Derviş Ahmed Gurbi Baba: Osmanlı Dönemi Novi Pazar Divan Şairi

-  Ahmed Ali veya şair Derviş Ahmed Gurbi Baba, Osmanlı döneminde Novi Pazar'ın en büyük divan şairlerinden biridir. 17. yüzyılın sonlarında, o dönemde Balkanlar'da kendi sipahili bulunan varlıklı bir Novi Pazar ailesinin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir.

Yazan: Muhedin Fijuljanin
Türkçe: M. Tevfik Yücesoy

- Çok erken yaşta Türkiye'ye göç edip hayatının önemli bir bölümünü Edirne'deki sipahili çiftliğinde geçirmesi nedeniyle Ahmed Ali, memleketine büyük özlem içinde kalmış ve bu durum onun çalışmalarını ve üretkenliğini önemli ölçüde etkilemiştir. Memleketine duyduğu özlem, muhtemelen edebi eserlerini "yabancı" anlamına gelen Gurbi adıyla imzalamasına neden olmuştur.

- Çoğu araştırmacıya göre Bektaşi veya Nakşibendi tarikatına mensuptur. 

- ⁠Birçok efsane ve anekdot, ona mistik niteliklerin yanı sıra bir Sufi düşünür ve filozofun özelliklerini de atfeder; bu da muhtemelen 1744 civarında Edirne'de yayınlanan tek şiir kitabı olan "Divan"ındaki dizelerle doğrulanmaktadır.

- Ahmed Gurbi, "Divan"ında Yeni Pazar şehrini, yerleşim yerlerini, nehirlerini, tepelerini, doğal, kültürel ve diğer simge yapılarını ayrıntılı olarak anlatır, yer adlarını verir, şehrin belirli bölgelerinde yetişen veya yetiştirilen çiçek türlerinden, o dönemdeki sayısız su değirmeninden, sıradan insanların yaşamından ve Yeni Pazar ve yakın çevresiyle ilgili diğer ayrıntılardan bahseder.

- Ahmed Gurbi'nin "Divan"ının tek nüshası İstanbul'daki Atatürk Kitaplığı kütüphanesinde bulunmaktadır.

- Derviş Ahmed Gurbi Baba'nın (doğum yeri Novi Pazar'a döndükten sonra Baba adını almıştır) hayat yolu, yazarın edebi eserlerine aktaracağı sayısız yaşam sıkıntısı ve imtihanla doludur. "Divan"ında özellikle Allah sevgisi dile getirilir ve bu eser, araştırmacılara göre, sözde âşık şiirinin özelliklerini taşır.

- Eserlerini Türkçe yazmış, bazı şiirleri Viyana Milli Kütüphanesi'nin el yazması kodeksinde transkribe edilmiş ve yazarın Derviş Bektaşi Gurbi Baba adını verdiği bir koleksiyonda yer almaktadır.

- Şiirin yanı sıra nesir eserleri de yazmış ve bunların bir kısmı 1974 yılına kadar Novi Pazar'daki bir derviş koleksiyonunda saklanmıştır.

- Osmanlı yazar antolojilerinde Ahmed Gurbi'nin adı birçok yerde geçer ve Divan şiiri araştırmacıları, döneminin diğer yazarlarından çok daha fazla ona ilgi gösterirler. Ancak edebi eserlerinin büyük bir kısmı kamuoyuna açıklanmamış, bilimsel olarak işlenmemiş ve keşfedilmemiş olarak kalmıştır.

- Geleneğe göre, Derviş Ahmed Gurbi Baba, 1771/72 yılında Novi Pazar'da, Jošanica yerleşiminde bulunan ve kendi adını taşıyan tekkede vefat etmiştir. 

- ⁠Ahmed Gurbi, aslen bu tekkenin avlusuna gömülmüş ve eserlerinin hayranları Gaziler Mezarlığı'nda onun için bir türbe inşa etmiş ve naaşını oraya nakletmişlerdir.

- Türbede, Gurbi'nin adının yanı sıra, ilk takipçilerinden biri olduğuna inanılan Derviş Kadir'in adının da kazındığı iki mermer levha bulunmaktadır.

Kaynak: "Sandžački Bošnjaci" Monografisi, CBS, 2010.