Anasayfa
Sizden Gelenler
Bosna Hersek 2026 yılı Reisülulema seçimine doğru…

Bosna Hersek 2026 yılı Reisülulema seçimine doğru…

8 Ekim 2026, 22:44

0 dk

Hadžiomerović’den Kavazović’e: Bosna-Hersek İslam Birliği’nin reisülulemaları

Bosna-Hersek İslam Birliği’nde 14. reisülulema seçimi 10 Ekim’de yapılacak. 398 üyeden oluşan seçim heyeti, üç aday arasından yeni reisülulemayı belirleyecek. Seçimde Mostar Müftüsü Dr. Salem-ef. Dedović, Saraybosna Müftüsü Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus ve İslam Birliği Dini İşler İdaresi Başkanı Hafız Prof. Dr. Mensur-ef. Malkić yarışacak.

Bosna-Hersek İslam Birliği tarihinde 1882’den bugüne 13 reisülulema görev yaptı. 1942-1947 yılları arasında Salih Safvet Bašić vekâleten bu görevi yürütürken, 1990-1991 döneminde de Jakub-ef. Selimoski vekâleten reisülulemalık yaptı. Bu nedenle 10 Ekim’de yapılacak seçim, kurumun tarihindeki yeni bir dönemin başlangıcı olacak.

Mustafa Hilmi-ef. Hadžiomerović (1882-1893)

Bosna-Hersek İslam Birliği’nin ilk reisüluleması Mustafa Hilmi-ef. Hadžiomerović, 1816 yılında Kulen-Vakuf’ta doğdu. İlk dinî ve genel eğitimini memleketinde aldıktan sonra Prijedor’daki medresede kısa süre eğitim gördü ve 1833’te Saraybosna’daki Gazi Hüsrev Bey Hanikahı’na geçti.

1837’de İstanbul’a giderek Hekim Çelebi Medresesi’nde dönemin tanınmış âlimlerinden eğitim aldı. Yaklaşık 15 yıllık ilim tahsilinin ardından icazet alarak Bosna’ya döndü. Reisülulema olmadan önce müderrislik ve müftülük görevlerinde bulundu.

Avusturya-Macaristan yönetiminin Bosna-Hersek’teki Müslümanların taleplerini dikkate alması üzerine 1882 yılında reisülulema olarak görevlendirildi. İmparator kararı 17 Ekim 1882’de çıkarıldı. İlk reisülulemanın resmî göreve başlama töreni 15 Aralık 1882’de Saraybosna Konak’ında gerçekleştirildi.

Uzun yıllar süren hizmetlerinin ardından 1893’te görevinden istifa eden Hadžiomerović, 10 Şubat 1895’te vefat etti.

Mehmed Tevfik-ef. Azabagić (1893-1909)

1838’de Tuzla’da doğan Mehmed Tevfik-ef. Azabagić, köklü Azabagić ailesine mensuptu. İstanbul’da İslami ilimler tahsili gördü ve 1868’de eğitimini tamamlayarak Bosna’ya döndü.

İmamlık, hatiplik, vaizlik ve eğitim yöneticiliği yapan Azabagić, Saraybosna ve Tuzla’da rüşdiye yöneticiliği yaptı; aynı zamanda kadılık görevinde bulundu.

1878’den sonra Tuzla müftüsü olarak görev yaptı. 1887’de Saraybosna’da açılan Şeriat Hâkimliği Okulu’nun ilk müdürü oldu ve kurumun eğitim programının oluşturulmasında önemli rol oynadı.

Azabagić’in özellikle “Risale-i Hicret” adlı eseri dikkat çekti. 1886’da yayımlanan eserinde, Avusturya-Macaristan işgali sonrasında Müslümanların Anadolu’ya kitlesel göçünü eleştirdi ve göçün doğuracağı sosyal ve dinî sorunlara dikkat çekti.

1893’te reisülulema olan Azabagić, 1909’da görevinden ayrılarak Tuzla’ya döndü. 22 Mayıs 1918’de vefat etti.

Hafız Süleyman-ef. Šarac (1910-1912)

1850’de Stolac’ta doğan Hafız Süleyman-ef. Šarac, İstanbul’da eğitim gördükten sonra Bosna’ya döndü ve Bihaç müftülüğü yaptı.

Daha sonra Saraybosna’daki Şeriat Hâkimliği Okulu’nda öğretmenlik ve müdürlük görevlerinde bulundu.

Bosna-Hersek Müslümanlarının dinî ve eğitim alanındaki özerklik mücadelesini destekleyen Šarac, bu tutumu nedeniyle Avusturya-Macaristan yönetiminin baskısıyla karşılaştı. Munib-ef. Korkut ve Salih-ef. Alajbegović ile birlikte hazırladığı “Takrir”, dönemin siyasi ve dinî özerklik tartışmalarında önemli bir belge olarak öne çıktı.

1910’da halkın desteğiyle reisülulema seçildi. Böylece Bosna-Hersek tarihinde halk tarafından seçilen ilk reisülulema oldu.

Ancak Avusturya-Macaristan yönetiminin baskıları sonucunda 1912’de görevinden ayrılmak zorunda kaldı. 27 Aralık 1927’de Saraybosna’da vefat etti.

