AB–Kosova İlişkilerinde 2025’e Damga Vuran Yaptırımlar ve Siyasi Tıkanıklık

Geride kalan yıl boyunca Avrupa Birliği ile Kosova arasındaki ilişkilerin temel belirleyicileri, uygulanan yaptırım tedbirleri ve süregelen siyasi tıkanıklık oldu.

Şubat ayının ilk günlerinde, düzenli parlamento seçimlerinin hemen ardından Brüksel, entegrasyon süreçlerinin devam edebilmesi için Kosova’da kurumların bir an önce oluşturulması çağrısında bulundu. Kurumların kurulması, Kosova’nın Avrupa Birliği Büyüme Planı kapsamında ülkeye ayrılan 880 milyon euronun üzerinde fondan yararlanmaya başlayabilmesi açısından kritik öneme sahipti.

Bölge ülkeleri bu fonlardan yararlanmaya başlarken, bazıları iki taksit halinde ödeme almışken, Kosova bu süreçte tek bir euro dahi alamadı. Oysa söz konusu fonlar, Avrupa Birliği’nin 2023 yazında Kosova’ya uyguladığı yaptırım tedbirlerinin dışında bırakılan tek mali kaynak niteliğindeydi.

Yaptırımların kaldırılmasına yönelik ilk adımlar ilkbahar aylarında atıldı, ancak bu adımlar daha çok sembolik kaldı. İstikrar ve Ortaklık Anlaşması kapsamındaki bazı alt komite toplantılarının önü açılırken, mali kaynaklar halen bloke edilmeye devam etti.

Yalnızca iki başmüzakereci düzeyindeki toplantı ve somut sonuçların yokluğuna rağmen, AB’nin diyalog özel temsilcisi Peter Sorensen’in görev süresi 24 ay daha uzatıldı. Diyalogdaki ilerleme eksikliği, Avrupalı aktörlerin başarısızlığı olarak değil; Kosova ve Sırbistan’daki siyasi durum ile diyalog için gerekli temel koşulların oluşmamasıyla gerekçelendirildi.

Avrupa Birliği Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ise görev süresinin ikinci yılına, üst düzey siyasi düzeyde herhangi bir toplantı organize etmeden girdi. Buna rağmen, gerekli koşulların oluşması halinde  özellikle Kosova’da istikrarlı kurumların kurulmasının ardından  böyle bir toplantının yapılacağı yönündeki söylemler sürdürülüyor.

Diyalog sürecinin 2023’ten bu yana fiilen bir “klinik ölüm” sürecine girmiş olmasına rağmen, Brüksel’in Kosova’ya yönelik talepleri azalmadı. Resmi Priştine, diyalogdan doğan tüm yükümlülüklerin yerine getirilmesi konusunda baskı görmeye devam etti; bunların başında da Sırp çoğunluklu belediyeler için Birliğin kurulması talebi yer aldı.

Öte yandan Brüksel, Kosova’nın aday ülke statüsü başvurusuna ilişkin herhangi bir adım atmadı. Kosova, bu statüye sahip olmayan bölgedeki tek ülke olarak kaldı. Buna rağmen, AB’nin en üst düzey yetkililerinin bölge ziyaretleri sırasında Kosova göz ardı edilmedi; Avrupa perspektifine ilişkin söylemsel teyitler verildi, ancak 2022 yılında sunulan adaylık başvurusunun yakın gelecekte somut şekilde ele alınacağına dair herhangi bir taahhütte bulunulmadı.

Kosova, sonbaharda kısmi bir olumlu gelişme yaşadı. Aday ülke statüsüne sahip olmamasına rağmen, ülke ilk kez Avrupa Birliği’nin bir danışma organı olan Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi’ne dahil edildi. Bu organda bölgedeki diğer ülkeler de yer alıyor.

Aralık ayı başında, kuzeydeki dört belediyede yerel yönetimin sorunsuz şekilde devredilmesinin ardından, Avrupa Birliği yaptırımların kaldırılmasına yönelik verdiği sözü yerine getirmek zorunda kaldı. Sürecin, 28 Aralık seçimlerinin ardından tamamlanması hedefiyle, yaptırımların nasıl kaldırılacağına odaklanıldı.

İlk aşamada, 2026’nın başında yaptırımların yarısının kaldırılmasına hazır olunduğu açıklandı. Kosova Cumhurbaşkanı’nın Avrupa Komisyonu Başkanı ile yaptığı görüşmenin ardından ise, Komisyon Başkanı tüm mali yaptırımların kaldırılması yönünde karar aldı. Bu kapsamda, 400 milyon avronun üzerinde bir tutarın yıl değişiminin hemen ardından serbest bırakılması bekleniyor.

Buna karşın, Avrupa Büyüme Paketi kapsamında ayrılan 880 milyon avro, hâlen Kosova’da yerel kurumların kurulmasını bekliyor. Bu zaman sınırlı fonlardan yararlanabilmesi için Kosova’nın hızlı bir şekilde kurumsal yapılanmayı tamamlaması gerekiyor. Aksi takdirde, gelecek yılın haziran ayı itibarıyla ülke, Büyüme Planı kapsamındaki mali kaynakları kaybetmeye başlayacak.