Cumhurbaşkanı Neden Halk Tarafından Seçilmiyor?-İbrahim Ömer

Anayasa Mahkemesi kararının ardından yakında Kosova’da tekrar erken genel seçimler yapılacak. Yeni meclisin çözmesi gereken önemli sorunlar var. Bunların yanı sıra yeni cumhurbaşkanının da seçilmesi gerekiyor. Bu süreçte bazı siyasi temsilciler ve vatandaşlar tarafından ifade edilen yeni bir fikir ve sorulan bir soru var: Cumhurbaşkanı neden halk tarafından seçilmiyor?

Teorik olarak Kosova’da cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi fikri kulağa cazip ve demokratik gelebilir. Bir yandan halkın birliğini temsil edecek olan, diğer yandan ülkedeki en yüksek siyasi konumda bulunacak olan kişinin yine halk tarafından belirlenmesi fikri doğal karşılanabilir. Fakat hemen akla başka bir soru da gelebilir: Kosova gibi genç ve demokrasi kültürü açısından daha çok yol kat etmesi gereken bir ülkede böyle bir yöntem sorunlara neden olabilir mi?

Avrupa’da yaygın olarak uygulanan parlamenter sistemde, hükümet meclisin içinden çıkar. Yani genel seçimlerde en çok oyu alan parti lideri veya adayı genellikle başbakan sıfatına sahip olur. Meclis grafiğine göre tek başına veya koalisyon hükümeti kurulur. Cumhurbaşkanı ise genelde meclis tarafından seçilir, yetkileri ise daha az ve semboliktir. Bundan dolayı cumhurbaşkanının tüm halkı temsil ettiği düşüncesi ve siyasi partiler arasında tarafsız ve uzlaşmacı rolü ön plana çıkar. Örneğin, Almanya’da kimin cumhurbaşkanı olduğu pek bilinmez, ancak başbakan herkes tarafından bilinir.

Kosova Anayasası’na göre de cumhurbaşkanı meclis tarafından seçilir. İlk iki turda 80 milletvekilinin oyu gerekir. Üçüncü turda ise seçim daha kolay sayılabilir. Toplantıya katılan milletvekilleri, ilk iki turda en çok oy olan iki aday arasında bir seçim yapabilir. Buna rağmen belli aralıklarla yapılan cumhurbaşkanı seçiminde neredeyse sürekli olarak sorunlar yaşanıyor. Yaşanan sorunlar büyük ölçüde cumhurbaşkanının kim olacağıyla ilgili kişisel ve siyasi hırslardan kaynaklanıyor gibi görünüyor.

Bir an için cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi uygulamasının hayata geçtiğini düşünelim. Cumhurbaşkanı seçilebilecek kadar halktan oy alacak olan kişi muhtemelen önemli bir siyasi figür olacaktır. Bu süreçten sonra, cumhurbaşkanı ve başbakan aynı siyasi partiden gelmiyorsa veya aynı siyasi partiden gelip de aralarında işbirliği yapamıyorlarsa yine siyasi krizler ve erken seçimler gündeme gelebilir. Bu da kişisel hırsların ülkeyi istikrarsızlığa sürüklemesi anlamına gelir. Kosova’nın içinde bulunduğu koşullar göz önüne alınırsa, cumhurbaşkanının meclis tarafından seçilmeye devam etmesi daha doğru olsa gerek. Bununla birlikte tarafsız bir cumhurbaşkanı profili için illa siyasi bir isim bulunması şart değil. Tam tersine; bilim, sanat, edebiyat veya yargı dünyasından, siyasi profili ile ön plana çıkmayan bir kişi bu konum için daha uygun olabilir.

İşin pratik yönüne bakacak olursak, yani Kosova’da cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi hayata geçirilebilir mi diye düşünürsek, cevabımız muhtemelen “çok zor” olmalı. Bunun sebebi, böyle bir değişiklik için anayasayı değiştirmenin gerekecek olmasıdır. Anayasalar, neredeyse tüm dünya ülkelerinde, olağan kanunlara göre daha zor değiştirilir. Ancak, Kosova Anayasası’nda değişiklik yapılması daha da zor. Bunun sebebi anayasa değişikliği için çift çoğunluğun aranmasıdır. Yani anayasanın herhangi bir maddesinin değişmesi, hem meclisteki büyük partilerin 2/3’ü (en az 80 milletvekili); hem de topluluk partilerinin 2/3’ü (en az 13 milletvekili) tarafından kabul edilmek zorunda. Diğer topluluk milletvekilleri bunu kabul etse bile Sırp temsilcilerin böyle bir değişikliği kabul etmesi zor ihtimal. Yine de mümkün olup olmadığını önümüzdeki süreç gösterecek.