Mehmed Cemaleddin-ef. Čaušević (1913-1930)

Bosna-Hersek İslam tarihinde en önemli reformcu âlimlerden biri kabul edilen Mehmed Cemaleddin Čaušević, 1870 yılında Bosanska Krupa yakınlarındaki Arapuša’da doğdu.

Bihaç Medresesi’nin ardından İstanbul’da eğitim gördü ve Mekteb-i Hukuk’u tamamladı. 1903’te Saraybosna’ya döndü. Arapça öğretmenliği yaptıktan sonra Ulema Meclisi üyeliğine getirildi.

Čaušević, mektep ve medrese eğitimlerinin yenilenmesi, din görevlilerinin genel kültür seviyesinin yükseltilmesi ve Müslüman toplumun çağın ihtiyaçlarına cevap verecek bir eğitim anlayışına kavuşması için mücadele etti.

1913’te reisülulema seçildi ve 1914’te görevi resmen devraldı.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Müslümanların özellikle yoksulların, kadınların ve çocukların korunması için çalıştı. Yugoslavya Krallığı döneminde ise Müslümanların diğer dinî topluluklarla eşit haklara sahip olması ve İslam Birliği’nin özerkliğinin korunması için mücadele etti.

1929’da İslam Birliği’nin özerkliğini sınırlandırmaya yönelik girişimlere karşı çıktı. Hükümetle yaşadığı anlaşmazlıkların ardından 1930’da kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.

Hayatının son döneminde Muhammed Pandža ile birlikte Kur’an-ı Kerim tercümesi üzerinde çalıştı. 28 Mart 1938’de Saraybosna’da vefat etti. Cenazesi Gazi Hüsrev Bey Camii haziresine defnedildi.

Hafız İbrahim-ef. Maglajlić (1930-1936)

1861’de Banja Luka’da doğan Hafız İbrahim-ef. Maglajlić, Fejziye Medresesi ve Rüşdiye’de yöneticilik yaptı. Daha sonra Tuzla müftülüğüne getirildi.

Siyasi hayatta da aktif olan Maglajlić, 1919’da kurulan Yugoslav Müslüman Teşkilatı’nın (JMO) ilk başkanı oldu. 1920’de Kurucu Meclis’e milletvekili seçildi.

1930’da reisülulema seçildi. Bu dönemde İslam Birliği’nin merkezi Saraybosna’dan Belgrad’a taşındı ve reisülulemanın makamı da Belgrad’a geçti.

Maglajlić 1936’da görevinden emekliye ayrıldı. Aynı yıl Banja Luka’da vefat etti.

Fehim-ef. Spaho (1938-1942)

1877’de Saraybosna’da doğan Fehim-ef. Spaho, Şeriat Hâkimliği Okulu’nu tamamladıktan sonra devlet hizmetinde çeşitli görevlerde bulundu. Kadılık, devlet tercümanlığı ve din işleriyle ilgili üst düzey bürokratik görevlerde çalıştı.

İslam tarihi, kültürü ve dinî meseleler üzerine çok sayıda makale ve araştırma kaleme aldı. Arapça, Türkçe ve diğer Doğu dillerindeki yazma eserlerle de ilgilendi; Saraybosna’daki çeşitli koleksiyonlarda bulunan çok sayıda yazmayı katalogladı.

1938’de reisülulema seçildi. Görev dönemi İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ve Bosna-Hersek Müslümanlarının son derece ağır şartlarla karşı karşıya kalmasıyla geçti.

Fehim-ef. Spaho, 13 Şubat 1942’de Saraybosna’da vefat etti. Gazi Hüsrev Bey Camii haziresine defnedildi.

Salih Safvet Bašić: İki kez vekâleten başkanlık

Salih Safvet Bašić, resmî olarak reisülulema seçilmemesine rağmen İslam Birliği tarihindeki önemli isimlerden biri oldu.

1936-1938 yılları arasında birinci naib olarak İslam Birliği’nin başında bulundu. Fehim Spaho’nun 1942’de vefatının ardından ise 1947’ye kadar reisülulema vekili olarak görev yaptı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında İslam Birliği’nin bağımsızlığını korumaya yönelik tutumuyla öne çıkan Bašić, savaş şartlarında siyasi baskılara karşı dikkatli bir çizgi izledi.

1945’te Ante Pavelić’in İslam Birliği’nden Yugoslavya’daki kurtuluş hareketine karşı bir bildiri yayımlamasını istemesini reddetti.

1947’de İbrahim-ef. Fejić’in reisülulema seçilmesinin ardından görevinden ayrıldı. 1948’de memleketi Duvno’da vefat etti.

İbrahim-ef. Fejić (1947-1957)

1879’da Mostar’da doğan İbrahim-ef. Fejić, Karađoz Bey Medresesi’nde eğitim gördü. İslami ilimlerin yanı sıra Arapça, Türkçe, Farsça ve Almanca biliyordu.

Karađoz Bey Medresesi’nde müderrislik yaptı, çeşitli dinî ve kültürel yayınlarda yazılar kaleme aldı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında savaşın mağduru olan farklı din ve milletlerden sivillerin korunması konusunda tavır aldı.

