ÇİTLUK’TA İSİM TARTIŞMASI: OSMANLI-TÜRK MİRASI MI SİLİNİYOR?

 

Bosna Hersek’in Hersek bölgesindeki Çitluk belediyesinin adının Brotnjo olarak değiştirilmesi yönündeki girişim yeniden gündemde.

 

İlk bakışta sıradan bir yer adı değişikliği gibi görünen tartışma, Çitluk isminin Osmanlı dönemine uzanan tarihî geçmişi nedeniyle daha derin bir anlam taşıyor.

 

HDZ BiH çevrelerinde bu fikir uzun süredir gündemde. Çitluk Belediye Başkanı Marin Radišić, 2022 yılında yaptığı açıklamada belediyenin adının Brotnjo olarak değiştirilmesine ilişkin girişimin geçmişten beri var olduğunu ve bunun gerçekleştirilmesi için gerekli adımların atılmasının planlandığını belirtmişti.

 

 

Çitluk adı, bölgenin Osmanlı dönemindeki tarihî geçmişiyle bağlantılıdır. “Çiftlik” kavramıyla ilişkilendirilen isim, Osmanlı döneminin Bosna Hersek coğrafyasında bıraktığı dilsel ve idarî mirasın örneklerinden biridir.

 

Brotnjo ise bölgenin daha eski tarihî adlarından biridir.

 

Bu nedenle mesele, basitçe “tarihî bir isim geri getiriliyor” şeklinde okunabileceği gibi, Osmanlı döneminden kalan bir yer adının kamusal alandan çıkarılması şeklinde de tartışılabilir.

 

 

Bosna Hersek’te Osmanlı mirası yalnızca camilerden, medreselerden, köprülerden ve vakıflardan ibaret değildir.

 

Şehirlerin ve köylerin isimleri de bu tarihî hafızanın bir parçasıdır.

 

Saraybosna’dan Travnik’e, Mostar’dan Foça’ya kadar Osmanlı döneminin izleri, Bosna Hersek’in bugünkü kültürel dokusunun önemli unsurlarından birini oluşturur.

 

Bu nedenle herhangi bir yer adının Osmanlı-Türk geçmişiyle bağlantısı nedeniyle değiştirilmesinin gündeme gelmesi, Boşnak kamuoyunda doğal olarak tarih ve kimlik tartışmasını beraberinde getirmektedir.

 

Buradaki temel soru şudur:

 

Bosna Hersek’in tarihî hafızası bütün dönemleriyle birlikte mi korunacak, yoksa bazı dönemler zaman içerisinde kamusal hafızadan mı çıkarılacak?

 

 

Tartışmayı daha da hassas hale getiren bir diğer konu ise Çitluk’ta düzenlenen “Savunucular Günü” etkinliğine ilişkin görüntüler.

 

Etkinlikte savaşta hayatını kaybeden 44 kişinin anısına bir anıt açıldı. Ancak etkinlik görüntülerinde Herceg-Bosna ile ilişkilendirilen sembollerin öne çıkması, Bosna Hersek’in siyasi bütünlüğü ve savaş dönemi mirası konusunda yeni tartışmalara yol açtı.

 

Bosna Hersek bayraklarının görünürlüğünün sınırlı olduğu yönündeki eleştiriler de bazı medya kuruluşlarında yer aldı.

 

Bu görüntüler, etkinliğe katılan herkesin aynı siyasi düşünceyi taşıdığını kanıtlamaz. Ancak hangi sembollerin kamusal alanda öne çıkarıldığı, özellikle savaşın hâlâ canlı olduğu Bosna Hersek’te siyasi ve tarihî anlam taşıyabiliyor.

 

 

Brotnjo adının bölgenin tarihî isimlerinden biri olduğu açıktır.

 

Ancak tarihî bir ismin bulunması, mevcut ismin mutlaka ortadan kaldırılması gerektiği anlamına gelmez.

 

Çünkü Çitluk adı da bölgenin tarihinin bir parçasıdır.

 

Dolayısıyla tartışmanın “hangisi daha eski?” sorusuna indirgenmesi eksik kalacaktır.

 

Asıl mesele, Bosna Hersek’in çok katmanlı tarihinin bütün unsurlarının korunup korunmayacağıdır.

 

Bir şehrin tarihinden Osmanlı dönemini çıkararak tarih yeniden yazılamayacağı gibi, Osmanlı dönemini esas alarak daha eski tarihî katmanların yok sayılması da doğru değildir.

 

 

Şu aşamada Çitluk’un resmî adının Brotnjo olarak değiştirilmiş olduğuna ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.

 

Ancak girişimin yıllardır gündemde olması, konunun ileride yeniden kurumsal bir sürece taşınabileceğini gösteriyor.

 

Eğer böyle bir süreç başlatılırsa tartışma yalnızca Çitluk halkını ilgilendirmeyecek.

 

Bosna Hersek’in tarihî mirasının nasıl tanımlanacağı, Osmanlı dönemine nasıl bakılacağı ve ülkenin farklı tarihî katmanlarının kamusal hafızada nasıl korunacağı yeniden tartışılacak.

 

Çünkü mesele bir tabela değişikliğinden ibaret değil.

 

Mesele, bir şehrin hangi isimle anılacağından çok, o şehrin geçmişinin hangi yönünün geleceğe taşınacağıdır.

 

_Unutulmamalıdır ki Ratko Mladić, Srebrenitsa’ya girdiğinde Boşnak Müslümanlara ait Türkçe ve Osmanlı döneminden kalan isimlerin tabelalarının indirilmesini emreden uygulamaların içinde yer aldı ve Bosna’daki Müslümanlara yönelik düşmanca söylemler kullandı. Bu nedenle bir şehrin, sokağın veya mahallenin adı ve tabelası yalnızca sıradan bir isimden ibaret değildir. Bir isim, o coğrafyada yaşamış insanların tarihini, kültürünü ve hafızasını taşır. Bu sebeple tarihî isimlerin değiştirilmesi meselesi, yalnızca idarî bir düzenleme olarak değil, arka planındaki kültürel ve tarihî anlamlarıyla birlikte ele alınmalıdır._