Siyaset

Amerikalı diplomat Jeffrey Hovenier'in 2024 yılı sonunda Priştine’deki büyükelçi görevinden ayrılmasının ardından, ABD’nin Kosova’daki diplomatik temsili maslahatgüzar düzeyinde sürdürülüyor. Kosova, Başkan Donald Trump yönetiminin henüz büyükelçi adayı belirlemediği bölgedeki tek ülke konumunda bulunuyor. Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan Hovenier, ABD'nin Sırbistan, Karadağ ve Bosna-Hersek için büyükelçi adaylarını açıklamış olmasına rağmen Kosova için henüz bir isim belirlememesinin, Kosova'nın ABD dış politikasındaki öneminin azaldığı şeklinde yorumlanmaması gerektiğini söyledi. Hovenier, büyükelçi atama sürecinin oldukça karmaşık ve bürokratik bir süreç olduğuna dikkat çekerek, aday belirleme, güvenlik soruşturmaları ve resmi adaylık işlemlerinin uzun zaman alabileceğini ifade etti. “Şu aşamada Kosova’ya ABD Büyükelçisi atanmasına ilişkin bir adayın açıklanmamış olmasına fazla anlam yüklenmemesini tavsiye ederim. Bir büyükelçinin seçilmesi, incelenmesi ve resmen aday gösterilmesi çok sayıda bürokratik aşamayı içerir ve bu süreç çoğu zaman uzun sürebilir. Son dönemde Sırbistan, Karadağ ve Bosna-Hersek için adayların açıklanmış olması yalnızca bu ülkelerle ilgili süreçlerin geldiği aşamayı yansıtmaktadır. Bu durum, Kosova'nın ABD politikası açısından taşıdığı önemin bir göstergesi olarak değerlendirilmemelidir” dedi. Öte yandan ABD Kongresi üyesi Ritchie Torres ise konuya ilişkin endişelerini dile getirdi. Torres, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Trump yönetiminin Kosova için henüz bir büyükelçi adayı belirlememesini önemli bir hata olarak nitelendirdi. Amerikalı kongre üyesi, Washington yönetimine Kosova’ya büyükelçi atanması yönünde adım atılması çağrısında bulunarak, iki ülke arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi açısından bu görevlendirmenin önem taşıdığını vurguladı.

Kosova, Batı Balkanlar’da ABD’nin enerji alanındaki etkisini artırmayı amaçlayan projelere henüz dahil olmayan tek ülke konumunda bulunuyor. Önümüzdek Pazar günü yapılacak erken genel seçimler öncesinde, Kosova’nın ABD’den sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarik etme olasılığı ülkede yeniden gündemin önemli başlıklarından biri haline geldi. Kosova’daki gelişmeleri yakından takip eden uzmanlar ve gözlemciler, ülkenin bu konuda geç kaldığını değerlendirirken, Amerikan LNG’sinin olası kullanımının Kosova’nın enerji güvenliğini güçlendireceğini ve bunun aynı zamanda ulusal güvenliğe de katkı sağlayacağını savunuyor. Uzmanlara göre, Kosova’nın ABD kaynaklı LNG tedarik zincirine dahil olabilmesi için öncelikle güçlü bir siyasi irade ortaya koyması gerekiyor. İktidardaki Vetëvendosje Hareketi (LVV), enerji politikalarında daha çok yerli kömür kaynaklarının gazlaştırılması projelerine odaklanırken, şimdiye kadarki muhalefet partileri ise ABD’den LNG ithal edilmesi seçeneğine açık destek veriyor. Enerji uzmanları, LNG projelerinin hayata geçirilmesinin Kosova’nın enerji kaynaklarını çeşitlendirmesine, dışa bağımlılığı azaltmasına ve bölgesel enerji ağlarına daha güçlü şekilde entegre olmasına katkı sağlayabileceğini belirtiyor. Ancak bunun için gerekli altyapı yatırımlarının ve siyasi kararların alınması gerektiğine dikkat çekiliyor.  

