AB: Kosova Temel Alanlarda İlerleme Kaydetmedi

Karadağ, Aralık 2026'da Avrupa Birliği'ne (AB) üyelik müzakerelerini tamamlayabilir. Buna karşılık Sırbistan, Bosna-Hersek ve Kosova, “temel alanlar” olarak adlandırılan konularda ilerleme kaydetmedi. Avrupa Komisyonunun (AK) genişleme politikasına ilişkin gelecek hafta yayımlaması beklenen yıllık bildirinin taslağında bu değerlendirmeye yer veriliyor.

Genişleme paketi, Avrupa Komisyonunun aday ve potansiyel aday ülkelerin Avrupa Birliği üyeliğine doğru kaydettikleri ilerlemeyi değerlendirdiği bir dizi belgeden oluşuyor. Üye ülkeler, müzakerelerdeki fasılların açılması ve kapatılması gibi sonraki adımlara bu değerlendirmeler doğrultusunda karar veriyor.

Özgür Avrupa Radyosu (RFE/RL) tarafından görülen taslakta, bölge ülkelerinin ilerlemesinin eşit düzeyde olmadığı belirtiliyor.

Belgede, “Sırbistan, Bosna-Hersek ve Kosova temel alanlarda ilerleme kaydetmedi” deniliyor. Temel alanlar; hukukun üstünlüğünü, demokratik kurumları, kamu yönetimi reformunu ve ekonomik kriterleri kapsıyor. Bu alanlar, üyelik müzakerelerinin genel seyrini belirliyor.

Karadağ: AB'ye doğru olağanüstü ilerleme

Belgede Karadağ, genişleme sürecine öncülük eden ülke olarak tanımlanıyor. Avrupa Komisyonunun değerlendirmesine göre Podgorica, müzakere fasıllarının tamamında nihai kriterleri yerine getirdi ve müzakereleri bu yılın sonuna kadar tamamlayabilir.

Taslakta, “Karadağ'ın AB ile yürüttüğü üyelik müzakerelerinde kaydettiği olağanüstü ilerleme, genişlemenin ulaşılabilir bir hedef olmaya devam ettiğini gösteriyor” ifadeleri kullanılıyor.

Komisyon ayrıca Karadağ'ın temel alanlardaki çalışmalarını kararlılıkla ilerlettiğini; hukukun üstünlüğü, ekonomik yönetişim ve kamu yönetimi reformu alanlarında iyi sonuçlar elde ettiğini değerlendiriyor. Karadağ'ın genişleme sürecinde öncü konumda olduğunun göstergeleri olarak üyelik anlaşmasına yönelik çalışmalara ve Komisyonun mali paket önerisine dikkat çekiliyor.

Karadağ'ın üyelik anlaşmasında, koruyucu hükümlere yönelik “güçlendirilmiş yaklaşım” ilk kez uygulanacak. Belirtildiği üzere bu anlaşma, gelecekteki üyelik anlaşmaları için bir model işlevi görecek.

Komisyon, Karadağ'ın reformları arasında Yargı Konseyinin ve Savcılık Konseyinin bağımsızlığını güçlendiren anayasa değişikliklerini öne çıkarıyor. Bu değişikliklerin, AB ve Venedik Komisyonunun tavsiyeleriyle “tamamen uyumlu” olduğu belirtiliyor.

Ayrıca gazetecilere yönelik saldırılara karşı sıfır tolerans politikası ve 31 Ekim 2026 itibarıyla vize politikasının AB politikasıyla uyumlu hâle getirilmesi de vurgulanıyor.

Karadağ için son düzenli rapor olabilir

Avrupa Komisyonu, üyelik müzakerelerinin kısa süre içinde tamamlanmasının beklendiğini belirterek bu yılki Karadağ raporunun ülke için hazırlanan son düzenli rapor olabileceğini ifade ediyor.

Gelecek yıldan itibaren bu raporların yerini izleme raporlarının alması bekleniyor. Üyeliğe kadar geçen sürede ise üstlenilen yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini denetleyecek bir mekanizma oluşturulacak.

Avrupa Komisyonu, izleme raporlarını üyelik müzakerelerinin tamamlanması ile ülkenin AB'ye katılması arasındaki dönemde hazırlıyor. Bu aşamada artık müzakerelerdeki ilerleme değerlendirilmiyor. Bunun yerine ülkenin müzakereler sırasında üstlendiği yükümlülükleri yerine getirip getirmediği ve üyelik gününe kadar kalan reformları tamamlayıp tamamlamadığı denetleniyor.

Son hükümetler arası konferansın ardından Karadağ, AB Konseyinin çalışma gruplarının çoğunda aktif gözlemci statüsü kazanacak.

Karadağ, Arnavutluk, Moldova ve Ukrayna, Komisyonun belgenin ekinde üyelik müzakerelerinin tamamlanmasına ilişkin takvim ve hedefleri içeren bir “yol haritası” sunduğu ülkeler olarak öne çıkıyor.

Sırbistan: Sivil toplum ve yargı üzerindeki baskı

Sırbistan'a ilişkin taslakta ağırlıklı olarak eleştirel değerlendirmelere yer veriliyor. Hukukun üstünlüğü ve ifade özgürlüğü gibi kilit alanlarda ilerleme kaydedilmediği belirtiliyor. Ayrıca Sırbistan'ın AB'nin dış politikasıyla uyum düzeyinin düşük kalmaya devam ettiği ifade ediliyor.

Yargı alanında Komisyon, kamuoyunda “Mrdic yasaları” olarak anılan düzenlemelerin kabul edilmesiyle ortaya çıkan ilk gerilemenin daha sonra düzeltildiğini belirtiyor.

