Ayrılmış Sandalyeler Mücadelesi: Kim Kimin Oylarını Adı?

Kosova Meclisi’nde çoğunlukta olmayan topluluklar için ayrılmış (kontenjanlı) sandalyeler: siyasi temsiliyetin anayasal bir güvencesi mi, yoksa siyasi manipülasyon için bir araç mı?

Bu soru, Boşnak topluluğunu temsil eden Yeni Demokratik Parti’nin (NDS) lideri Emilija Rexhepi’nin, Sırp Özgürlük, Adalet ve Hayatta Kalma Partisi lideri Nenad Rašić’i “oy manipülasyonu” ile suçlamasının ardından yeniden gündeme geldi. Rexhepi, Prizren belediyesine bağlı ve Sırp nüfusun yaşamadığı bazı köylerde Rašić’in yaklaşık 200 oy aldığını belirtti.

Rexhepi, “Ayrılmış, yani garanti edilmiş sandalyeler, çoğunlukta olmayan toplulukların kendi gerçek temsilcilerini seçmeleri için vardır. Bunun dışındaki her şey sistemin kötüye kullanılması ve anayasal amacın ortadan kaldırılmasıdır.” dedi.

Ancak Kosova Yüksek Mahkemesi, “kimin kime oy verdiğine karar verilemeyeceğini” ve “her vatandaşın istediği adaya oy verme hakkı olduğunu” belirterek itirazını reddetti.

Özgür Avrupa  Radyosu’na konuşan Rexhepi, partisinin seçimlerde iyi sonuç aldığını, ancak çoğunlukta olmayan  topluluklarının çıkarlarını ve garanti edilmiş sandalyeleri korumanın siyasi temsilcilerin sorumluluğu olduğunu söyledi.

Ayrıca Boşnakları temsil eden “Vakat” koalisyonunun da yalnızca Arnavutların yaşadığı köylerden oy aldığını belirterek konuyu Anayasa Mahkemesi’ne taşıyacaklarını açıkladı.

Mecliste topluluklara ayrılan sandalyeler
Kosova Meclisi’ndeki 120 sandalyenin 20’si anayasal olarak opluluklara ayrılmış durumda. Bunların 10’u Sırp topluluğuna, 10’u ise diğer topluluklara  tahsis ediliyor.

Bu kapsamda:

Boşnak topluluğa 3 sandalye,
Türk topluluğa 2 sandalye,
Roman, Aşkali ve Mısırlı (Balkan Mısırlıları) toplulukların her birine 1’er sandalye,ayrıca bu üç grup arasında en çok oy alan topluluğa 1 ek sandalye,
Goran topluluğa ise 1 sandalye veriliyor.

Seçim sonuçları ve tartışma
Merkez Seçim Komisyonu’nun kesin sonuçlarına göre, 28 Aralık seçimlerinde Emilija Rexhepi’nin Yeni Demokratik Partisi 3.920 oy alarak bir milletvekilliği kazanırken, Nenad Rašić’in partisi 4.862 oyla bir sandalye elde etti.

Rexhepi önceki hükümette Topluluklardan Sorumlu Başbakan Yardımcısı olarak görev yapmıştı. Rašić ise, Belgrad destekli en büyük Sırp partisi olan Sırp Listesi’nin Kasım 2022’de Kosova kurumlarını boykot etmesinin ardından Topluluklar ve Geri Dönüş Bakanlığı’nı yürütmüştü.

Rašić suçlamaları reddediyor
Rašić, oy manipülasyonu ya da siyasi mühendislik iddialarını reddederek, bakanlığı döneminde farklı topluluklarla sürekli temas hâlinde olduğunu ve bu nedenle çeşitli kesimlerden destek aldığını savundu.

2021’de benzer bir davada, Birleşik Toplum Sivil Girişimi’nden Adriana Hoxhiqi’nin Sırp çoğunluklu bölgelerde aldığı 4 binden fazla oyun Yüksek Mahkeme tarafından iptal edildiğini ve bu nedenle milletvekilliğini kaybettiğini hatırlatan Rašić, kendi durumunun bununla kıyaslanamayacağını söyledi. O dönemde Roman Girişimi’nin de 800’den fazla oyu iptal edilmişti.

Bu partiler, oylarını Sırp Listesi’nin seçmen tabanının yönlendirmesiyle aldıkları iddiasıyla suçlanmıştı. Ancak 2023’te Kosova Anayasa Mahkemesi, topluluklar temsilcilerinin ülkenin her yerinden oy alabileceğine, etnik temelde ayrımcılık yapılamayacağına ve oy iptallerinin ancak açık hukuki delillerle mümkün olabileceğine hükmetti.

Rašić, Sırpların yaşamadığı bölgelerde aldığı oy sayısının çok düşük olduğunu ve seçim sonucunu etkilemediğini belirtti. “2021’de Adriana Hoxhiq oylarının yüzde 70’ini geleneksel olarak destek almadığı yerlerden almıştı. O zaman ne tür bir manipülasyon olduğunu herkes biliyor.” dedi.

Uzman görüşü
Kosova Adalet Enstitüsü’nden Ehat Miftaraj, Rexhepi’nin siyasi kaygılarının anlaşılır olduğunu ancak hukuki temele dayanmadığını ifade etti. Yüksek Mahkeme ve Anayasa Mahkemesi’nin daha önceki kararlarının, yalnızca oyların başka bir etnik topluluktan geldiği gerekçesiyle iptal edilemeyeceğini açıkça ortaya koyduğunu söyledi.

“Oyların iptali ancak organize seçim suçları ya da koordineli manipülasyon kanıtlandığında mümkündür. Aksi takdirde bu, seçmen iradesine etnik sınırlar koymak anlamına gelir ki Anayasa Mahkemesi bunu açıkça reddetmiştir.” dedi Miftaraj.

Genel seçim tablosu
Arnavut partiler arasında Aralık seçimlerini yüzde 51,10 oyla Vetëvendosje Hareketi kazanarak Meclis’te 57 sandalye elde etti. Kosova Demokratik Partisi 22, Kosova Demokratik Birliği 15 ve Kosova’nın Geleceği İçin İttifak 6 sandalye kazandı.

Sonuçların sertifikasyonu, usulsüzlük şüpheleri nedeniyle yapılan oy yeniden sayımı sebebiyle 9 Şubat’a kadar ertelendi. Kosova Meclisi’nin kurucu oturumunun ise 11 Şubat’ta yapılması bekleniyor.