Altay Suroy, 1.Uluslarası Arabulucuk Şurası’na Katılıyor

28 Kasım- 1 Aralık tarihleri arasında Türk Dünyası Arabulucular Birliği tarafından düzenlenen 1.Uluslarası Arabulucuk Şurası’nda ülkemizi hukukçumuz, Anayasa Mahkemesi eski üyesi Altay Suroy temsil ediyor.

Dün düzenlenen oturumda Altay Suroy, “Kosova'da Arabuluculuk Süreci: Toplumsal Uzlaşma ve Hukuki Çatışmaların Çözümünde Bir Araç” konulu sunumunu gerçekleştirdi.

Kosova'da Arabuluculuk Süreci: Toplumsal Uzlaşma ve Hukuki Çatışmaların Çözümünde Bir Araç

Kosova, etnik ve siyasi çeşitliliğiyle karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu çeşitlilik, zaman zaman toplumsal gerilimleri ve hukuki anlaşmazlıkları beraberinde getirir. Kosova'da arabuluculuk, uzun süredir çözüm sürecinin önemli bir parçası olmuştur. Toplumsal uzlaşma ve hukuki çatışmaların çözümünde etkili bir araç olarak kabul edilir.

           Kosova'da arabuluculuk süreci, resmi ve gayri resmi mekanizmaları içerir. Resmi arabuluculuk, mahkemeler veya devlet kurumları aracılığıyla gerçekleştirilebilirken, gayri resmi arabuluculuk daha sivil toplum kuruluşları veya barolar tarafından yürütülebilir. Her iki yaklaşım da etkili bir şekilde kullanılmaktadır.

Kosova'da arabuluculuk, hem kamu kurumları hem de özel sektör tarafından desteklenen birçok düzenleme ve yasal çerçeve tarafından şekillendirilmiştir. Bunlar, arabuluculuk sürecini düzenlemek, teşvik etmek ve etkili bir şekilde uygulanmasını sağlamak için çeşitli yolları içerir. Arabuluculuk, taraflar arasında iletişimi kolaylaştırır ve anlaşmazlıkların barışçıl bir şekilde çözülmesine yardımcı olur.

Arabuluculuk, mahkeme veya başka bir davanın açılmasından önce veya sonra yapılmasına bakılmaksızın, mahkemenin veya başka bir makamın münhasır yargı yetkisi başka bir kanunla öngörülmemişse, tarafların taleplerini özgürce elden çıkarabilecekleri ihtilaflı ilişkilerde uygulanır.

Özellikle konusu edim yükümlülüğünün yerine getirilmesi olan eşya hukuku uyuşmazlıklarında, diğer mülkiyet hukuku uyuşmazlıklarında, aile içi uyuşmazlıklarda, ticari uyuşmazlıklarda, idari konularda, çevre koruma alanındaki uyuşmazlıklarda, tüketici uyuşmazlıklarında da arabuluculuk mümkündür. Diğer tüm ihtilaflı ilişkilerde olduğu gibi, arabuluculuk ihtilaflı ilişkilerin niteliğine uygundur ve bunların çözümüne yardımcı olabilir.

2008 yılında bağımsızlığını ilan eden Kosova Cumhuriyet’inde uyuşmazlıkları çözen yaşlılar kurullarının varlığı çok gerilere gitmektedir. Bu gelenek yasayla düzenlenen arabuluculuk dönemlerine kadar sürmüştür.

Eskiden ihtiyarlar kurulu ve aksakallılar, toplum içinde önemli bir yere sahip olan ve saygı duyulan kişiler olarak arabulucu görevini üstlenirlerdi. Bu kişilerin arabuluculuk süreçleri, modern arabuluculuk uygulamalarına benzer şekilde taraflar arasında barış ve uzlaşmayı sağlamak amacıyla yürütülürdü. İşte bu süreçlerin nasıl işlediğine dair bazı bilgiler:

İhtiyarlar kurulu ve aksakallılar, yaşlılıkları, deneyimleri ve bilgelikleri nedeniyle toplum tarafından saygı gören kişilerdi. Onların sözüne güvenilir ve itibar edilirdi.