1947’de yeni anayasal düzenlemeyle reisülulema seçildi. 1957’de yaşlılığı nedeniyle görevinden ayrıldı.

15 Aralık 1962’de Saraybosna’da vefat etti ve Grličića Brdo Mezarlığı’na defnedildi.

Süleyman-ef. Kemura (1957-1975)

1908’de Saraybosna’da doğan Süleyman-ef. Kemura, Gazi Hüsrev Bey Medresesi ve Şeriat Hâkimliği Okulu’nda eğitim gördü.

Foça ve Konjic’te şer’i mahkemelerde görev yaptıktan sonra Mostar Müftülüğü’nde ve Vakıflar Müdürlüğü’nde çalıştı. Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nin müdürlüğünü de yürüttü.

İslam Birliği’nin yayın faaliyetlerine katkı sağladı ve Glasnik dergisinin editörlüğünü yaptı.

1957’de reisülulema seçildi. Görev döneminde İslam Birliği’nin eğitim kurumlarının gelişimi ve kurumsal yapılanması açısından önemli çalışmalar yürütüldü.

19 Ocak 1975’te vefat etti ve Gazi Hüsrev Bey Camii haziresine defnedildi.

Naim-ef. Hadžiabdić (1975-1987)

1918’de Prusac’ta doğan Naim-ef. Hadžiabdić, Gazi Hüsrev Bey Medresesi ve Saraybosna’daki yüksek dinî eğitim kurumunda öğrenim gördü.

1945’ten itibaren İslam Birliği bünyesinde görev yapan Hadžiabdić, 1963-1975 yılları arasında Bosna-Hersek İslam Birliği Başkanlığı görevini yürüttü.

1975’te reisülulema seçildi.

Görev döneminin en önemli gelişmeleri arasında İslam Teoloji Fakültesi’nin 1977’de açılması, Üsküp’te İsa Bey Medresesi’nin açılması, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nde kız bölümünün faaliyete geçirilmesi ve Zagreb Camii’nin inşa sürecinin ilerletilmesi bulunuyordu.

3 Temmuz 1987’de Saraybosna’da vefat etti.

Hafız Hüseyin-ef. Mujić (1987-1989)

1918’de Gračanica yakınlarında doğan Hafız Hüseyin-ef. Mujić, Behram Bey Medresesi’nde eğitim gördü ve hıfzını tamamladı.

İslam Birliği’nde imamlık, eğitimcilik, müftülük ve çeşitli idari görevler üstlendi. 1972-1975 yılları arasında Preporod dergisinin genel yayın yönetmenliğini yaptı.

1987’de reisülulema olarak görevlendirildi. Kendi isteği üzerine menşure töreni 11 Aralık 1987’de Belgrad Bayraklı Camii’nde gerçekleştirildi.

1989 sonunda görevinden ayrıldı.

Jakub-ef. Selimoski (1991-1993)

1946’da Makedonya’nın Kičevo şehrinde doğan Jakub-ef. Selimoski, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni tamamladı. Daha sonra Belgrad Üniversitesi’nde Doğu Bilimleri eğitimi gördü ve El-Ezher Üniversitesi’nde İslam tarihi ve medeniyeti bölümünü bitirdi.

Makedonya İslam Birliği’nde çeşitli görevlerde bulunan Selimoski, 1981’de Makedonya İslam Birliği Başkanlığına getirildi.

1991’de Yugoslavya İslam Birliği’nin reisüluleması seçildi. Ancak Yugoslavya’nın dağılma sürecinin başlaması nedeniyle görev dönemi son derece kısa ve çalkantılı oldu.

1993’e kadar görev yaptı. 29 Mart 2013’te vefat etti.

Dr. Mustafa-ef. Cerić (1993-2012)

1952’de Visoko yakınlarındaki Veliko Čajno’da doğan Dr. Mustafa-ef. Cerić, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni bitirdi ve 1978’de El-Ezher Üniversitesi’nden mezun oldu.

Amerika Birleşik Devletleri’nde islami ilimler alanında lisansüstü eğitim gördü ve 1986’da Ebu Mansur el-Mâtürîdî’nin kelam anlayışı üzerine doktorasını tamamladı.

1990’lı yıllarda Zagreb ve Saraybosna’da önemli görevler üstlendi. 1993’te savaş şartlarının devam ettiği Bosna-Hersek’te reisülulema vekili oldu. 1998’de resmen reisülulema seçildi ve 2005’te yeniden seçildi.

Cerić döneminde Bosna-Hersek İslam Birliği uluslararası alanda daha görünür hale geldi. Dinler arası diyalog, İslam dünyası ile Batı arasındaki ilişkiler, İslam düşüncesi ve Avrupa’daki Müslümanların konumu üzerine uluslararası toplantılara katıldı.

2003’te UNESCO’nun Félix Houphouët-Boigny Barış Ödülü’ne layık görüldü. Ayrıca çeşitli uluslararası İslamî kurumlarda görev aldı.

2005’te yeniden reisülulema seçilen Cerić, 2012’de emekliye ayrıldı.