Taslağa göre bu gerileme, savcılığın özerkliğine ve yargının bağımsızlığına ilişkin güvencelerin bir kısmını ortadan kaldıran yasal değişikliklerden kaynaklandı. Bununla birlikte Sırbistan'da “uygunsuz baskının önemli ölçüde arttığı” değerlendiriliyor.

Sırbistan; Bosna-Hersek, Gürcistan ve Türkiye ile birlikte “devletin ele geçirilmesi” riskinin belirgin biçimde devam ettiği ülkeler arasında gösteriliyor. Bu kavram, dar çıkar gruplarının devlet kurumlarını kendi kontrolleri altına aldığı bir durumu tanımlıyor.

Olumlu gelişmeler arasında Sırbistan'ın Tek Euro Ödeme Alanı'nın (SEPA) coğrafi kapsamına dâhil edilmesi yer alıyor. Ayrıca sanayi ürünlerinin uygunluk değerlendirmesine ilişkin bir anlaşma üzerinde hazırlık çalışmaları da başladı.

Bosna-Hersek: Siyasi parçalanmışlık

Avrupa Komisyonu, Bosna-Hersek'te yürütme ve yasama organlarının işleyişinin siyasi parçalanmışlık nedeniyle zorlaştığını değerlendiriyor. Aynı değerlendirme Kosova için de yapılıyor.

Taslakta, “Bosna-Hersek'te yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı iyileştirilmelidir. Hukuki reformlar ve bütünlük denetimleri, kamuoyunun yargı sistemine olan güveninin yeniden tesis edilmesi açısından kilit öneme sahiptir” deniliyor.

Komisyon, Bosna-Hersek'e Mali Eylem Görev Gücü'nün (FATF) eylem planına “tamamen bağlı kalması” çağrısında bulunuyor.

Ülkenin AB'nin dış politikasıyla tam uyumunu sürdürmesi ve Europol'ün metodolojisine uygun olarak ağır ve organize suçlara ilişkin yeni bir tehdit değerlendirmesini kabul etmesi olumlu gelişmeler olarak değerlendiriliyor.

Kosova: AB'nin dış politikasıyla tam uyum ilk kez ayrı bir başlıkta yer aldı

Kosova, Sırbistan ve Bosna-Hersek ile birlikte temel alanlarda ilerleme kaydetmeyen ülkeler arasında gösteriliyor. Komisyon ayrıca Kosova'da mahkemeler ve savcılık üzerinde siyasi aktörlerin ve çıkar gruplarının etkisinin bulunduğunu değerlendiriyor.

Taslağın yeni unsurlarından biri, Kosova'nın AB'nin ortak dış ve güvenlik politikasıyla tam uyumunun ilk kez ayrı bir 31. fasıl altında ele alınması.

Avrupa Komisyonu, diyalog anlaşmasında öngörülen Kosova'daki Sırp Çoğunluklu Belediyeler Birliği'nin kurulması konusunda herhangi bir ilerleme kaydedilmediğini değerlendiriyor.

Kosova'dan, 2023 tarihli Ohri Anlaşması da dâhil olmak üzere diyalog kapsamında üstlendiği yükümlülüklere uygun biçimde bu süreci başlatması bekleniyor.

Ayrıca Sırbistan tarafından desteklenen yapıların ve hizmetlerin statüsünün, diyalog anlaşmalarına ve Kosova yasalarına uygun şekilde çözüme kavuşturulması isteniyor. Bunun “koordinasyonsuz tedbirlerle” değil, Kosovalı Sırpların temsilcileriyle yapılandırılmış istişareler yoluyla gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanıyor.

Sırbistan-Kosova diyalogu

Avrupa Komisyonu, önceki yıllarda olduğu gibi, Sırbistan ve Kosova'nın Avrupa yolunda ilerlemesinin ilişkilerin normalleştirilmesi konusunda somut ilerleme kaydedilmesine bağlı olduğunu vurguluyor.

Taslakta, “Normalleşme Yoluna İlişkin Anlaşmanın ve uygulama ekinin hayata geçirilmesi yetersiz kalmaya devam ediyor.” deniliyor.

Belgede şu değerlendirmeye yer veriliyor:

“Normalleşme, Avrupa yolunda ilerlemek için yalnızca bir koşul değildir. Aynı zamanda her iki toplumun ve daha geniş bölgenin güvenliği, istikrarı ve ekonomik kalkınması açısından kilit öneme sahiptir. İlerlemenin sağlanamaması siyasi ve ekonomik maliyetler doğuruyor ve genişleme sürecinin yeniden ivme kazandığı bir dönemde her iki tarafın da geride kalması riskini artırıyor.”

Büyüme Planı ve uzlaşma

Taslağa göre, Eylül 2026'ya kadar Batı Balkanlar için hazırlanan Büyüme Planı kapsamında, tamamlanan 90 reform adımı karşılığında toplam 1,6 milyar Euro'luk kaynak içinden 193,3 milyon Euro hibe ödemesi yapıldı.

Komisyon, uygulama sürecinin hızlandırılması gerektiğini değerlendiriyor. Ayrıca Batı Balkan ülkeleriyle dolaşım (roaming) ücretlerinin kaldırılması için çalışmaların sürdüğü belirtiliyor.

Uzlaşma konusuna ilişkin bölümde ise Avrupa Komisyonu, tarihsel revizyonizmin, savaş suçlarının inkâr edilmesinin veya yüceltilmesinin ve kışkırtıcı söylemlerin, üyelik sürecinin dayandığı değerlerle “bağdaşmadığını” vurguluyor.