Taraflar, genellikle gönüllü olarak bu kişilere başvurur ve onların kararlarına saygı duyardı. Aksakallıların sözleri ve önerileri, taraflar için bağlayıcı kabul edilirdi.

İhtiyarlar ve aksakallılar, tarafsız ve adil bir şekilde davranarak taraflar arasındaki anlaşmazlığı çözmeye çalışırlardı. Kişisel çıkarlarından arınmış bir şekilde, toplumsal huzuru ve barışı koruma amacını güderlerdi.

Arabuluculuk süreci, müzakere ve uzlaşma üzerine kuruluydu. Taraflar arasındaki iletişimi sağlamak, karşılıklı anlayışı geliştirmek ve anlaşmazlığın çözümü için ortak bir zemin bulmak amaçlanırdı.

Arabuluculuk süreçlerinde, gelenek ve göreneklere, toplumun kültürel değerlerine ve etik kurallarına büyük önem verilirdi. Bu değerler, çözüm sürecinde rehberlik ederdi.

İhtiyarlar ve aksakallılar tarafından verilen kararlar, toplumsal normlar ve ahlaki değerler çerçevesinde bağlayıcı kabul edilirdi. Taraflar, bu kararlara uyarak toplumsal düzeni ve barışı korumuş olurlardı.

Bu geleneksel arabuluculuk yöntemleri, toplumsal dayanışma ve barışın korunmasında önemli bir rol oynamış ve modern arabuluculuk uygulamalarına da ilham kaynağı olmuştur.

1990 yıllarında kan davasında bulunan kabileleri, aileleri barıştırmak amacıyla birçok yerleşim yerinde “Kan davasında olanları barıştırmak “ adı altında uzlaşma kurulları kurulmuştur.  

Kosova'da kan davalarını sona erdirmek ve tarafları barıştırmak için çalışan kurul, genellikle Kan Davasında olanları Barıştırma olarak bilinir. Bu kurul, geleneksel olarak toplumun saygıdeğer yaşlıları ve dini liderlerinden oluşur ve çatışmaların barışçıl yollarla çözülmesini amaçlar. İşte bu kurulun rolü, işleyişi ve elde ettiği somut sonuçlar hakkında bazı bilgiler:

Kan davalarını barıştırma kurulu, toplulukta saygı gören yaşlılar, dini liderler ve diğer itibarlı kişilerden oluşur. Bu kişiler, tarafsızlıkları ve bilgelikleri ile tanınırlar.

Kurul, tarafları dinler ve anlaşmazlığın kökenini anlamaya çalışır.

Kurul, taraflar arasında müzakere sürecini yönetir ve her iki tarafın da kabul edebileceği çözüm önerileri sunar.

Tarafları, dini ve kültürel değerler üzerinden barışa teşvik eder. Özellikle İslamiyet’in barış ve affetme öğretileri bu süreçte önemli bir rol oynar.

Süreç gizli yürütülür ve tarafların güvenliği ön planda tutulur. Tarafların açıkça konuşabilmesi için güvenli bir ortam sağlanır.

1990'larda Kosova'daki çatışmalar sırasında, Kurulun çalışmaları, toplumsal barış ve uyumun korunmasında büyük rol oynamıştır. Birçok aile, yıllarca süren düşmanlıkları sonlandırarak barış içinde yaşamaya başlamıştır. Kan davalarının barışçıl yollarla çözülmesi, adli sistem üzerindeki yükü hafifletmiş ve mahkemelerin daha ciddi suçlara odaklanmasına olanak tanımıştır.

Bu tür barış süreçleri, topluluk içindeki güveni ve dayanışmayı artırmıştır. Barışçıl çözümler, toplumun diğer üyeleri için de örnek teşkil etmiştir.

Barış süreçlerinde dini ve kültürel değerlerin vurgulanması, bu değerlerin topluluk içindeki önemini artırmıştır.

Kosova'da kan davasında olanları barıştırma kurulu, toplumsal barış ve uyumun sağlanmasında kritik bir rol oynamış ve oynamaya devam etmektedir. Geleneksel yöntemlerle modern barış süreçlerini birleştirerek, taraflar arasında kalıcı barışın sağlanmasına katkıda bulunmuştur.