Dr. Husein-ef. Kavazović (2012-2026)

1964’te Gradačac yakınlarındaki Jelovče Selo’da doğan Dr. Husein-ef. Kavazović, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni 1983’te tamamladı. 1985-1990 yılları arasında Kahire’de El-Ezher Üniversitesi Şeriat Fakültesi’nde eğitim gördü. Saraybosna’daki İslam İlimleri Fakültesi’nde şer’i hukuk alanında yüksek lisans ve doktora yaptı.

İmam, hatip ve muallim olarak görev yaptıktan sonra 1992’de Tuzla Müftüsü oldu.

Bosna Savaşı sırasında bir heyetle Zagreb’den dönerken Konjic’te HVO güçleri tarafından yakalandı ve yaklaşık yedi ay esir tutuldu. Serbest bırakılmasının ardından Tuzla’ya döndü ve müftülük görevine devam etti.

Tuzla Müftüsü olarak görev yaptığı dönemde Tuzla Müftülüğü ve Behram Bey Medresesi’nin yeniden yapılandırılmasına, okullarda din derslerinin yaygınlaştırılmasına ve Hikmet dergisinin yeniden yayımlanmasına önemli katkı sağladı.

Ayrıca Tuzla’daki Behram Bey Kütüphanesi’nin kurulması, Smoluća’da bağımlıların rehabilitasyonuna yönelik merkezin oluşturulması, helal sertifikasyon sisteminin geliştirilmesi ve Bosna-Hersek’in doğu ve kuzey bölgelerinde çok sayıda caminin yeniden inşa edilmesi çalışmalarında rol aldı.

Savaş sonrasında Doğu Bosna’dan sürülen ve yerinden edilen insanların durumuyla yakından ilgilendi; Müslümanların kendi şehir ve köylerine dönüşü ve İslam Birliği altyapısının yeniden kurulması için çalışmalar yürüttü.

2012’de Bosna-Hersek İslam Birliği reisüluleması seçildi.

Görev süresinde İslam Birliği Anayasası’nda değişiklikler yapıldı ve kurumun Bosna-Hersek, bölge ülkeleri ve diaspora teşkilatlanmasında çeşitli reformlar gerçekleştirildi.

Kavazović aynı zamanda Bosna-Hersek’te ve uluslararası alanda çok sayıda ilmî toplantıya katıldı; şer’i hukuk ve karşılaştırmalı hukuk başta olmak üzere İslamî ilimler alanında eserler ve çalışmalar kaleme aldı.

2026 yılı itibarıyla 14 yıllık reisülulemalık görevinin ardından Kavazović’in dönemi sona eriyor.

10 Ekim’de 14. reisülulema seçilecek

Bosna-Hersek İslam Birliği’nin 14. reisüluleması, 10 Ekim 2026 Cumartesi günü yapılacak seçimle belirlenecek.

398 üyeden oluşan seçim heyetinin önünde üç isim bulunuyor:

* Dr. Salem-ef. Dedović – Mostar Müftüsü

* Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus – Saraybosna Müftüsü

* Hafız Prof. Dr. Mensur-ef. Malkić – İslam Birliği Riyaseti Dini İşler İdaresi Başkanı

Böylece 1882’de Mustafa Hilmi-ef. Hadžiomerović ile başlayan reisülulemalık kurumu, 144 yıllık tarihinde yeni bir döneme girecek.

10 Ekim’de yapılacak seçim yalnızca üç aday arasındaki bir yarış olmayacak; aynı zamanda Bosna-Hersek İslam Birliği’nin savaş, Yugoslavya dönemi, bağımsızlık, Avrupa’daki Müslüman toplulukların büyümesi ve günümüzün yeni dinî-sosyal şartları sonrasında nasıl bir yön izleyeceğine ilişkin önemli bir tercih olarak değerlendiriliyor.

Mufassal haber: M.Tevfik Yücesoy

Yorumlar (0)

Yorum kurallar'ını okudum ve Onaylıyorum

Yorum Kuralları

Kullanıcıların birbirlerine karşı saygılı olması zorunludur.
Üyelerin birbirlerine yaptığı ırkçı, cinsiyetçi, homofobik ve küfürlü yorumlara müsamaha gösterilmeyecektir. Böyle durumda yorumlara müdahale edilecektir.
Kullanıcılar tarafından gelen, insanların dini inancına, ırkına, etnik kökenine, yaşına, sosyal durumuna, siyasi görüşüne, cinsel yönelimine, fiziksel durumuna göre kişilere veya belirli gruplara karşı nefrete teşvik edici, şiddet içeren, provokatif, aşağılayıcı içerik ve yorumları yayınlamama hakkını Kosova Haber saklı tutmaktadır.
Birey, kurum, kültür veya toplumları küçük düşürücü, küfür, aşağılama veya argo ifadelere izin verilmemektedir
Daha sağlıklı bir tartışma ortamının olması için yapılan yorumlarda kullanıcılar, diğer kullanıcıların inançlarına ve görüşlerine saygı göstermeleri zorunludur.
Yorumlarda büyük harf kullanılmamalıdır.
Site içerisindeki yorumlar Türkçe olmalıdır.
Herhangi bir ticari amaç ya da telif hakkı içeren yorumlara izin verilmeyecektir.
İnsanları kışkırtan, saldırgan bir kullanıcı adı seçilemez.
Spam mesajlar göndermek yasaktır. Aynı ve benzer mesajlar birden fazla kere gönderildiğinde de müdahale edilecektir.

