokrasiyi zedelememesi gerektiğini vurguladı.

Washington’daki John Hopkins Üniversitesi profesörü Daniel Serwer, Sırbistan hükümeti bakanı Snežana Paunović’in Kosova’ya yönelik “etnik temizlik” ifadeleri hakkında değerlendirmelerde bulundu. Paunović’in, 1998 yılında Slobodan Milošević’in yerinde olsaydı Kosova’da “etnik temizlik” yapacağını söylediğini hatırlatan Serwer, bakanın görevden alınması yönündeki çağrılara ilişkin konuştu. Serwer, Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’in Paunović’in açıklamalarına karşı çıkan “tek bir hücresi bile” varsa, onu görevden alacağını söyledi. N1’e konuşan Serwer, “Biliyorsunuz, eğer Vučić’in vücudunda bununla aynı fikirde olmayan tek bir hücre bile olsaydı, onu derhal görevden alırdı. Bu, tarif edilmesi zor derecede kınanması gereken bir açıklama. Böyle bir şeyi asla hayal edemezdim.” ifadelerini kullandı.

Kosova Demokratik Enstitüsü(KDI) araştırmacısı Vullnet Bugaqku, Kosova Meclisi'nin kurulması için öngörülen 30 günlük anayasal sürenin 7 Ağustos'ta sona ereceğini söyledi. Bugaqku'ya göre, bu tarihe kadar Meclis Başkanı ve başkan yardımcılarının seçilerek parlamentonun resmen faaliyete geçirilmesi gerekiyor. Bugaqku, seçim sonuçlarının onaylanmasıyla birlikte 30 günlük sürenin işlemeye başladığını belirterek, "7 Ağustos'a kadar Kosova Meclisi'nin kurulmuş olması gerekiyor. Bu da Meclis Başkanı ve başkan yardımcılarının seçilmesi anlamına geliyor. Aksi takdirde, Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenen 30 günlük anayasal süre ihlal edilmiş olacak." dedi. Ancak Bugaqku, söz konusu sürenin aşılması halinde milletvekilleri açısından doğacak anayasal veya siyasi sonuçların net olmadığını ifade etti. Araştırmacı, Meclis'in kurulmasının ardından Cumhurbaşkanı'nın seçilmesi için 60 günlük yeni bir sürenin başlayacağını da hatırlattı. Bugaqku, Meclis'in örneğin son gün olan 7 Ağustos'ta kurulması halinde, Cumhurbaşkanı'nın 6 Ekim'e kadar seçilmesi gerektiğini belirterek, bu sürede de seçim yapılamaması durumunda parlamentonun feshedileceğini ve ülkenin erken seçime gideceğini söyledi. Anayasaya göre, Meclis'in feshedilmesinin ardından erken genel seçimlerin en geç 45 gün içinde düzenlenmesi gerekiyor.