 Kosova Adalet Enstitüsü (IKD), Viti’de düzenlenen bir seçim mitinginde 15 yaşından küçük bir çocuğun kullanıldığı gerekçesiyle Kosova Demokratik Birliği’ni (LDK) Seçim Şikâyet ve İtiraz Paneli’ne (PZAP) şikâyet etti. IKD’nin başvurusunda, LDK Başkanı Lumir Abdixhiku’nun seçim kampanyası sırasında bir çocuğu aktif şekilde mitinge dahil ettiği, çocuğun sahneye çıkarıldığı, parti bayrağı taşıdığı ve katılımcıların önünde sergilendiği öne sürüldü. Enstitü, bu durumun seçim kampanyalarına ilişkin mevzuata aykırı olduğunu savunarak PZAP’tan LDK hakkında para cezası uygulanmasını talep etti. IKD, söz konusu olayın 3 Haziran 2026 tarihinde Viti’de gerçekleştirilen LDK seçim etkinliği sırasında yaşandığını ve çocuğun 15 yaşın altında olduğunu belirtti.  

Görevdeki Topluluklar ve Geri Dönüş Bakanı Nenad Raşiç, yaptığı açıklamalarda, Belgrad’ın Kosova’daki Sırp toplumunun siyasi süreçleri üzerindeki etkisini ve bu süreçlerde kullanılan mali baskı mekanizmalarını değerlendirdi. Raşiç, Kosova’da Sırp Listesi’ni desteklemeyen Sırplara yönelik mali ve siyasi baskılar uygulandığını öne sürerek, bu süreçte hem resmi hem de gayriresmi araçların kullanıldığını söyledi. Raşiç, eski Sırp Listesi Başkan Yardımcısı ve 2023 yılında Banjska’da düzenlenen saldırının baş sorumlusu olarak gösterilen Milan Radoiçiç ile Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç arasındaki ilişkiye de değindi. Sırp Listesi’ni desteklemeyen Kosovalı Sırplar üzerindeki baskılara ilişkin konuşan Raşiç, Vuçiç’in yaşanan işten çıkarmalar ve siyasi baskılar karşısındaki sessizliğinin dikkat çekici olduğunu belirtti. “Vuçiç’in tepki göstermemesi neyi gösteriyor? Bu, o iki kişinin ne kadar bağlantılı olduğunu gösteriyor” ifadelerini kullandı. Raşiç, Belgrad’ın yanı sıra Avrupa Birliği ve bazı Avrupa ülkelerinden de yeterli tepkinin gelmemesinin, farklı düşünen Kosovalı Sırpların durumunu daha da zorlaştırdığını savundu. Karşı karşıya kaldığı baskılara rağmen siyasi duruşundan vazgeçmeyeceğini vurgulayan Raşiç, mücadelesini ilkeleri doğrultusunda sürdürdüğünü söyledi. “Başka bir seçeneğim yok. Son 20 yılda oluşturduğum siyasi ilkelerim doğrultusunda yoluma devam ediyorum” diye konuştu. Raşiç, Kosova’daki farklı toplulukların geleceği açısından hoşgörü ve birlikte yaşam kültürünün vazgeçilmez olduğunu belirterek, “Hoşgörü ve birlikte yaşama kültürü tek çıkış yoludur. Başka bir yol yok” değerlendirmesinde bulundu. Görevdeki bakana göre asıl sorun, Belgrad’ın Sırp Listesi ve Sırbistan’ın resmi politikaları dışında düşünen Sırp siyasetçilere ve vatandaşlara yönelik yaklaşımından kaynaklanıyor.