Anket

Sizce Kosova'da önümüzdeki dönemde vatandaşların ekonomik durumu nasıl olacak?

Daha iyi olacak Değişmeyecek Daha kötü olacak Kararsızım

Geçerlilik: 12.10.2026 00:17

Son Haberler

Tüm Haberler

Diğer

Ankara'da Balkanlar’daki Sivil Toplum ve Basın Faaliyetleri Ele Alındı

1 saat önce

Diğer

Schmidt’ten Bosna-Hersek uyarısı: “Önümüzdeki yıl Dodik’in ülkeyi bölme girişimleriyle karşılaşacağız”

1 saat önce

Siyaset

Hadžiomerović’den Kavazović’e: Bosna-Hersek İslam Birliği’nin reisülulemaları
 
Bosna-Hersek İslam Birliği’nde 14. reisülulema seçimi 10 Ekim’de yapılacak. 398 üyeden oluşan seçim heyeti, üç aday arasından yeni reisülulemayı belirleyecek. Seçimde Mostar Müftüsü Dr. Salem-ef. Dedović, Saraybosna Müftüsü Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus ve İslam Birliği Dini İşler İdaresi Başkanı Hafız Prof. Dr. Mensur-ef. Malkić yarışacak.
 
Bosna-Hersek İslam Birliği tarihinde 1882’den bugüne 13 reisülulema görev yaptı. 1942-1947 yılları arasında Salih Safvet Bašić vekâleten bu görevi yürütürken, 1990-1991 döneminde de Jakub-ef. Selimoski vekâleten reisülulemalık yaptı. Bu nedenle 10 Ekim’de yapılacak seçim, kurumun tarihindeki yeni bir dönemin başlangıcı olacak.
 
Mustafa Hilmi-ef. Hadžiomerović (1882-1893)
 
Bosna-Hersek İslam Birliği’nin ilk reisüluleması Mustafa Hilmi-ef. Hadžiomerović, 1816 yılında Kulen-Vakuf’ta doğdu. İlk dinî ve genel eğitimini memleketinde aldıktan sonra Prijedor’daki medresede kısa süre eğitim gördü ve 1833’te Saraybosna’daki Gazi Hüsrev Bey Hanikahı’na geçti.
 
1837’de İstanbul’a giderek Hekim Çelebi Medresesi’nde dönemin tanınmış âlimlerinden eğitim aldı. Yaklaşık 15 yıllık ilim tahsilinin ardından icazet alarak Bosna’ya döndü. Reisülulema olmadan önce müderrislik ve müftülük görevlerinde bulundu.
 
Avusturya-Macaristan yönetiminin Bosna-Hersek’teki Müslümanların taleplerini dikkate alması üzerine 1882 yılında reisülulema olarak görevlendirildi. İmparator kararı 17 Ekim 1882’de çıkarıldı. İlk reisülulemanın resmî göreve başlama töreni 15 Aralık 1882’de Saraybosna Konak’ında gerçekleştirildi.
 
Uzun yıllar süren hizmetlerinin ardından 1893’te görevinden istifa eden Hadžiomerović, 10 Şubat 1895’te vefat etti.
 
Mehmed Tevfik-ef. Azabagić (1893-1909)
 
1838’de Tuzla’da doğan Mehmed Tevfik-ef. Azabagić, köklü Azabagić ailesine mensuptu. İstanbul’da İslami ilimler tahsili gördü ve 1868’de eğitimini tamamlayarak Bosna’ya döndü.
 
İmamlık, hatiplik, vaizlik ve eğitim yöneticiliği yapan Azabagić, Saraybosna ve Tuzla’da rüşdiye yöneticiliği yaptı; aynı zamanda kadılık görevinde bulundu.
 
1878’den sonra Tuzla müftüsü olarak görev yaptı. 1887’de Saraybosna’da açılan Şeriat Hâkimliği Okulu’nun ilk müdürü oldu ve kurumun eğitim programının oluşturulmasında önemli rol oynadı.
 
Azabagić’in özellikle “Risale-i Hicret” adlı eseri dikkat çekti. 1886’da yayımlanan eserinde, Avusturya-Macaristan işgali sonrasında Müslümanların Anadolu’ya kitlesel göçünü eleştirdi ve göçün doğuracağı sosyal ve dinî sorunlara dikkat çekti.
 
1893’te reisülulema olan Azabagić, 1909’da görevinden ayrılarak Tuzla’ya döndü. 22 Mayıs 1918’de vefat etti.
 
Hafız Süleyman-ef. Šarac (1910-1912)
 
1850’de Stolac’ta doğan Hafız Süleyman-ef. Šarac, İstanbul’da eğitim gördükten sonra Bosna’ya döndü ve Bihaç müftülüğü yaptı.
 
Daha sonra Saraybosna’daki Şeriat Hâkimliği Okulu’nda öğretmenlik ve müdürlük görevlerinde bulundu.
 