Prizren'e bağlı Türk nüfusunun çoğunluk olduğu Mamuşa köyünde ciddi bir sorun olan iki büyük aile arasında yıllarca süren kan davası yüzünden evden çıkma yasağının kaldırılması ve barışın sağlanması bu arabulucu kurulunun devreye girmesiyle olmuştur.

Ancak genel olarak, Kosova'da kan davalarının çözümü için geleneksel barıştırma süreçleri, toplum liderleri, dini figürler ve uzlaştırıcılar aracılığıyla yürütülür. Bu süreçler genellikle gizli ve güvenli bir ortamda gerçekleşir ve tarafların karşılıklı anlayışı, uzlaşması ve barışması teşvik edilir.

Örneğin, Prof. Dr. Anton Çetta liderliğindeki Pajtimi i Gjaqeve (Kan Davalarını Barıştırma) hareketi, Kosova'da yüzlerce kan davasının çözülmesine önemli katkılarda bulunmuştur. Bu tür girişimler, taraflar arasında barışın sağlanmasına ve toplumsal uyumun güçlenmesine büyük destek sağlamaktadır.

Kosova’da kurum olarak modern arabuluculuk 01 Kasım 2008 de yürürlüğe giren No.03/L-057 sayılı Arabuluculuk yasası ile başlamıştır.  10 yıl sonra 20 Ağustos 2018 tarihinde yürürlüğe giren 06/L-009 sayılı Arabuluculuk kanunu ile önceki yasa yürürlükten kaldırılmıştır.

2018 yılında yürürlüğe giren 06/L-009 sayılı yeni Arabuluculuk Kanunu, arabuluculuğun mahkemelerde ve savcılarda arabuluculuk görevlileri aracılığıyla bütünleşmeye ilişkin hükümler ve bu kurumlar bünyesinde arabuluculuğa ayrılmış alanlar gibi sürece yenilik ve reformlar getirmiştir.

2 Kasım 2019 tarihinde Adalet Bakanlığı girişimiyle oluşan Arabulucular Odası Kurucu Meclisi 17 Kasım 2019 tarihinde Kosova Arabulucular Meclisi üyeleri seçilerek Kosova Cumhuriyeti Arabulucular Odası kuruldu.

           Kosova Meclisi tarafından 2018 yılında onaylanan Arabuluculuk Yasası, arabuluculuğun düzenlenmesi ve uygulanmasını sağlayan önemli bir düzenlemedir. Bu yasa, arabuluculuğun belirli prensipler ve prosedürler çerçevesinde yürütülmesini sağlar ve etkili bir arabuluculuk sürecinin temelini oluşturur. İşte bu yasada yer alan önemli düzenlemelerden bazıları: Arabuluculuk Sürecinin Tanımı ve Kapsamı; Arabulucuların Nitelikleri ve Eğitimi; Arabuluculuk Sürecinin Gönüllülük İlkesi; Gizlilik İlkesi; Anlaşmanın Uygulanabilirliği gibi.

Arabuluculuk, anlaşmazlıkları çözmek için alternatif bir prosedür (yöntem) olup, artık 06/L-009 sayılı Arabuluculuk Kanunu ile düzenlenen, bir veya daha fazla kişinin yardımıyla çatışan iki veya daha fazla tarafından gönüllü olarak gerçekleştirilen yargısız bir faaliyettir. Arabuluculuk Adli prosedürlerden daha hızlı, daha kolay ve daha ucuz olan bir prosedür veya özel bir faaliyettir. Arabulucu, kanunda tanımlanan arabuluculuk ilke ve kurallarına uygun olarak, taraflar arasında yaşanan uyuşmazlıkları çözmek amacıyla arabuluculuk yapmak üzere seçilen, Adalet Bakanlığınca lisans verilen üçüncü, tarafsız kişidir.

Arabuluculuk Yasası, arabuluculuk sürecinin yasal bir çerçevede yürütülmesini sağlayarak, toplumsal uzlaşma ve hukuki çatışmaların çözümüne katkıda bulunur. Bu düzenlemeler, arabuluculuk sürecinin adil, şeffaf ve güvenilir bir şekilde yürütülmesini sağlayarak, taraflar arasında sağlıklı ilişkilerin kurulmasına olanak tanır.