Avrupa Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi tarafından kabul edilen raporda, geçen yılın Kosova açısından kayıp bir yıl olduğu belirtilirken, bu yılın ilk aylarının da devam eden siyasi kriz nedeniyle risk altında bulunduğu ifade edildi. Raporda, Kosova'nın gerekli reformları zamanında hayata geçirememesi halinde Avrupa Birliği'nin Büyüme Planı kapsamında sağlanacak önemli mali kaynakları kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğu uyarısında bulunuldu. Belgenin raportörü olan Estonyalı Avrupa Parlamentosu üyesi Riho Terras, son bir buçuk yılın Kosova için oldukça zorlu geçtiğini belirterek, siyasi çıkmazın ülkenin geleceği açısından ciddi sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Terras, siyasi krizin normal siyasi süreçlerin işleyişine önemli ölçüde zarar verdiğini vurguladı. “Diğer eş raportörlere teşekkür ediyorum. Son derece yapıcı davrandılar ve iş birliğimiz çok iyiydi. Kosova’nın bu krizden en kısa sürede çıkmasını diliyorum” dedi. Raporda ayrıca Kosova'nın Avrupa Birliği aday ülke statüsü başvurusu desteklenirken, AB üyesi ülkelere gereksiz gecikmelere yol açmadan adaylık statüsünün verilmesine yönelik süreci ilerletmeleri çağrısında bulunuldu. Bunun yanı sıra, Kosova’yı henüz tanımayan beş Avrupa Birliği üyesi ülkeye de ülkeyi tanımaları yönünde çağrı yapıldı. Raporda, bunun Kosova'nın Avrupa entegrasyon sürecinde diğer aday ülkelerle eşit şekilde ilerleyebilmesi açısından önemli olduğu belirtildi. Raporda, Kosova’ya yönelik uygulanan tedbirlerin kaldırılması yönündeki karar memnuniyetle karşılanırken, söz konusu önlemlerin haksız olduğu ve Kosova toplumunda olumsuz etkiler yarattığı değerlendirmesine yer verildi. Ayrıca Kosova'nın Avrupa entegrasyonu sürecine olan bağlılığı övgüyle karşılandı. Bu çerçevede, Kosova-Sırbistan diyaloğunun ülkenin Avrupa perspektifinin ayrılmaz bir parçası olduğu hatırlatıldı. Öte yandan raporda, Kosova ve Sırbistan'a, 2023 yılında Banjska’da gerçekleştirilen terör saldırısının faillerini en kısa sürede adalet önüne çıkarmak için gerekli tüm adımları atmaları çağrısı yapıldı.

Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, Çarşamba günü Priştine’de düzenlediği basın toplantısında, Eylül 2023’te Banjska’da meydana gelen saldırı, Sırbistan’ın bu saldırıdaki sorumluluğu ve Kosova-Sırbistan diyalogunun geleceğine ilişkin soruları yanıtladı. Costa, tarafların geçmişte yaşanan anlaşmazlıklardan ziyade Avrupa Birliği çatısı altında ortak ve müreffeh bir geleceğe odaklanması gerektiğini vurguladı. “Avrupa Birliği bir barış projesidir. Avrupa Birliği, İkinci Dünya Savaşı’nın küllerinden doğmuştur. Bir zamanlar birbirleriyle savaşan Almanya ve Fransa, anlaşmazlıklarını geride bırakıp daha müreffeh ve ilerici bir gelecek inşa etmeye karar verdiler. Avrupa Birliği’nin hikayesi budur ve geleceği de bu anlayış üzerine kuruludur” dedi. Kosova ile Sırbistan arasındaki ilişkilere de değinen Costa, Avrupa’daki birçok ülkenin geçmişte komşularıyla ciddi sorunlar yaşadığını hatırlattı. “Hepimizin geçmişte komşularımızla sorunları oldu. Bazı durumlarda bunlar oldukça dramatik sorunlardı. Ancak önemli olan, ortak değerlerimiz ve ortak geleceğimiz doğrultusunda nasıl bir yol izlemek istediğimizdir. Geçmişteki çatışmalara değil, ortak geleceğimize odaklanmalıyız” ifadelerini kullandı. Kosova’nın AB Üyelik Süreci Costa, Kosova’nın 2022 yılında yaptığı Avrupa Birliği üyelik başvurusuna da değinerek, sürecin başarıyla ilerleyebilmesi için üzerinde uzlaşılan reformların kararlılıkla uygulanması gerektiğini söyledi. “Üyelik süreci kapsamında reform gündemi üzerinde mutabakata vardık. Kosova’nın adım adım, üzerinde anlaştığımız yükümlülükleri yerine getirmesi ve somut sonuçlar ortaya koyması büyük önem taşıyor” dedi. Avrupa Birliği tarafında, yükümlülüklerin yerine getirilmesi halinde Kosova’nın üyelik sürecinde engellerle karşılaşmayacağına inandığını belirten Costa, şu değerlendirmede bulundu: “Sürecin sonunda Avrupa Birliği tarafından herhangi bir sorun çıkarılacağına inanmıyorum. Ancak şu anda ihtiyaç duyulan şey, Avrupa Birliği üyeliği konusunda güçlü bir ulusal mutabakattır.” Costa’ya göre bu uzlaşı, ülkenin Avrupa yoluna bağlılığını gösterecek somut adımlarla desteklenmelidir. Siyasi Liderlere Mesaj: Ortaklık Sorumluluk Gerektirir Avrupa Konseyi Başkanı, Priştine’de görüştüğü siyasi liderlere de Avrupa Birliği ile ortaklığın sorumluluk ve reformlara yönelik somut taahhütler gerektirdiği mesajını verdi. Bu hafta sonu yapılacak seçimlere de değinen Costa, Avrupa Birliği’nin Kosova’ya destek verebileceğini ancak ülkenin görevlerini onun yerine üstlenemeyeceğini söyledi. “Kosova bu hafta sonu seçimlere gidiyor. Bugün görüştüğüm tüm siyasi liderlere verdiğim mesaj çok netti: Ortaklık beraberinde sorumluluk getirir. Avrupa Birliği Kosova’yı destekleyebilir, ancak onun görevlerini yerine getiremez” dedi. Kosova’nın reformları hayata geçirebilecek ve Avrupa Birliği’nin sunduğu fırsatlardan yararlanabilecek güçlü, istikrarlı ve işlevsel kurumlara ihtiyaç duyduğunu vurgulayan Costa, Avrupa entegrasyonunun tüm siyasi aktörlerin ortak önceliği olması gerektiğini belirtti. “Kosova’nın güçlü, istikrarlı ve işlevsel kurumlara ihtiyacı var. Bu kurumlar reformları gerçekleştirebilmeli ve Avrupa Birliği’nin sunduğu fırsatları değerlendirebilmelidir. Avrupa entegrasyonu, siyasi görüş ayrılıklarına rağmen tüm aktörlerin ortak hedefi olmalıdır” ifadelerini kullandı.

Kosova Çocukların Korunması için STK Koalisyonu (KOMF), siyasi partilerin seçim kampanyalarında çocukları kullanmasına tepki göstererek, bu tür uygulamaların çocuk haklarını ihlal ettiğini vurguladı. KOMF tarafından yapılan açıklamada, çocukların siyasi faaliyetlere dahil edilmemesi yönünde defalarca çağrıda bulunulduğu hatırlatılarak, buna rağmen bu uygulamanın devam ettiği belirtildi. Açıklamada, “KOMF’un seçim kampanyası faaliyetlerinde çocukların dahil edilmemesi ve kullanılmaması yönündeki çağrılarına rağmen, siyasi partiler çocukları siyasi etkinliklere dahil etmeyi sürdürüyor.” ifadelerine yer verildi. KOMF’a göre, çocukların siyasi amaçlarla kullanılması onların haklarının ihlali anlamına geliyor ve çocuğun üstün yararı ilkesine aykırılık teşkil ediyor. Koalisyon, tüm siyasi partilere ve seçim sürecine katılan aktörlere çağrıda bulunarak, çocukların siyasi propaganda faaliyetlerinde kullanılmaması ve haklarının korunmasına azami özen gösterilmesi gerektiğini vurguladı.  

