Belgrad Bayraklı Camii’nde ilk menşura töreni düzenlendi (31 Ekim 1930)

 

Bosna Hersek İslam Birliğinin yeni seçilen reisüluleması Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus’a menşurası, 15 Kasım 2026 tarihinde Saraybosna’daki Gazi Hüsrev Bey Camii’nde düzenlenecek törenle takdim edilecek. Bu vesileyle, İslam Birliğinin önceki reisülulemalarının menşuraları ve hayat hikâyeleri de kamuoyuna tanıtılıyor.

 

Menşura, reisülulemanın seçildiğini veya atandığını ve şeriat hukuku çerçevesinde diğer din görevlilerine yetki verme salahiyetini teyit eden resmî belgedir. Boşnak İslam kurumlarının idarî geleneğine Osmanlı kurumları aracılığıyla girmiştir. Şekli ve içeriği zaman içerisinde değişen menşurada, Allah’a hamdin yanı sıra dinî liderin hak ve sorumlulukları da belirtilir.

 

 

1930-1936 yılları arasında reisülulemalık görevini yürüten Hafız İbrahim-ef. Maglajlić, yaşadığı dönemin önde gelen İslam âlimlerinden ve kamu hayatında etkili şahsiyetlerinden biriydi. Kurra hafız, müftü, eğitimci ve Müslümanların siyasi temsilcilerinden biri olarak tanınan Maglajlić, İslam Birliğinin beşinci reisülulemasıydı.

 

1861 yılında Banja Luka’da doğdu. İlk eğitimini burada tamamladıktan sonra, dönemin tanınmış müderrislerinden Smail-ef. Skopljak’ın yanında medrese öğrenimi gördü.

 

1878’de Bosna Hersek’in Avusturya-Macaristan tarafından işgaline karşı gelişen direnişe katıldı. Bu nedenle dönemin yönetimi tarafından sakıncalı görüldü ve Olomouc’taki esir kampına gönderildi.

 

Esaretten döndükten sonra eğitimini sürdürmek amacıyla İstanbul’a gitti. Burada İslam ilimleri ve şeriat hukuku alanlarında öğrenim gördü; dönemin tanınmış müderris ve hafızlarından ders aldı. Arapça ve Türkçe bilen Maglajlić, Kur’an-ı Kerim’i güzel okuyuşuyla da tanınıyordu.

 

 

1887 yılında memleketine dönen Maglajlić, Banja Luka’daki Feyziye Medresesinin yöneticiliğine getirildi. 1898’de aynı şehirdeki rüştiyenin de yöneticiliğini üstlendi. Her iki eğitim kurumunu 1914 yılına kadar yönetti; aynı yılın nisan ayında Tuzla müftüsü olarak görevlendirildi.

 

Birinci Dünya Savaşı’nın sonuna kadar bölge müftüsü olarak görev yaptı. 1925’te Banja Luka müftülüğüne nakledildi. Kendi isteğiyle 1929’da, yaklaşık 40 yıllık aktif hizmetinin ardından emekliye ayrıldı. Ancak bir yıl sonra yeniden göreve dönerek İslam Birliğinin en üst makamına seçildi.

 

 

Maglajlić, dinî hizmetlerinin yanı sıra Bosna Hersek Müslümanlarının siyasi ve toplumsal hayatında da önemli bir rol oynadı.

 

1912 yılında Bosna Hersek İslam âlimlerini bir araya getiren Džem’ijjetu ilmijje (Cem’iyyetü ilmiye/ İlmiyye Cemiyeti) teşkilatının kuruluşunda yer aldı ve Banja Luka bölgesi temsilcisi olarak ilk yönetim kuruluna seçildi.

 

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Müslümanların siyasi bir örgüt çatısı altında bir araya gelmesi için çalıştı. Bosna Hersek’in çeşitli bölgelerini dolaşarak siyasi örgütlenmenin önemini anlattı.

 

1919’da Yugoslav Müslüman Örgütü (JMO) kurulduğunda teşkilatın ilk başkanı seçildi. 1920’de Kurucu Meclis seçimlerinde milletvekili oldu; 1922’de ise JMO’dan ayrıldı.

 

 

11 Haziran 1930’da, çeşitli dinî ve idarî kurumlardan temsilcilerin oluşturduğu kurul tarafından Yugoslavya Krallığı İslam Birliğinin reisüluleması seçildi.

 

Maglajlić’in resmî göreve başlama ve menşura takdim töreni, 31 Ekim 1930’da Belgrad’daki Bayraklı Camii’nde gerçekleştirildi. Törene kral, hükümet üyeleri, diplomatik temsilciler ve Yugoslavya’nın farklı bölgelerinden çok sayıda heyet katıldı. Konuklar arasında Polonya müftüsü Dr. Jakub Šienkiewicz de bulunuyordu. Menşurayı kendisine dönemin başşer’i hâkimi Osman-ef. Vilović takdim etti.

 

Bu tören, 1924’te hilafetin kaldırılmasının ardından, İslam Birliğinin kendi anayasasına dayanarak oluşturduğu özel bir kurul aracılığıyla verilen ilk kurum içi menşura olması bakımından tarihî önem taşıyordu.

 

Yeni anayasanın kabulü ve Maglajlić’in reisülulema seçilmesiyle birlikte, İslam Birliğinin en üst yönetim organı ile reisülulemanın merkezi Saraybosna’dan Belgrad’a taşındı.

 

 

Reisülulemalığı döneminde Makedonya ve Kosova’yı birkaç kez ziyaret eden Maglajlić, bölgedeki Müslümanların dinî şartlarını ve ihtiyaçlarını yerinde incelemeye çalıştı.

 

Özellikle vakıfların, mekteplerin, medreselerin ve diğer dinî eğitim kurumlarının durumuyla ilgilendi. Bu ziyaretlerin ardından İslam Birliğinin en üst yönetimi, Müslümanların ve dinî kurumlarının karşılaştığı sorunları Belgrad’daki yetkililere ileten resmî başvurularda bulundu.

 

Söz konusu belgelerde, devlet görevlilerinin Müslümanlara yönelik hukuka aykırı uygulamalarına ve şiddet olaylarına dikkat çekildi. Bu başvurular, iki dünya savaşı arasındaki dönemde Kosova ve Makedonya Müslümanlarının durumunu inceleyen araştırmalar açısından önemli tarihî kaynaklar arasında yer aldı.

 

 

Maglajlić’in görev döneminde, 1933 yılının başında Belgrad’daki İslam Birliği Yüksek Yönetimi tarafından Glasnik adlı resmî yayın organı çıkarılmaya başlandı. Maglajlić, derginin ilk sayısında yayımlanan ve “İlk Söz” anlamına gelen Prva riječ başlıklı yazıyı kaleme aldı.

 

14 Mart 1936’da emekliye ayrılan Maglajlić, Banja Luka’ya döndü ve aynı yılın 16 Eylül’ünde vefat etti. Doğduğu şehirdeki Gazanferiye Camii’nin yanına defnedildi.

 

Hafız İbrahim-ef. Maglajlić’in hayatı; ilim, eğitim, dinî hizmet, siyasi temsil ve kurumsal sorumluluk alanlarını bir araya getiren bir mücadele dönemi olarak öne çıkıyor. Müslümanların dinî kurumlarını koruma ve dönemin zorlu siyasi şartlarında İslam Birliğini ayakta tutma çabaları, onun mirasının önemli unsurlarını oluşturuyor.

 

Kaynak: Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi tarafından yayımlanan “Bosna Hersek’te Reisülulemalar, 1882-2019” başlıklı sergi kataloğu.