Arabuluculuk, taraflar arasında anlaşmazlık çözümü için kullanılan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Genellikle mahkemeye gitmeden önce veya mahkeme süreci devam ederken tarafların anlaşmasını sağlamak amacıyla kullanılır.

Arabuluculuk, tarafsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) yardımıyla taraflar arasındaki anlaşmazlığı çözmek için yapılan gönüllü bir süreçtir. Taraflar arabulucuya başvurur ve arabulucu, taraflar arasında iletişimi sağlar, çözüm önerileri sunar ve tarafların anlaşmaya varmasını teşvik eder. Sonuç olarak, taraflar anlaşma sağlayabilirlerse, bu anlaşma hukuki olarak bağlayıcı olabilir. Arabuluculuk, mahkemeye gitmeden daha hızlı, daha düşük maliyetli ve daha az stresli bir çözüm yöntemi olarak görülebilir. Ayrıca, tarafların anlaşmaya varması durumunda daha esnek çözümler üretilebilir. Arabuluculuk genellikle ticari anlaşmazlıklar, aile içi anlaşmazlıklar, işçi-işveren ilişkileri gibi çeşitli alanlarda kullanılır. Ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, arabuluculuk genellikle belirli yasal çerçeveler altında yürütülür ve bazı ülkelerde yasal koruma ve teşviklerle desteklenir.

Arabuluculuk, son yıllarda dünya genelinde önemli bir yere sahip olmuş, hukuk sistemlerinde yer alan ve uyuşmazlıkların alternatif yollarla çözümünü teşvik eden bir yöntemdir.

Kosova'da arabuluculuk, hukuki uyuşmazlıkların çözümünde önemli bir rol oynamaktadır. Ülkede arabuluculuk, mahkemelerin iş yükünü hafifletmek ve taraflar arasında dostane çözümler sağlamak amacıyla teşvik edilmektedir. Kosova'da arabuluculuk, çeşitli yasal düzenlemelerle desteklenmektedir. Bu düzenlemeler, arabuluculuğun yasal temelini oluşturur ve uygulamaya dair kuralları belirler. Kosova Adalet Bakanlığı, arabuluculuk sürecinin düzenlenmesi ve denetlenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bakanlık, arabulucuların eğitimini ve sertifikasyonunu sağlar. Arabuluculuk yapmak isteyen kişiler, belirli eğitimlerden geçmek ve sertifika almak zorundadır. Bu eğitimler, arabulucuların gerekli beceri ve bilgiye sahip olmalarını sağlar.

Kosova'da arabuluculuk, aile hukuku, ticari uyuşmazlıklar, işçi-işveren ilişkileri gibi çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Taraflar, mahkemeye gitmeden önce veya mahkeme süreci sırasında arabuluculuğa başvurabilirler.

Arabuluculuk süreci, tarafların gönüllü olarak bir arabulucuya başvurmasıyla başlar. Arabulucu, taraflar arasında iletişimi sağlar, müzakere süreçlerini yönetir ve tarafların uzlaşması için çözümler önerir. Anlaşma sağlanırsa, bu anlaşma hukuki olarak bağlayıcı olabilir.

Kosova'da arabuluculuk, daha hızlı ve maliyeti daha düşük etkin bir çözüm yöntemi olarak görülmektedir. Ayrıca, tarafların anlaşmazlığı dostane bir şekilde çözmelerine ve ilişkilerini sürdürmelerine olanak tanır.

Kosova hükümeti ve uluslararası kuruluşlar, arabuluculuk süreçlerini teşvik etmek ve bu konuda farkındalığı artırmak için çeşitli programlar ve projeler yürütmektedir.

Kosova'da arabuluculuk, modern hukuk sisteminin önemli bir parçası haline gelmiştir ve uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözümüne katkıda bulunmaktadır.

Arabuluculuk birçok kültürde, özellikle Balkanlarda, anlaşmazlıkların çözümünde ve taraflar arasında uzlaşmanın sağlanmasında önemli bir rol oynayan geleneksel bir kurumdur. Kosova'da Uzlaşma Kurulu uzun bir geçmişe sahiptir ve gayri resmi adaletin önemli bir unsuru olmuştur.

