Bu yıl Trebinje’de Osman Paşa Camii’nin 300. yılı anılıyor

Bu yıl, Trebinje’de Eski Şehir’in en önemli sembollerinden ve Hersek’in kültürel-tarihî mirasının başlıca eserlerinden biri olan Osman Paşa Camii’nin inşasının 300. yılı doluyor. Yıl dönümü aynı zamanda caminin 1993 yılında yakılması ve havaya uçurulmasının hatırlanmasıyla anılıyor. Trebinje İslam Birliği Meclisi (MIZ) Başimamı Hafız Sadık Efendi Fazlagić, bu bilgileri Preporod/info’ya doğruladı.

Fazlagić’in ifade ettiğine göre, bu yıl dönümünün amacı caminin tarihsel sürekliliğini hatırlatmak olduğu kadar, 33 yıl önce maruz kaldığı yıkımı da unutturmamak.

“Osman Paşa Resulbegović Camii’nin inşasının üzerinden geçen 300 yıl, bir daha kimsenin ve hiçbir yerde yaşamasını istemediğimiz kötü ve çirkin zamanları da hatırlamak için bir vesiledir,” dedi Fazlagić.

Osman Paşa Camii, 1726 yılında inşa edilmiş olup Hersek’teki en eski ve en tanınmış dinî yapılardan biri olarak kabul edilmektedir.

“İbret almak, hatırlamak ve gelecek zamanlar ile gelecek nesiller için bir ders olması, bu topraklarda birlikte yaşamın mümkün olduğunu göstermek adına bu hatırlatmayı yapıyoruz. Osman Paşa Resulbegović Camii, Eski Şehir’in, Trebinje’nin ve tüm Hersek’in sembolüdür; bu topraklardaki en eski ve en güzel yapılardan biridir,” diye vurguladı Trebinje İslam Birliği Başimamı.

Bu yıl dönümüyle birlikte hem caminin inşa edildiği yıl hem de yok edildiği yılın hatırasının canlı tutulduğunu belirtti.

“Osman Paşa Camii’nin inşasının 300. yılını andığımız bu yılda, aynı zamanda 1993 yılında yakılıp mayınlanmasının üzerinden geçen 33 yılı da anıyoruz. O yıl, Trebinje’deki tüm Boşnak nüfus evlerini terk etmeye zorlandı,” dedi Hafız Fazlagić.

Cami, dönemin Trebinje kaptanı olan Osman Paşa Resulbegović tarafından 1726 yılında inşa edildi. Osman Paşa daha önce 1698 yılında Eski Şehir surlarını, 1719 yılında Sultan Ahmed Camii’ni ve medrese ile saat kulesi dâhil olmak üzere birçok önemli yapıyı da yaptırmıştı.

Osman Paşa Camii, 27 Ocak 1993’te yakılıp tahrip edildi; ardından tüm alan yıkılarak otopark ve çöp döküm alanına dönüştürüldü. Yeniden inşa için temel taşı koyma girişimi 5 Mayıs 2001’de engellendi. Cami nihayet restore edilerek 5 Temmuz 2005’te törenle yeniden ibadete açıldı.

Bosna-Hersek’e yönelik saldırı sırasında (1992–1995), Boşnak nüfusun sürgün edilmesi sürecinde ve sonrasında Trebinje’deki tüm camiler kasıtlı olarak yok edildi. Uluslararası mahkemeler, Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi dâhil olmak üzere, dinî yapıların yıkılmasını savaş suçları ve zulmün bir parçası olarak genel çerçevede tespit etmiş olsalar da, Trebinje’deki camilerin yıkılması nedeniyle bugüne kadar kimse cezai sorumluluk taşımadı.

