Bosna-Hersek’te Yeni Reisülulema Seçimi: Bir Makamdan Daha Fazlası

Bosna-Hersek’te genel seçimlerin ardından bu hafta sonu ülkenin gündeminde bir başka önemli seçim var. Ancak bu kez sandıkta siyasi bir makam değil, Bosna-Hersek İslam Birliği’nin en yüksek dinî makamı olan Reisülulemalık için tercih yapılacak.

 

10 Ekim 2026 Cumartesi günü gerçekleştirilecek seçim, siyasi bir seçim değildir. Fakat ortaya çıkacak sonuç, yalnızca İslam Birliği’nin kurumsal geleceği açısından değil, Bosna-Hersek’te ve dünyanın farklı ülkelerine yayılmış Boşnak Müslüman toplumunun dinî, ahlaki ve fikrî hayatı bakımından da önem taşımaktadır. 

 

Çünkü Reisülulema sadece bir dinî kurumun başkanı değildir. Bosna-Hersek İslam Birliği’nin başında bulunan bu makam, özellikle kriz ve kırılma dönemlerinde toplumun vicdanına, aklına ve geleceğine hitap eden önemli bir rehberlik makamıdır.

 

 

Bosna-Hersek İslam Birliği’nde Reisülulema seçimi doğrudan halkoyuyla yapılmıyor. Seçim, İslam Birliği’nin kendi anayasal ve kurumsal düzenlemeleri içerisinde gerçekleştiriliyor.

 

Mevcut mevzuata göre Reisülulema; Meclis (Sabor) üyeleri, Riyaset üyeleri, müftüler, meşihat başkanları, İslamî eğitim kurumlarının dekan ve müdürleri, başimamlar ve meclis başkanlarından oluşan özel bir Seçim Kurulu tarafından seçiliyor. Diaspora da bu yapının dışında bırakılmıyor; diaspora seçim kurulunda çatı kuruluşların başimamları ve başkanları da yer alıyor. 

 

Bu yönüyle seçim, yalnızca Saraybosna, Mostar veya Bosna-Hersek sınırları içerisindeki bir tercih değildir. İslam Birliği’nin Bosna-Hersek dışındaki teşkilatları ve Boşnak Müslümanların yaşadığı farklı coğrafyalar da seçim sisteminin parçasıdır.

 

Seçim süreci 18 Nisan 2026’da Sabor’un kararıyla başlatıldı. Daha sonra 18 seçim bölgesinde aday belirleme çalışmaları yürütüldü. Sabor, 5 Eylül’de yapılan toplantıda üç ismin adaylığını kesinleştirdi: Mostar Müftüsü Salem-ef. Dedović, Saraybosna Müftüsü Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus ve Riyaset Din Hizmetleri İdaresi Başkanı Prof. Dr. hafız Mensur-ef. Malkić. 

 

İslam Birliği mevzuatına göre adayın önde gelen bir âlim olması, gerekli İslamî eğitime sahip bulunması, İslam Birliği içerisinde en az 15 yıllık hizmetinin bulunması, toplumda genel itibar ve güven kazanmış olması ve 40 yaşını doldurmuş bulunması gerekiyor. 

 

 

Seçim günü Seçim Kurulu toplanacak. Kurulun toplantı yeter sayısı toplam üyelerin üçte ikisi. Ardından adaylar tanıtılacak ve gizli oy kullanılacak.

 

İlk turda, Seçim Kurulu üyelerinin toplam sayısının çoğunluğunu elde eden aday Reisülulema seçilecek. Bu çoğunluk sağlanamazsa en fazla oyu alan iki aday arasında ikinci tur yapılacak. İkinci turda da gerekli çoğunluk elde edilemezse seçim süreci baştan tekrarlanacak. Sonuç, çalışma başkanlığı tarafından ilan edilecek. 

 

Bununla birlikte seçim, yalnızca sandıktan çıkan sonuçla tamamlanmış sayılmıyor. Seçilen Reisülulema için Menşur düzenleniyor. Menşur, seçilmiş Reisülulema’nın resmen göreve başlamasını sağlayan temel sembolik ve kurumsal belge niteliğinde. Mevzuata göre Menşur, seçimden itibaren en geç 30 gün içerisinde düzenlenecek törenle Sabor Başkanı tarafından yeni Reisülulema’ya teslim ediliyor. Ardından Reisülulema yemin ediyor ve görevine resmen başlıyor. 

 

Dolayısıyla 10 Ekim’de açıklanacak isim seçimle belirlenmiş olacak; fakat Menşur merasimiyle birlikte görev resmen başlamış olacak.