      Arabuluculuk anlaşmazlıkların çözümü için etkili ve hızlı bir imkan sunmuştur.

"Kosova Cumhuriyeti'nde 2021'den 2023'e kadar Arabuluculuk davalarının sayısı önemli bir artış gösterdi, öyle ki 5.424 ceza davası ve 6.633 hukuk davası yalnızca mahkemeler tarafından Arabuluculuğa sevk edildi. İstatistikler Kosova'daki arabuluculuk davalarının yaklaşık %90'ının başarıyla sonuçlandığını ve bunun uzun ve maliyetli mahkeme süreçlerine etkili bir alternatif sunduğunu göstermektedir.

Bu ilerleme, özellikle hukuk davalarında belirgindir. 2021 yılında 864 hukuk davası arabulucuya yönlendirilirken, bu sayı 2022 yılında bu nitelikte 1.673 davaya, 2023 yılında ise 4.096 davaya çıkmıştır. Yüzde olarak bakıldığında 2022 yılı, arabulucuya yapılan yönlendirmelerde bir artışa işaret etmektedir. Hukuk davalarında 2021'e göre 93,6% artış görülürken, 2023 yılında hukuk davalarının sevkinde 2022'ye göre 144,8% veya 2021'e göre 374% oranında bir artış görüldü. Bu yıl içinde Arabuluculuğa sevk edilen vakalardaki artış eğiliminin önceki yıllarda daha da fazla olması bekleniyor. Bu rakamlar Arabuluculuğun 1.700.000 nüfuslu Kosova Cumhuriyetinde, adil ve kalıcı bir çözüm için akıllıca bir seçim olduğu görülmüştür.

Arabuluculuk, tarafların uyuşmazlığa hukuka aykırı olmayan, kabul edilebilir bir çözüme ulaşmak amacıyla uyuşmazlığın tarafsız bir üçüncü kişi (arabulucu) aracılığıyla çözümünü aradığı mahkeme dışı bir faaliyettir.

Arabuluculuk medeni, ticari, iş, aile hukuku, fikri mülkiyet, tüketici hakları alanındaki uyuşmazlıklarda; kamu idaresi organları ile özel kuruluşlar arasındaki uyuşmazlıklarda; suçlayan mağdurun talebi/mağdur tarafın şikayeti üzerine veya reşit olmayanların dahil olduğu ceza davalarında mahkeme tarafından incelenen ceza alanındaki uyuşmazlıklarda uygulanabilir.

Mahkeme ve Savcılık, ön oturum aşamasında, kanunda öngörülen hallerde uyuşmazlığın arabuluculuk yoluyla çözümlenebilmesi ihtimalini süreçteki taraflara bildirmekle yükümlüdür.

Sürecin bir parçası olan diğer taraflarla mutabakata vararak, davalarla ilgilenecek en fazla iki arabulucu seçilebilir.

Arabuluculuk sürecinin gelişimi sırasında sunulan hizmetten memnun kalınmadığı durumunda, ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren 30 gün içinde ve ihlalin gerçekleşmesinden itibaren en geç iki yıl içinde, Ulusal Arabulucular Odasına itiraz edilebilir. Bu şikâyetleri incelemeye yetkili olan organ Ulusal Arabulucular Odası Disiplin Kuruludur.

Uyuşmazlık çözümüne mahkeme dışı bir alternatif olarak arabuluculuğun avantajları nelerdir?

Hızlı ve etkili çözüm sunarak taraflar arasındaki çatışmaları azaltır; tarafları, süreçle ilgili herhangi bir karar verme yetkisine zorlamadan, aralarındaki anlaşmazlığın çözümü sürecine dahil eder; düşük maliyetlidir; uzun mahkeme süreçlerinden kaçınır; daha yüksek durumlarda davayı engellemekten kaçınmak gerekir; Arabuluculuk sürecinde tarafların anlaşmaya varamadığı durumlarda mahkemeye başvurulabilir; Birincil adli yardımdan yararlanan bireyler, arabuluculuk konusunda ücretsiz danışmanlık ve bilgilendirme hizmetlerinden yararlanabilirler; Arabuluculuk sürecinde nihai karar bağlayıcıdır.