Bosna-Hersek Müslümanlarının dinî ve eğitim alanındaki özerklik mücadelesini destekleyen Šarac, bu tutumu nedeniyle Avusturya-Macaristan yönetiminin baskısıyla karşılaştı. Munib-ef. Korkut ve Salih-ef. Alajbegović ile birlikte hazırladığı “Takrir”, dönemin siyasi ve dinî özerklik tartışmalarında önemli bir belge olarak öne çıktı.
 
1910’da halkın desteğiyle reisülulema seçildi. Böylece Bosna-Hersek tarihinde halk tarafından seçilen ilk reisülulema oldu.
 
Ancak Avusturya-Macaristan yönetiminin baskıları sonucunda 1912’de görevinden ayrılmak zorunda kaldı. 27 Aralık 1927’de Saraybosna’da vefat etti.
 
Mehmed Cemaleddin-ef. Čaušević (1913-1930)
 
Bosna-Hersek İslam tarihinde en önemli reformcu âlimlerden biri kabul edilen Mehmed Cemaleddin Čaušević, 1870 yılında Bosanska Krupa yakınlarındaki Arapuša’da doğdu.
 
Bihaç Medresesi’nin ardından İstanbul’da eğitim gördü ve Mekteb-i Hukuk’u tamamladı. 1903’te Saraybosna’ya döndü. Arapça öğretmenliği yaptıktan sonra Ulema Meclisi üyeliğine getirildi.
 
Čaušević, mektep ve medrese eğitimlerinin yenilenmesi, din görevlilerinin genel kültür seviyesinin yükseltilmesi ve Müslüman toplumun çağın ihtiyaçlarına cevap verecek bir eğitim anlayışına kavuşması için mücadele etti.
 
1913’te reisülulema seçildi ve 1914’te görevi resmen devraldı.
 
Birinci Dünya Savaşı sırasında Müslümanların özellikle yoksulların, kadınların ve çocukların korunması için çalıştı. Yugoslavya Krallığı döneminde ise Müslümanların diğer dinî topluluklarla eşit haklara sahip olması ve İslam Birliği’nin özerkliğinin korunması için mücadele etti.
 
1929’da İslam Birliği’nin özerkliğini sınırlandırmaya yönelik girişimlere karşı çıktı. Hükümetle yaşadığı anlaşmazlıkların ardından 1930’da kendi isteğiyle emekliye ayrıldı.
 
Hayatının son döneminde Muhammed Pandža ile birlikte Kur’an-ı Kerim tercümesi üzerinde çalıştı. 28 Mart 1938’de Saraybosna’da vefat etti. Cenazesi Gazi Hüsrev Bey Camii haziresine defnedildi.
 
Hafız İbrahim-ef. Maglajlić (1930-1936)
 
1861’de Banja Luka’da doğan Hafız İbrahim-ef. Maglajlić, Fejziye Medresesi ve Rüşdiye’de yöneticilik yaptı. Daha sonra Tuzla müftülüğüne getirildi.
 
Siyasi hayatta da aktif olan Maglajlić, 1919’da kurulan Yugoslav Müslüman Teşkilatı’nın (JMO) ilk başkanı oldu. 1920’de Kurucu Meclis’e milletvekili seçildi.
 
1930’da reisülulema seçildi. Bu dönemde İslam Birliği’nin merkezi Saraybosna’dan Belgrad’a taşındı ve reisülulemanın makamı da Belgrad’a geçti.
 
Maglajlić 1936’da görevinden emekliye ayrıldı. Aynı yıl Banja Luka’da vefat etti.
 
Fehim-ef. Spaho (1938-1942)
 
1877’de Saraybosna’da doğan Fehim-ef. Spaho, Şeriat Hâkimliği Okulu’nu tamamladıktan sonra devlet hizmetinde çeşitli görevlerde bulundu. Kadılık, devlet tercümanlığı ve din işleriyle ilgili üst düzey bürokratik görevlerde çalıştı.
 
İslam tarihi, kültürü ve dinî meseleler üzerine çok sayıda makale ve araştırma kaleme aldı. Arapça, Türkçe ve diğer Doğu dillerindeki yazma eserlerle de ilgilendi; Saraybosna’daki çeşitli koleksiyonlarda bulunan çok sayıda yazmayı katalogladı.
 
1938’de reisülulema seçildi. Görev dönemi İkinci Dünya Savaşı’nın başlaması ve Bosna-Hersek Müslümanlarının son derece ağır şartlarla karşı karşıya kalmasıyla geçti.
 
Fehim-ef. Spaho, 13 Şubat 1942’de Saraybosna’da vefat etti. Gazi Hüsrev Bey Camii haziresine defnedildi.
 
Salih Safvet Bašić: İki kez vekâleten başkanlık
 
Salih Safvet Bašić, resmî olarak reisülulema seçilmemesine rağmen İslam Birliği tarihindeki önemli isimlerden biri oldu.
 
1936-1938 yılları arasında birinci naib olarak İslam Birliği’nin başında bulundu. Fehim Spaho’nun 1942’de vefatının ardından ise 1947’ye kadar reisülulema vekili olarak görev yaptı.
 