 

 

Bu seçimde üç adayın bulunması, İslam Birliği içerisinde farklı tecrübe ve önceliklerin de kamuoyunda tartışılmasına imkân veriyor.

 

Saraybosna Müftüsü Prof. Dr. Nedžad-ef. Grabus, İslam Birliği’nin herhangi bir bölgeye veya gruba bağlı olmaması, kararların kendi kurumları içerisinde alınması ve kapsayıcı bir yapının korunması gerektiğini vurguluyor. 

 

 

Mostar Müftüsü Salem-ef. Dedović, programında İslam Birliği’nin güçlü, canlı, özgür karar alabilen ve cemaatine karşı sorumluluk taşıyan bir kurum olması üzerinde duruyor. Birlik, din ve toplum arasındaki sorumluluğu öne çıkarıyor. 

 

Riyaset Din Hizmetleri İdaresi Başkanı Prof. Dr. hafız Mensur-ef. Malkić ise programını süreklilik, geliştirme ve yenilik olmak üzere üç temel kavram üzerine kuruyor; mevcut kurumsal yapının korunurken daha fazla iletişim, şeffaflık, kapsayıcılık ve güven ortamının geliştirilmesini öne çıkarıyor. 

 

Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta şudur: Bu üç isim de İslam Birliği’nin kendi kurumları içerisinde uzun yıllar görev yapmış, adaylıkları resmî süreç sonunda Sabor tarafından onaylanmış isimlerdir. Dolayısıyla seçim, yalnızca şahıslar arasında değil, aynı zamanda önümüzdeki yedi yıllık dönemde İslam Birliği’nin hangi önceliklerle ilerleyeceği konusunda da bir tercih olacaktır. 

 

Asıl mesele: Reisülulema nasıl bir toplum dili kuracak?

 

Kanaatimce bu seçimin en önemli tarafı burada ortaya çıkıyor.

 

Bosna-Hersek, yakın tarihinin en ağır tecrübelerinden geçmiş bir toplumdur. Savaş, soykırım, göç, mültecilik, kimlik mücadelesi, siyasal ayrışmalar ve bugün diaspora içerisinde yaşanan yeni kimlik sorunları, dinî liderliğin sorumluluğunu sıradan bir kurum yöneticiliğinin çok ötesine taşımaktadır.

 

Reisülulema her zaman ve zeminde hakkı savunmalıdır.

 

Mazlumun yanında durmalıdır.

 

Adaletsizliğe karşı açık konuşmalıdır.

 

Fakat bütün bunları yaparken toplumun öfkesini büyüten değil, aklını ve vicdanını diri tutan bir dil kurmalıdır.

 

Çünkü dinî liderlik, toplumun acısını siyasî öfkeye dönüştürmek değil; acıyı adalet, sabır, direnç ve ahlakla anlamlandırabilmektir.

 

Kur’an-ı Kerim insanın değerini merkeze koyar. “Biz insanoğlunu şerefli kıldık” buyurur.  Peygamber Efendimizin Aleyhisselam hayatına bakıldığında savaşın zaruret sulhun, esas olduğu görülür. Mücadele kadar merhametin, hakkı savunmak kadar insan onurunu korumanın da merkeze alındığı görülür.

 

Hz. İsa’nın (a.s.) öğretilerinde de merhamet, şefkat, bağışlama ve sevgi önemli bir yer tutar.

 

Öyleyse din adına konuşanların görevi, insanı küçülten, başkasının hakkını yok sayan, toplumu nefret ve düşmanlık üzerinden biçimlendiren bir dil üretmek değil; insanın Allah katındaki değerini hatırlatan bir ahlakı yaşatmaktır.

 

 

Bosna-Hersek’in yakın tarihinde dinî söylemin ne kadar önemli sonuçlar doğurabileceği görülmüştür. Savaş dönemlerinin acıları ve Srebrenitsa gibi insanlık trajedileri, dinî ve toplumsal liderliğin kriz zamanlarında taşıdığı sorumluluğu bize bir kez daha hatırlatmaktadır. Malesef bu konuda mazide bazı dini mahfiller iyi bir örnek vermemiştir.

 

En zor zamanda yapılması gereken, yangına benzin dökmek değil, yangını söndürmektir.

 

Bir din adamının görevi toplumun acısını inkâr etmek değildir. Tam tersine, acıyı doğru yerde tutmak; adalet arayışını intikam duygusundan, kimlik bilincini ırkçı milliyetçilikten, hak mücadelesini başkasının hakkını inkâr etmekten ayırabilmektir.