Kosova, dün hem Avrupa kurumlarından hem de bazı ABD’li yetkililerden önemli destek mesajları alırken, ülkede devam eden siyasi çıkmaz nedeniyle eleştirilerin de hedefi oldu. Brüksel’de, Avrupa Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesi, raportör Riho Terras tarafından hazırlanan Kosova raporunu kabul etti. Raporda Kosova’nın kaydettiği ilerlemeler olumlu değerlendirilirken, ülkedeki siyasi tıkanıklık ve reform süreçlerindeki gecikmelerden duyulan endişe dile getirildi. Rapora göre, kurumların tam anlamıyla işlevsel olmaması nedeniyle Kosova önemli bir zaman kaybı yaşadı. Bu durumun, ülkenin Avrupa Birliği’nin sunduğu fırsatlardan yararlanma kapasitesini de olumsuz etkileyebileceği belirtildi. Bununla birlikte rapor, Kosova’nın Avrupa entegrasyon sürecine güçlü destek veriyor. Avrupa Birliği üyesi ülkelere, Kosova’nın aday ülke statüsüne ilişkin prosedürleri ilerletme çağrısında bulunulurken, AB’nin Kosova’ya yönelik tedbirleri kaldırması da memnuniyetle karşılandı. Raporda ayrıca Kosova ile Sırbistan arasındaki diyalog sürecinin sürdürülmesinin önemi vurgulanırken, Banjska saldırısının sorumlularının adalet önüne çıkarılması gerektiği ifade edildi. Diğer yandan Washington’da da Kosova konusu, ABD Kongresi’nde düzenlenen ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun katıldığı bir oturumda gündeme geldi. Kosova ve bölgeye yaptığı ziyaretin ardından konuşan Kongre üyesi Keith Self, Kosova’nın NATO üyeliğine destek verilmesi çağrısında bulundu. Self, Batı Balkanlar’ın güvenlik açısından hâlâ hassas bir bölge olduğunu belirterek, bölgedeki istikrarın korunmasının önemine dikkat çekti.

7 Haziran’da yapılacak erken genel seçimlere üç gün kala, siyasi partiler seçim kampanyalarını ülkenin farklı şehirlerinde düzenleyecekleri miting ve toplantılarla sürdürüyor. Kampanyanın sekizinci gününde, başlıca siyasi partiler gün boyunca çok sayıda seçim etkinliği gerçekleştirecek. Kosova Demokratik Birliği (LDK) Seçim Programı 18.00 – Vıçıtırın’da seçim mitingi 19.30 – Poduyeva’da seçim mitingi 20.30 – Priştine’de seçim mitingi Vetëvendosje Hareketi (LVV) Seçim Programı 16.00 – Drenas Kültür Evi’nde seçim mitingi 17.30 – Skenderay’daki “Freskia” Restoranı’nda seçim mitingi 19.30 – Mitroviça’da seçim mitingi Kosova Demokratik Partisi (PDK) Seçim Programı 17.00 – Dragaş’ın Bresana köyündeki okul avlusunda seçim mitingi 18.30 – Prizren’deki ‘Şadırvan Meydanı’nda seçim mitingi 19.30 – Rahovça Şehir Parkı’nda seçim mitingi Kosova’nın Geleceği İçin İttifak (AAK) Seçim Programı 18.00 – Suhareka’daki “Mali” Restoranı’nda seçim mitingi 7 Haziran seçimleri öncesinde partiler, son günlerde seçmenlere ulaşmak ve programlarını tanıtmak amacıyla kampanya faaliyetlerine hız vermiş durumda.

Merkez Seçim Komisyonu (MSK), yurt dışında kayıtlı seçmenlerin, süresi dolmuş Kosova kimlik belgeleriyle oy kullanabilmesine izin verdi. Karar, MSK'nın dün gerçekleştirdiği elektronik toplantıda alındı. MSK tarafından yapılan açıklamada, bu kararın geçmiş seçimlerde diplomatik temsilciliklerde yürütülen oy verme sürecinde tespit edilen bazı sorunlar nedeniyle alındığı belirtildi. Açıklamada, “Bu karar, 8 Şubat 2025 ve 27 Aralık 2025 tarihlerinde yapılan Kosova Meclisi seçimlerinde diplomatik temsilciliklerde oy verme sürecinde, süresi dolmuş kimlik belgeleriyle oy kullanmaya gelen seçmen vakalarının tespit edilmesinin ardından alınmıştır.” denildi. Böylece, diaspora seçmenleri yaklaşan seçimlerde geçerlilik süresi sona ermiş Kosova kimlik belgeleriyle de oy kullanabilecek.