Osman Paşa Resulbegović Camii bugün, yakılıp ortadan kaldırıldığı yerde yeniden inşa edilmiş hâliyle ayakta durmakta; yüzyılları aşan varlığının yanı sıra, 1993 yılında Trebinje’deki Boşnak nüfusun zorla sürülmesini ve yaşanan yıkımı da hatırlatan bir sembol olarak varlığını sürdürmektedir.
****
Mufassal malumat; 

Trebinje Osman Paşa Camii (Osman-pašina džamija)

1. Kim yaptırdı?

Osman Paşa Camii, Osman Paşa Resulbegović tarafından 1726 yılında inşa ettirilmiştir.
Osman Paşa Resulbegović:
      •Osmanlı döneminde Trebinje kaptanı (askerî-idarî yönetici),
      •Şehrin bugünkü tarihî dokusunu şekillendiren en önemli şahsiyetlerden biridir.

Osman Paşa yalnızca bu camiyi değil:
      •1698’de Trebinje Eski Şehir surlarını,
      •1719’da Sultan Ahmed Camii’ni,
      •Medrese, saat kulesi (Sahat-kula) ve çeşitli kamu yapıları ile
Trebinje’yi bir Osmanlı şehir merkezine dönüştürmüştür.

2. Mimari ve tarihî önemi
      •Osman Paşa Camii, Hersek bölgesindeki en eski ve en zarif Osmanlı camilerinden biri kabul edilir.
      •Klasik Osmanlı mimarisinin sade ama dengeli örneklerinden biridir.
      •Trebinje Eski Şehri’nin (Stari Grad) sembol yapısıdır.
      •Yalnızca ibadet mekânı değil, aynı zamanda:
      •Eğitim,
      •Sosyal dayanışma,
      •Şehir kimliği
merkezi olarak işlev görmüştür.

3. Yıkım süreci (1993)
      •27 Ocak 1993’te, Bosna Savaşı sırasında:
      •Cami yakıldı,
      •Ardından mayınlanarak tamamen yıkıldı.
      •Sadece yapı değil:
      •Camiye ait tüm izler silindi,
      •Alan otopark ve çöp döküm alanına çevrildi.
      •Aynı dönemde:
      •Trebinje’deki tüm camiler kasıtlı olarak yok edildi,
      •Boşnak nüfusun tamamı sürgüne zorlandı.

Önemli bir nokta:
Uluslararası mahkemeler, dinî yapıların yıkımını savaş suçu olarak tanımlamasına rağmen, Trebinje’de camilerin yıkımı nedeniyle bugüne kadar kimse yargılanmadı.

4. Yeniden inşa mücadelesi
      •5 Mayıs 2001:
İlk temel atma girişimi fiziksel ve idari engellerle durduruldu.
      •Bu süreç, Bosna’da:
      •Dönüşe direnişi,
      •İslam mirasının görünmez kılınmasını
simgeleyen olaylardan biri oldu.

5. Restorasyon ve Türkiye’nin katkısı
      •Osman Paşa Camii’nin yeniden inşası:
      •Bosna-Hersek İslam Birliği,
      •Türkiye Cumhuriyeti kurumları,
      •Vakıflar ve hayırseverlerin desteğiyle gerçekleştirildi.

Türkiye’nin katkısı özellikle:
      •Maddi destek,
      •Osmanlı mimarisine uygun rekonstrüksiyon,
      •Kültürel mirasın aslına sadık biçimde ihyası alanlarında belirleyici oldu.

Türkiye’nin bu süreçteki rolü, yalnızca bir restorasyon değil;
tarihî hafızanın ve Boşnakların şehirdeki varlığının yeniden tesisi anlamı taşıdı.

•Cami, 5 Temmuz 2005’te yeniden ibadete açıldı.

6. Bugünkü anlamı

Osman Paşa Camii bugün:
      •300 yıllık İslamî ve Osmanlı mirasının,
      •1993’teki yıkım ve sürgünün,
      •Buna rağmen gerçekleşen geri dönüş ve direnişin
sembolüdür.

Trebinje’de Osman Paşa Camii:

“Yıkılabilir ama silinemez” olan bir medeniyet hafızasıdır.

_Haber ve camiye dair mufassal malumat: M. Tevfik Yücesoy_