 

Bu nedenle yeni Reisülulema’nın önündeki en önemli görevlerden biri, Boşnakların kendi kimliklerini, tarihlerini ve haklarını korurken Bosna-Hersek’in çok kimlikli toplumsal yapısını da adalet ve birlikte yaşama ilkeleri içerisinde muhafaza edebilmesine katkı sağlamaktır.

 

Bu kolay bir görev değildir.

 

Çünkü Bosna sadece savaşın hatırasıyla yaşamıyor. Aynı zamanda gençlerin Avrupa’ya göç ettiği, diaspora nüfusunun büyüdüğü, yeni nesillerin farklı kültürlerle yetiştiği, sekülerleşmenin arttığı ve dijital dünyanın dinî otoriteyi dönüştürdüğü bir döneme giriyor.

 

Dolayısıyla yeni Reisülulema’nın önündeki soru yalnızca “Bosna Müslümanlarının dini hayatı nasıl korunacak?” sorusu değildir.

 

Asıl soru şudur:

 

Bosna Müslümanlarının dini hayatı, geleceğin dünyasında nasıl anlamlı, kuşatıcı, güven veren ve ahlaki bir rehberlik sunacak?

 

 

Bosna-Hersek İslam Birliği’nin sınırları Bosna-Hersek Cumhuriyeti’nin sınırlarından ibaret değil.

 

İslam Birliği’nin teşkilat yapısı; Sırbistan, Hırvatistan, Slovenya ve diaspora bölgeleriyle birlikte Avrupa, Kuzey Amerika, Avustralya ve başka coğrafyalara kadar uzanıyor. 2026 seçim sürecinde adayların 18 seçim bölgesinde değerlendirilmiş olması da bunun açık göstergesi. 

 

Bu nedenle Saraybosna’da verilecek karar, yalnızca Bosna’daki camilerin, medreselerin veya müftülüklerin geleceğini ilgilendirmiyor.

 

Priştine’deki, Yeni Pazar’daki, Zagreb’deki, Ljubljana’daki, Viyana’daki, Berlin’deki, Stockholm’deki, Oslo’daki, Amerika’daki ve Avustralya’daki Boşnak Müslümanların dinî hayatını da ilgilendiriyor.

 

Bu bakımdan Reisülulemalık makamı, sadece bir dinî liderlik makamı değil, geniş bir coğrafyaya yayılan topluluğun ortak hafızasını ve dinî bütünlüğünü taşıyan bir emanettir.

 

 

10 Ekim’de yapılacak seçimde üç isimden biri Bosna-Hersek İslam Birliği’nin 14. Reisüluleması olacak. Mevcut Reisülulema Husein-ef. Kavazović ise iki ardışık dönem görev yaptığı için mevzuat gereği yeniden aday olamıyor. 

 

Fakat bu seçimde asıl mesele bir kişinin diğerine üstünlüğünü ilan etmek değildir.

 

Asıl mesele, emanetin kime ve hangi anlayışla teslim edileceğidir.

 

Reisülulema makamı; kürsüde güzel konuşmanın, siyasilerle iyi ilişkiler kurmanın veya kurumsal başarıların ötesinde bir sorumluluk taşımaktadır.

 

Bu makamın sahibinden beklenen; ilimle hikmeti, adaletle merhameti, kimlik bilinciyle birlikte yaşama kültürünü, hak arayışıyla insan onurunu bir arada tutabilmesidir.

 

Bosna’nın bugün ihtiyacı olan da budur:

 

Ne kimliğinden vazgeçen bir din anlayışı…

 

Ne de kimliği başkasına karşı bir üstünlük aracına dönüştüren bir anlayış…

 

Köklerine bağlı, ufku açık; hakkını bilen ama başkasının hakkını da gözeten; acısını unutmayan fakat acısını nefrete dönüştürmeyen; güçlü fakat adil; ilkeli fakat kuşatıcı bir dinî rehberlik.

 

Çünkü gerçek dinî önderlik, insanları birbirine karşı kışkırtmak değil, zor zamanlarda insan kalabilmenin yolunu göstermektir.

 

Ve belki de Reisülulemalık makamının en büyük imtihanı tam da budur:

 

Toplumun sesi olmak kadar toplumun vicdanı olabilmek.

 

10 Ekim’de yapılacak seçim, bu açıdan yalnızca Bosna-Hersek İslam Birliği’nin yeni Reisüluleması’nın belirleneceği bir seçim değil; Bosna Müslümanlarının önümüzdeki dönemde nasıl bir dinî, ahlaki ve toplumsal dil kuracağına dair önemli bir eşik olacaktır.

 

Türkiye ile güçlü ilişkiler içinde insanlığa hayırları önceleyen neticelere vesile olması niyazıyla…