İkinci Dünya Savaşı sırasında İslam Birliği’nin bağımsızlığını korumaya yönelik tutumuyla öne çıkan Bašić, savaş şartlarında siyasi baskılara karşı dikkatli bir çizgi izledi.
 
1945’te Ante Pavelić’in İslam Birliği’nden Yugoslavya’daki kurtuluş hareketine karşı bir bildiri yayımlamasını istemesini reddetti.
 
1947’de İbrahim-ef. Fejić’in reisülulema seçilmesinin ardından görevinden ayrıldı. 1948’de memleketi Duvno’da vefat etti.
 
İbrahim-ef. Fejić (1947-1957)
 
1879’da Mostar’da doğan İbrahim-ef. Fejić, Karađoz Bey Medresesi’nde eğitim gördü. İslami ilimlerin yanı sıra Arapça, Türkçe, Farsça ve Almanca biliyordu.
 
Karađoz Bey Medresesi’nde müderrislik yaptı, çeşitli dinî ve kültürel yayınlarda yazılar kaleme aldı.
 
İkinci Dünya Savaşı sırasında savaşın mağduru olan farklı din ve milletlerden sivillerin korunması konusunda tavır aldı.
 
1947’de yeni anayasal düzenlemeyle reisülulema seçildi. 1957’de yaşlılığı nedeniyle görevinden ayrıldı.
 
15 Aralık 1962’de Saraybosna’da vefat etti ve Grličića Brdo Mezarlığı’na defnedildi.
 
Süleyman-ef. Kemura (1957-1975)
 
1908’de Saraybosna’da doğan Süleyman-ef. Kemura, Gazi Hüsrev Bey Medresesi ve Şeriat Hâkimliği Okulu’nda eğitim gördü.
 
Foça ve Konjic’te şer’i mahkemelerde görev yaptıktan sonra Mostar Müftülüğü’nde ve Vakıflar Müdürlüğü’nde çalıştı. Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nin müdürlüğünü de yürüttü.
 
İslam Birliği’nin yayın faaliyetlerine katkı sağladı ve Glasnik dergisinin editörlüğünü yaptı.
 
1957’de reisülulema seçildi. Görev döneminde İslam Birliği’nin eğitim kurumlarının gelişimi ve kurumsal yapılanması açısından önemli çalışmalar yürütüldü.
 
19 Ocak 1975’te vefat etti ve Gazi Hüsrev Bey Camii haziresine defnedildi.
 
Naim-ef. Hadžiabdić (1975-1987)
 
1918’de Prusac’ta doğan Naim-ef. Hadžiabdić, Gazi Hüsrev Bey Medresesi ve Saraybosna’daki yüksek dinî eğitim kurumunda öğrenim gördü.
 
1945’ten itibaren İslam Birliği bünyesinde görev yapan Hadžiabdić, 1963-1975 yılları arasında Bosna-Hersek İslam Birliği Başkanlığı görevini yürüttü.
 
1975’te reisülulema seçildi.
 
Görev döneminin en önemli gelişmeleri arasında İslam Teoloji Fakültesi’nin 1977’de açılması, Üsküp’te İsa Bey Medresesi’nin açılması, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nde kız bölümünün faaliyete geçirilmesi ve Zagreb Camii’nin inşa sürecinin ilerletilmesi bulunuyordu.
 
3 Temmuz 1987’de Saraybosna’da vefat etti.
 
Hafız Hüseyin-ef. Mujić (1987-1989)
 
1918’de Gračanica yakınlarında doğan Hafız Hüseyin-ef. Mujić, Behram Bey Medresesi’nde eğitim gördü ve hıfzını tamamladı.
 
İslam Birliği’nde imamlık, eğitimcilik, müftülük ve çeşitli idari görevler üstlendi. 1972-1975 yılları arasında Preporod dergisinin genel yayın yönetmenliğini yaptı.
 
1987’de reisülulema olarak görevlendirildi. Kendi isteği üzerine menşure töreni 11 Aralık 1987’de Belgrad Bayraklı Camii’nde gerçekleştirildi.
 
1989 sonunda görevinden ayrıldı.
 
Jakub-ef. Selimoski (1991-1993)
 
1946’da Makedonya’nın Kičevo şehrinde doğan Jakub-ef. Selimoski, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni tamamladı. Daha sonra Belgrad Üniversitesi’nde Doğu Bilimleri eğitimi gördü ve El-Ezher Üniversitesi’nde İslam tarihi ve medeniyeti bölümünü bitirdi.
 
Makedonya İslam Birliği’nde çeşitli görevlerde bulunan Selimoski, 1981’de Makedonya İslam Birliği Başkanlığına getirildi.
 
1991’de Yugoslavya İslam Birliği’nin reisüluleması seçildi. Ancak Yugoslavya’nın dağılma sürecinin başlaması nedeniyle görev dönemi son derece kısa ve çalkantılı oldu.
 
1993’e kadar görev yaptı. 29 Mart 2013’te vefat etti.
 
Dr. Mustafa-ef. Cerić (1993-2012)
 
1952’de Visoko yakınlarındaki Veliko Čajno’da doğan Dr. Mustafa-ef. Cerić, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni bitirdi ve 1978’de El-Ezher Üniversitesi’nden mezun oldu.
 
