Bosna-Hersek’in İlmi ve Kültürel Mirası Gün Yüzüne Çıkıyor

Bosna-Hersek’in İlmi ve Kültürel Mirası – Oryantal Dillerde Yazma Eser Geleneği (Naučno i kulturno naslijeđe BiH – Rukopisna baština na orijentalnim jezicima) adlı eser Saraybosna’da düzenlenen programla tanıtıldı. Dr. Dželila Babović imzasını taşıyan kitap, Saraybosna Oryantal Enstitüsü ile Boşnak Enstitüsü – Adil Zulfikarpašić Vakfı’nın organizasyonunda okuyucuyla buluştu. Eserin yayınevi Saraybosna Oryantal Enstitüsü.

Tanıtım programında kitabı; Dr. Lejla Gazić, Dr. Madžida Mašić ve Dr. Amina Šiljak-Jesenković değerlendirdi. Programın moderatörlüğünü ise Dr. Elma Korić üstlendi.

15. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Uzanan Yazma Geleneği

Eser, Bosna-Hersek topraklarında 15. yüzyıldan 19. yüzyıl sonlarına ve 20. yüzyıl başlarına kadar Arapça, Türkçe ve Farsça kaleme alınmış ve kullanılmış yazma eserleri kapsamlı biçimde ele alıyor. Kitap; İslami ilimler başta olmak üzere doğa bilimleri, beşerî ve sosyal bilimler, edebiyat ve sanat alanlarını içine alan geniş bir çerçeve sunuyor. Hat sanatı ve mûsikî de bu kültürel mirasın önemli parçaları arasında yer alıyor.

Dr. Babović, çalışmanın, Bosna’daki oryantal dillerde yazma geleneğini bütüncül biçimde ortaya koyma ihtiyacından doğduğunu belirterek, bu eserlerin dönemin ilmî ilgilerini, okuma alışkanlıklarını ve kültürel kodlarını yansıttığını ifade etti. Özellikle Osmanlı döneminde İslami ilimlerin merkezi bir konuma sahip olduğuna dikkat çekti.

Bosna toplumunun yalnızca klasik Fars edebiyatının büyük isimlerini değil, kendi halk şairlerini de okuyup kayıt altına aldığını belirten Babović, bunun bölgedeki entelektüel çeşitliliği ve zenginliği gösterdiğini vurguladı.

13 Binden Fazla Yazma Eser

Dr. Madžida Mašić ise çalışmanın en önemli yönlerinden birinin Bosna-Hersek’teki yazma koleksiyonlarında yer alan 13 binden fazla kodeksin tespit edilmesi olduğunu ifade etti. Özellikle savaş ve çeşitli yıkımlar nedeniyle zarar görmüş koleksiyonlar düşünüldüğünde bu çalışmanın büyük önem taşıdığını belirtti.

Mašić’e göre Bosna-Hersek, Osmanlı Devleti’nin coğrafi olarak sınır bölgelerinden biri olmasına rağmen, ilmî ve manevî bakımdan canlı bir merkezdi. Bu topraklarda eserler istinsah edilmiş, şerhler yazılmış ve yeni telifler ortaya konmuştu.

Kimliğin Temel Taşları

Dr. Amina Šiljak-Jesenković ise kitabın, yazma kültürünün değerini ortaya koyduğunu dile getirdi. El yazması eserlerin büyük kıymet gördüğü bir döneme işaret eden Şiljak-Jesenković, bu külliyatın Bosna eyaletindeki Boşnak toplumunun entelektüel, manevî ve kültürel kimliğinin inşasında temel rol oynadığını ifade etti.

Çalışmanın, Bosna-Hersek’teki on kamu miras kurumunda muhafaza edilen ve dijitalleştirilerek kataloglanan yazma koleksiyonlarına dayandığı belirtildi.

Bu eser, Bosna-Hersek’in asırlara yayılan ilmî birikimini ve kültürel hafızasını kayıt altına alması bakımından önemli bir başvuru kaynağı olarak değerlendiriliyor.