Ali Paşa Şabanagiç: Kahraman, askeri lider, Sancak direnişinin sembolü

Ali-paša Šabanagić (Gusinyeli), ünlü Šabanagić ailesinin son soyundan gelen, Plav-Gusinye bölgesinin en ünlü paşası Sandžak'ın en büyük kahramanlarından biridir. 1828'de Gusinye'de ünlü Đul-bey Šabanagić'in oğlu Hasan-bey'in çocuğu olarak dünyaya geldi.

Tek çocuk olmasına rağmen, Vrmoša ve Budimlja'dan Sjenica ve İpek'e kadar yaklaşık 200 yıl boyunca bu bölgeyi yöneten ünlü atalarının geleneğini sürdürmek için savaşçı bir ruhla yetiştirildi.

- İstanbul'daki yüksek askeri okullardan mezun olduktan sonra bir süre Saraybosna'da kaymakamlık yaptı, ardından 1852'de memleketi Gusinye'ye dönerek kaymakamlık görevini üstlendi.

Gusinye'ye dönüşünden iki yıl sonra, henüz genç bir askeri lider olan Ali Bey, Şubat 1854'te Andrijevica yakınlarındaki meşhur Previa Muharebesi'nde Karadağ ordusuna karşı büyük bir zafer kazandı. Bu muharebede Karadağlılara Piper'den Serdar Jole Piletić komuta ediyordu ve Karadağ ordusunun komuta kademesi arasında, Rus İmparatoru I. Nikolay (1828-1855) tarafından bu bölgeye gönderilen birkaç Rus subayı da vardı. Bu subaylar, Bosna Vilayeti'ni İstanbul'a bağlayan Bosna Yolu'nu, Sancak'ın çıkıntılı güney sınırından keserek Osmanlı İmparatorluğu'nun Balkanlar'daki etkisini zayıflatmak niyetindeydiler. Rus Albay Yegor P. Kovalenski'nin planına göre, Sancak yolunu kesme harekâtında, yaklaşık 7.000 kişilik Rus-Karadağ ortak kuvvetleri, Gornji Polimlje ve Potarje bölgesinden Lim ve Morača vadileri üzerinden Yeni Pazar yönüne hareket edecekti. Ancak bu planı öğrenen Ali Bey, ordusunu Previja Tepesi'ne konuşlandırır ve burada kesin bir çatışmada Karadağlıları ağır bir yenilgiye uğratarak Bosna Yolu'nun kesilmesini ve dolayısıyla Bosna Vilayeti'nin Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezinden ayrılmasını önleyecektir. 
- 1878 Berlin Kongresi'nin Nikšić'in yanı sıra Bar, Podgorica, Kolaşin, Spuž ve Žabljak'ın da Karadağ'a ait olduğunu belirten kararları, Ali Bey ve destekçileri tarafından kabul edilemez bulundu. Halkın muazzam desteğiyle, hem imparatorluk emirlerine hem de Karadağlıların bu bölgeleri kendi kontrolü altına alma çabalarına karşı direniş örgütledi.

- 1879 sonu ve 1880 başında Nokšić ve Murina'da iki belirleyici muharebede Ali Bey, Karadağ ordusuna ağır darbeler indirdi ve ordu daha sonra Plav ve Gusinje'den uzun süre geri çekildi. İlk çatışmada, 4 Aralık 1879'da Nokšić'te, Marko Miljanov komutasındaki Karadağ ordusu, Šabanagić birlikleri karşısında ağır bir yenilgiye uğradı ve yeni kuvvetlerle karşı saldırı düzenleyerek Plav-Gusinj bölgesini kontrol altına almak amacıyla yakınlardaki Murino'ya çekildi.

Ancak Ali Bey, bu sefer önce saldırmaya, Karadağlıların yeniden toplanmasını engellemeye, onları Murin'den sürmeye ve böylece kendi aleyhine olan tehlikeyi ortadan kaldırmaya karar verdi. Bu ikinci tarihi savaş, 8 Ocak 1880'de Nokšić'in kuzeyindeki Murina'da gerçekleşti. Yakındaki Arnavut kabilelerinin savaşçılarının yardımıyla Ali Bey, Karadağ ordusunu yendi ve Plav ile Gusinje'den uzaklaştırdı.

- Nokšić ve Murina savaşlarındaki başarının bir nişanesi olarak Sultan II. Albul Hamid, Alibeg'e barış gücü rütbesi verdi. 
- ⁠Ertesi yıl, Ali Bey Šabanagić, yeni kurulan İpek Sancağı'nın sancak beyi olarak atandı ve yerine Bećir Sidki Bey atandı. O zamandan beri Ali Paşa Gusinjski (Gusinye’li Ali Paşa) olarak bilinmektedir.

- Ali Paşa, 1888'de İpek Patrikhanesi yakınlarındaki Rugovska Klisura girişinde şehit edildi. Cinayet, paralı asker Mahmud Ramin Rugovac tarafından işlendi. Ali Paşa'nın öldürülmesi, Bosna-Hersek'in kurtuluşu ile ilgili faaliyetleri ve bu amaçla Vasa Pelagić ile kurduğu bağlarla bağlantılıdır.

Kaynak: "Sandžački Blankaks" Monografisi, CBS, 2010.

Türkçe: M.Tevfik Yücesoy_