(Mufassal haber: M.Tevfik Yücesoy)
Bugün, Bosna-Hersek’te Beyaz Bantlar Günü (Dan bijelih traka) kapsamında, savaş sırasında öldürülen 3.176 Prijedorlu sivil anılıyor. Öldürülenler arasında 102 çocuk da bulunuyor.
31 Mayıs 1992’de ne oldu?
31 Mayıs 1992’de Prijedor Radyosu üzerinden Boşnak ve Hırvat nüfusa, Sırp yönetimine bağlılık göstermeleri çağrısı yapıldı. Aynı duyuruda, evlerine beyaz çarşaf veya bayrak asmaları ve dışarı çıktıklarında kollarına beyaz bant takmaları emredildi.
Dönemin Sırp Demokrat Partisi (SDS) tarafından yayımlanan duyuruda şu ifadeler yer aldı:
“Sırp vatandaşlar, ordunuza ve polisinize katılın. Müslüman ve Hırvat vatandaşlar ise evlerine beyaz bayrak asmalı ve kollarına beyaz bant takmalıdır. Aksi takdirde ağır sonuçlarla karşılaşacaklardır.”
Bu olay, birçok tarihçi ve insan hakları kuruluşu tarafından, II. Dünya Savaşı sırasında Yahudilerin işaretlenmesine benzetilmektedir.
Toplama kampları ve suçlar
Beyaz bant uygulamasının ardından Boşnak ve Hırvat siviller sistematik biçimde hedef alındı.
* Erkeklerin büyük bölümü Omarska ve Keraterm kamplarına gönderildi.
* Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar ise Trnopolje kampında tutuldu.
* Bu kamplar ile birlikte toplam 57 gözaltı ve tutuklama merkezinden yaklaşık 30.000 Boşnak ve Hırvat sivil geçti.
Dünyayı sarsan görüntüler
İngiliz gazeteci Ed Vulliamy başta olmak üzere yabancı gazeteciler, 1992 yazında Prijedor çevresindeki kampları dünyaya duyurdu. Kamplardan yayımlanan görüntüler uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
Korićani Kayalıkları katliamı
Vlašić Dağı’ndaki Korićani Kayalıkları bölgesinde, daha önce Omarska ve Trnopolje kamplarında tutulan 224 Boşnak ve Hırvat erkek öldürüldü. Kurbanların cesetleri uçuruma atıldı.
Tomašica toplu mezarı
Prijedor yakınlarındaki Tomašica toplu mezarı, Bosna savaşı sırasında ortaya çıkarılan en büyük toplu mezarlardan biridir.
* Yaklaşık 12 metre derinliğinde ve 300 metre genişliğindedir.
* Aralarında 20 çocuğun da bulunduğu yüzlerce kurbanın kalıntıları burada bulundu.
* Tomašica ve daha sonra kurbanların bir kısmının taşındığı Jakarina Kosa bölgesinde toplam 842 kurbanın kalıntılarına ulaşıldı.
Sürgün ve yargılamalar
1992-1995 yılları arasında Prijedor’dan yaklaşık 50.000 Boşnak ve Hırvat zorla göç ettirildi.
Prijedor’daki suçlarla ilgili olarak en bilinen davalardan birinde Duško Tadić 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cezasının üçte ikisini tamamladıktan sonra 2008 yılında serbest bırakıldı.
Mağdur derneklerinin verilerine göre, Prijedor’da işlenen savaş suçları nedeniyle bugüne kadar yaklaşık 50 kesinleşmiş mahkeme kararı verilmiş ve toplamda yaklaşık 800 yıl hapis cezası hükmedilmiştir.
Beyaz Bantlar Günü, her yıl 31 Mayıs’ta Prijedor’da ve dünyanın çeşitli yerlerinde düzenlenen etkinliklerle, savaşta hayatını kaybeden ve zulme uğrayan sivillerin anısını yaşatmak amacıyla anılmaktadır.