Amerika Birleşik Devletleri’nde islami ilimler alanında lisansüstü eğitim gördü ve 1986’da Ebu Mansur el-Mâtürîdî’nin kelam anlayışı üzerine doktorasını tamamladı.
 
1990’lı yıllarda Zagreb ve Saraybosna’da önemli görevler üstlendi. 1993’te savaş şartlarının devam ettiği Bosna-Hersek’te reisülulema vekili oldu. 1998’de resmen reisülulema seçildi ve 2005’te yeniden seçildi.
 
Cerić döneminde Bosna-Hersek İslam Birliği uluslararası alanda daha görünür hale geldi. Dinler arası diyalog, İslam dünyası ile Batı arasındaki ilişkiler, İslam düşüncesi ve Avrupa’daki Müslümanların konumu üzerine uluslararası toplantılara katıldı.
 
2003’te UNESCO’nun Félix Houphouët-Boigny Barış Ödülü’ne layık görüldü. Ayrıca çeşitli uluslararası İslamî kurumlarda görev aldı.
 
2005’te yeniden reisülulema seçilen Cerić, 2012’de emekliye ayrıldı.
 
Dr. Husein-ef. Kavazović (2012-2026)
 
1964’te Gradačac yakınlarındaki Jelovče Selo’da doğan Dr. Husein-ef. Kavazović, Gazi Hüsrev Bey Medresesi’ni 1983’te tamamladı. 1985-1990 yılları arasında Kahire’de El-Ezher Üniversitesi Şeriat Fakültesi’nde eğitim gördü. Saraybosna’daki İslam İlimleri Fakültesi’nde şer’i hukuk alanında yüksek lisans ve doktora yaptı.
 
İmam, hatip ve muallim olarak görev yaptıktan sonra 1992’de Tuzla Müftüsü oldu.
 
Bosna Savaşı sırasında bir heyetle Zagreb’den dönerken Konjic’te HVO güçleri tarafından yakalandı ve yaklaşık yedi ay esir tutuldu. Serbest bırakılmasının ardından Tuzla’ya döndü ve müftülük görevine devam etti.
 
Tuzla Müftüsü olarak görev yaptığı dönemde Tuzla Müftülüğü ve Behram Bey Medresesi’nin yeniden yapılandırılmasına, okullarda din derslerinin yaygınlaştırılmasına ve Hikmet dergisinin yeniden yayımlanmasına önemli katkı sağladı.
 
Ayrıca Tuzla’daki Behram Bey Kütüphanesi’nin kurulması, Smoluća’da bağımlıların rehabilitasyonuna yönelik merkezin oluşturulması, helal sertifikasyon sisteminin geliştirilmesi ve Bosna-Hersek’in doğu ve kuzey bölgelerinde çok sayıda caminin yeniden inşa edilmesi çalışmalarında rol aldı.
 
Savaş sonrasında Doğu Bosna’dan sürülen ve yerinden edilen insanların durumuyla yakından ilgilendi; Müslümanların kendi şehir ve köylerine dönüşü ve İslam Birliği altyapısının yeniden kurulması için çalışmalar yürüttü.
 
2012’de Bosna-Hersek İslam Birliği reisüluleması seçildi.
 
Görev süresinde İslam Birliği Anayasası’nda değişiklikler yapıldı ve kurumun Bosna-Hersek, bölge ülkeleri ve diaspora teşkilatlanmasında çeşitli reformlar gerçekleştirildi.
 
Kavazović aynı zamanda Bosna-Hersek’te ve uluslararası alanda çok sayıda ilmî toplantıya katıldı; şer’i hukuk ve karşılaştırmalı hukuk başta olmak üzere İslamî ilimler alanında eserler ve çalışmalar kaleme aldı.
 
2026 yılı itibarıyla 14 yıllık reisülulemalık görevinin ardından Kavazović’in dönemi sona eriyor.
 
10 Ekim’de 14. reisülulema seçilecek
 
Bosna-Hersek İslam Birliği’nin 14. reisüluleması, 10 Ekim 2026 Cumartesi günü yapılacak seçimle belirlenecek.
 
398 üyeden oluşan seçim heyetinin önünde üç isim bulunuyor:
 
* Dr. Salem-ef. Dedović – Mostar Müftüsü
* Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus – Saraybosna Müftüsü
* Hafız Prof. Dr. Mensur-ef. Malkić – İslam Birliği Riyaseti Dini İşler İdaresi Başkanı
 
Böylece 1882’de Mustafa Hilmi-ef. Hadžiomerović ile başlayan reisülulemalık kurumu, 144 yıllık tarihinde yeni bir döneme girecek.
 
10 Ekim’de yapılacak seçim yalnızca üç aday arasındaki bir yarış olmayacak; aynı zamanda Bosna-Hersek İslam Birliği’nin savaş, Yugoslavya dönemi, bağımsızlık, Avrupa’daki Müslüman toplulukların büyümesi ve günümüzün yeni dinî-sosyal şartları sonrasında nasıl bir yön izleyeceğine ilişkin önemli bir tercih olarak değerlendiriliyor.
 
Mufassal haber: M.Tevfik Yücesoy