Camide Kur’anların arasında saklandı, tarihin en uzun kuşatmasını atlattı

ABD’nin Amerika Birleşik Devletleri’nin Bosna-Hersek Büyükelçiliği, Yahudi bayramı Pesah vesilesiyle yaptığı açıklamada, Saraybosna Hagadasının tarih boyunca dayanışma ve hayatta kalmanın eşsiz bir sembolü olduğunu vurguladı.

Açıklamada, “Her yıl Pesah sırasında dünyanın dört bir yanındaki Yahudi aileler Hagada’yı açar ve esaretten özgürlüğe uzanan kadim hikâyeyi okur. Saraybosna Hagadası’nın da anlatılmaya değer kendi yolculuğu vardır” denildi.

Hagada’nın yaklaşık 1350 yılında Barselona’da yazıldığı, 1492’de Yahudilerin İspanya’dan sürülmesinin ardından onların göç yolculuğuyla birlikte farklı coğrafyalara taşındığı ve nihayetinde Saraybosna’da kalıcı yuvasını bulduğu hatırlatıldı. Eserin 1894 yılında Zemaljski Muzej tarafından satın alındığı belirtildi.

Özellikle II. Dünya Savaşı dönemine dikkat çekilen açıklamada, 1941’de Nazi işgali sırasında bir Alman subayın eseri el koymak istediği, ancak müze müdürü Jozo Petrović ve küratör Derviš Korkut’un hayatlarını riske atarak kitabı kurtardıkları ifade edildi. Hagada’nın, Bjelašnica’daki bir köy camisinde Kur’anların arasında saklanarak savaşı atlattığı vurgulandı.

Ayrıca 1950’li yıllarda da yeniden tehlike altına girdiği, ancak müze çalışanlarının bir kez daha eseri korumayı başardığı kaydedildi.

Açıklamada, Saraybosna Hagadası’nın İspanyol Engizisyonu, Holokost ve modern tarihin en uzun kuşatmalarından biri olan Saraybosna Kuşatması gibi zorlu dönemleri atlattığına dikkat çekilerek, “700 yıldır farklı din ve etnik kökenlerden insanların dayanışması sayesinde ayakta kaldı” denildi.

Son olarak bu hikâyenin ABD’de de gündeme taşındığı belirtilerek, 24 Mart’ta Washington’da düzenlenen Kongre sederine, Denis Bećirović ve Elmedin Konaković’in de katıldığı, etkinliğin Saraybosna Hagadası’nın temsil ettiği değerleri ön plana çıkardığı ifade edildi.

*Ayrıntılı bilgi:*

Saraybosna Hagadası sadece bir dini kitap değil; Avrupa, Osmanlı ve Balkan tarihinin iç içe geçtiği eşsiz bir kültürel mirastır. İ

Kökeni ve Sanatsal Özellikleri
•     Yaklaşık 1350 yılında Barselona’da hazırlanmıştır.
- Yahudi bayramı Pesah sırasında kullanılan bir “Hagada”dır (Mısır’dan çıkış hikâyesini anlatır).
      •El yazmasıdır ve zengin minyatürlerle süslenmiştir.
      •İçindeki resimler, Orta Çağ İspanyol sanatının ve Yahudi ikonografisinin nadir örneklerindendir.
      •Altın varak ve doğal boyalar kullanıldığı için sanatsal değeri son derece yüksektir.

Sürgün ve Yolculuk (1492 sonrası)
      •1492’de Yahudilerin İspanya’dan sürülmesi (Elhamra Kararnamesi) sonrası Hagada da sahipleriyle birlikte göç etti.
      •Yüzyıllar boyunca el değiştirdi, farklı Avrupa bölgelerinde dolaştı.
      •Sonunda Osmanlı döneminde Saraybosna’ya ulaştı.
      •1894 yılında Zemaljski Muzej tarafından satın alındı.

II. Dünya Savaşı’nda Kurtarılışı
      •1941’de Nazi işgali sırasında eser yok edilme veya Almanya’ya götürülme riskiyle karşı karşıya kaldı.
      •Müze müdürü Jozo Petrović ve özellikle küratör Derviš Korkut büyük bir risk aldı.
      •Hagada’yı gizlice çıkararak Bjelašnica dağındaki bir köy camisinde Kur’anların arasında sakladılar.
      •*Bu olay, Müslümanların bir Yahudi mirasını koruması açısından dünya çapında sembolik bir dayanışma örneği olarak kabul edilir.*

Savaş Sonrası ve Soğuk Savaş Dönemi
      •1950’li yıllarda Yugoslavya döneminde de el konulma riski yaşadı.
      •Ancak müze çalışanları yine eseri korumayı başardı.
      •Bu süreçte Hagada çoğu zaman halktan gizli tutuldu.

Bosna Savaşı ve Saraybosna Kuşatması
      •1992–1996 arasındaki Saraybosna Kuşatması sırasında şehir ağır bombardıman altındaydı.
      •Hagada bu dönemde bankanın kasasında saklandı.
      •Elektrik ve güvenlik sorunlarına rağmen zarar görmeden korundu.
      •Savaş sonrası tekrar halka açıldı.

Günümüzdeki Önemi
      •Bugün Saraybosna’daki Zemaljski Muzej’de özel koşullarda sergilenmektedir.
      •Sadece belirli günlerde ve kontrollü ortamda görülebilir (ışık ve sıcaklık hassasiyeti nedeniyle).

Neyi temsil eder?
      •Yahudi kültürü ve dini mirası
      •☪️ Müslümanların koruyucu rolü
      •Avrupa tarihinin çok katmanlı yapısı
      •inançlar arası dayanışma ve birlikte yaşama kültürü

Neden bu kadar önemli?

Saraybosna Hagadası’nı özel yapan şey sadece yaşı değil:
      •700 yıldır yok edilememiş olması
      •Farklı dinlerden insanların onu koruması
      •Avrupa tarihinin en karanlık dönemlerinden sağ çıkması

Kısacası bu eser, bir kitap olmaktan öte insanlık, dayanışma ve kültürel mirasın canlı bir sembolüdür.

(Haber ayrıntı: M.Tevfik Yücesoy)