Bahşi Bey Vakfı'ndan Günümüze: Zvornik Cemaati'nin Beş Yüzyılı

- Zvornik, Bosna-Hersek'teki en eski ve en önemli İslam yaşam merkezlerinden biri olup, yaklaşık beş asırdır devam eden manevi ve sosyal bir geleneğe sahiptir.
Cemaatin varlığına dair ilk yazılı izler 16. yüzyılın ilk yarısına kadar uzanmakta olup, din, eğitim ve kültür hayatının gelişmesi vakıf faaliyetleriyle sıkı sıkıya bağlantılı olmuştur. Bunlar arasında Bahşi Bey Vakfı öne çıkmaktadır.
Bugün bile, pek çok zorluğa rağmen, Zvornik Cemaati bu zengin geleneği koruyor ve sürdürüyor.

– 1644-1646 yılları arasında Tuzla Sicil'de, 1533'ten önce kurulan Bahši-Beg vakfından bahsedilmektedir. Bahši-Beg, o yıl Hersek sancak beyi iken ve daha önce Zvornik sancak beyi iken vefat etmiştir. Bunlar, sivil yapılardaki cemaatin en eski yazılı kayıtlarıdır. Zvornik kalesine çok daha önce bir cami inşa edilmiş, ancak bakımı devlet tarafından karşılanmıştır. Zvornik cemaati imamı ve Zvornik İslam Birliği Meclisi Başkanı Sayın Mustafa Muharemović, Preporod.info için verdiği röportajın başında, Bahši-beg vakfının gayrimenkullerinin şunları içerdiğini söylüyor: Bir mescit-zavija, bir hanlı tekke, bir kervansaray, 11 dükkan, Drinjača Nehri üzerinde bir köprü ve bahçeler.

- Muharemović, tüm bunların yalnızca dini misyon ve dini yaşam merkezi olarak değil, aynı zamanda genel toplumsal eğilimleri de etkilediğini belirtiyor. Vakıf tesisleri, ticareti, ulaşımı, kentleşmeyi, eğitimi ve kültürel gelişimi ve daha fazlasını teşvik etti.

- Zvornik bölgesinde halkın yaşam ve faaliyetlerine dair izlerin çok eskilere dayandığını belirten Muharemović, bölgeden ilk kez 1410 yılında yazılı bir belgede bahsedildiğini, bölgenin 1460 yılında Osmanlı egemenliğine girdiğini söyledi.

– Kentsel yerleşim, Orta Çağ Zvornik Kalesi'nin yanında gelişmiştir. Evliya Çelebi, dini, eğitimsel, ekonomik ve sosyal ihtiyaçları karşılayan çok sayıda yapıdan bahsetmektedir. Muharemović, imamların, muallimlerin ve bu bölgenin ihtiyaçları için diğer personelin yetiştirildiği Podrinje Medresesi'nin, Bosna-Hersek'in bu bölgesi ve Trans-Drina bölgesindeki Müslümanlar için özel bir rol oynadığını belirtmektedir.
Cemaatin önemine değinen hocamız, cemaatin müminlerin omurgası olduğunu, geçmişte caminin etrafında mahalleler kurulduğunu hatırlatıyor.

– Cami, manevi, sosyal ve fiziksel bir simgeydi. Zvornik camilerinin haremleri ve özellikle Skela camisinin kahvehaneleri, çok sayıda faydalı sosyal ve insani eylemin bir araya geldiği, tartışıldığı ve organize edildiği yerlerdi. Bu önem, özellikle Bosna-Hersek'in bu bölgesinde hayatın yeniden canlandığı dönüş günlerinde daha da belirginleşti. Begsuja Camii'nin ve daha sonra diğer şehir camilerinin inşası, Zvornik Boşnakları için önemli bir işaretti, diye belirtiyor Muharemović.

- Zvornik cemaatinin, Zvornik'in kentsel kesimini ve Lipovac, Radakovac, Džile ve Novo Selo gibi çevre yerleşim yerlerini de kapsadığını ekliyor.
Cemaatte toplam beş cami bulunmaktadır.

– Rijeka Camii'nde tüm günlük 5 vakit ibadetler kılınmaktadır. Begsuja Camii'nde eğitim kurumları, çocuklar için bir mektep ve yetişkinler için halkalar bulunmaktadır. Zamlaska Camii'nde ara sıra ibadetler yapılmakta ve hareminde çocuklar için bir gündüz bakımevi ve diğer olanaklar bulunmaktadır. Džile ve Novo selo camilerinde Ramazan ayı ve diğer özel günlerle ilgili etkinlikler düzenlenmektedir, diyor Muharemović.
Cemaat önderliği ayrıca Bajro'daki türbenin ve Kazanbaşça mezarlığının bakımını da üstlenmektedir. Bu görevi iki imam, bir müezzin ve bir yardımcı görevli yürütmektedir.

– Tüm bunlar, olumsuz demografik yapı nedeniyle küçük bir Müslüman grubunun omuzlarına yüklendi. Üstelik, bunları sürdürmek maliyet açısından da zorlu. Ancak her şeye rağmen, bu sistemi sürdürmek için mücadele etmeliyiz. Ayrıca, Zvornik'teki İslam Cemaati'nin kendi kendine yetebilmesi için daha fazla güçlendirilmesi için planlara ihtiyacımız var, diye ekliyor Muharemović.

(Alem Dedic/Preporod-info)
(Türkçe haber: M.Tevfik Yücesoy)