Dronlar Kosova’da Oyunu Değiştiriyor

Güvenliğin kırılgan olduğu bir bölgede, her silah alımı yalnızca teknik kapasite anlamına gelmiyor, aynı zamanda siyasi bir mesaj da taşıyor. Kosova’nın yakın zamanda binlerce Türk yapımı dron satın alması da buna bir örnek oluşturdu ve Sırbistan’da sert tepkilere yol açtı.

Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç, Türkiye’nin bu tutumundan “dehşete düştüğünü” belirterek Ankara’yı “Osmanlı İmparatorluğu’nu yeniden diriltme hayali kurmakla” suçladı.

Ankara’dan açıklama gelmedi, ancak savunma uzmanlarına göre Sırbistan’ın tepkisi, bu dronların doğrudan sahadaki etkisiyle bağlantılı.

Ankara’daki Abdullah Gül Üniversitesi’nden savunma sanayii uzmanı Çağlar Kurç, Özgür Avrupa Radyosu'nın Expose programına yaptığı açıklamada, “Bu dronlar, Kosova’ya karşı yürütülebilecek herhangi bir askerî operasyonun maliyetini artırıyor. Saha deneyimleri, dronların düşman kuvvetlerine ciddi masraflar yüklediğini gösteriyor.” dedi.

Kosova yönetimi, bu satın almayı savunma kapasitesini güçlendirme yönünde bir adım olarak nitelendirirken, NATO her türlü hava operasyonunun Kosova’daki KFOR misyonuyla koordineli yürütülmesi gerektiği uyarısında bulundu.

KFOR, ülkenin alçak hava sahasını denetliyor. Kosova makamlarına göre bu hava sahası son dönemde Sırbistan’a ait olduğu düşünülen dronlar tarafından ihlal edildi.

Taraflar, karşılıklı provokasyon ve bölgesel güvenliği ihlal suçlamalarıyla her geçen gün daha sert bir dil kullanıyor.

Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, Vuçiç’in Türkiye’ye yönelik eleştirilerini ve Rusya, Çin ile İran’a yakınlaşmasını kınayarak, Kosova’nın savunma kapasitesini güçlendirmeye devam edeceğini vurguladı.

“NATO müttefikleriyle bağlarımızı derinleştirerek savunma yeteneklerimizi NATO standartlarına uygun şekilde modernize etmeyi sürdüreceğiz. Amacımız halkımız için barış ve istikrarı sağlamak ve kolektif güvenliğe aktif biçimde katkıda bulunmaktır.”
diye yazdı Osmani sosyal medya platformu X’te.

Kosova’nın savunma kapasitesine ilişkin bilgiler büyük ölçüde gizli tutuluyor. Ancak bu ay kamuoyuna açıklanan bilgilere göre ülke, Türkiye’den binlerce Skydagger tipi kamikaze dron satın aldı. İki yıl önce de Türkiye’den Bayraktar dron filosu teslim alınmıştı; bu dronlar, son yılların birçok büyük çatışmasında etkin biçimde kullanıldı.

Kurç’a göre bu dronlar; hava savunma sistemlerini imha etme, düşman hattı gerisinde saldırı düzenleme, lojistik zincirleri hedef alma ve istihbarat toplama gibi çok sayıda görevi yerine getirebiliyor.

“Örneğin Bayraktar TB2, Amerikan dronlarına göre daha ucuzdur. Geniş görüş imkânı sunar, konuşlandırılması kolaydır ve konvansiyonel savaşta doğrudan etki yaratır.” diyor Kurç.

İzmir Üniversitesi’nden askerî analiz uzmanı Sıtkı Egeli ise dronların Kosova’ya yeni bir savunma boyutu kazandırdığını ve potansiyel tehditlere karşı caydırıcı bir araç olduğunu belirtiyor.

“Bu sistemler gözetleme, hedef belirleme ve saldırı biçimlerini kökten değiştirdi. Etkileri artık geri döndürülemez; tıpkı topçunun bir zamanlar savaşları dönüştürmesi gibi.” diyor Egeli.

Egeli’ye göre, “Dronların oyunun kurallarını değiştirdiğini anlayan her ülke onları benimseyecek. Belki şimdi değil ama üç, beş ya da on yıl içinde dronlar tüm orduların ayrılmaz parçası olacak.”

Birleşmiş Milletler’in BBC ve The New York Times tarafından aktarılan raporlarına göre, bugün 118 ülke ve 65 devlet dışı aktör askerî dronlara sahip.

Dron teknolojisi yeni değil. II. Dünya Savaşı sırasında Almanlar, uzaktan radyo kontrolüyle yönlendirilen patlayıcı botları Normandiya’daki müttefik filosuna karşı kullanmıştı. 11 Eylül saldırılarından sonra dronlar silahlandırılarak modern savaşın temel unsurlarından biri hâline geldi.

ABD Deniz Kuvvetleri Yüksek Okulu’ndan savunma profesörü John Arquilla, dronların savaşların doğasını kökten değiştirdiğini vurguluyor. Afganistan’daki ABD kampanyası ve Ukrayna’daki çatışma buna örnek.

“Dron, güç çarpanı işlevi görüyor. Ukraynalılar sayıca Ruslardan çok daha az, ancak dronlar sayesinde savunmada denge kurabiliyorlar. Bu, küçük ülkeler için savunma açısından son derece akıllıca bir stratejidir.” diyor Arquilla.

Kosova Güvenlik Gücü, şu anda 4.000’in üzerinde personelle orduya dönüştürülme sürecinde. Ülke geçen yıl savunmaya 162 milyon dolar ayırırken, Sırbistan’ın bütçesi 2,2 milyar dolar oldu. Bölgedeki tek daha düşük harcama, 143 milyon dolarla Karadağ’a ait.

Egeli, Türk dronlarının yalnızca Ukrayna’da değil, Libya ve Suriye’deki çatışmalarda, ayrıca Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki Dağlık Karabağ savaşında da belirleyici rol oynadığını belirtiyor.

Bununla birlikte Arquilla, dronların savaş maliyetini düşürürken karar alma süreçlerini tehlikeli biçimde kolaylaştırabileceği uyarısında bulunuyor:

“Personel hayatı riske atılmadığında saldırı kararları daha kolay verilir ve bu da çatışmaların tırmanma riskini artırır.”

Arquilla, eski ABD Başkanı Barack Obama döneminde dron saldırılarının, selefi George W. Bush dönemine göre beş kat arttığını hatırlatıyor. Ona göre dronların cazibesi, kullanım kolaylığından geliyor:

“Bir dron pilotu olmak için savaş uçağı pilotu olmanız gerekmez. ABD’de en iyi dron pilotlarının bir kısmı, hızlı refleksleriyle öne çıkan video oyunu meraklısı gençlerdir.” diyor Arquilla.

Yine de Arquilla, dronların geleneksel hava gücünün yerini tamamen almayacağını, gelecekte insanlı uçaklar, uzaktan kumandalı araçlar ve otonom dronlardan oluşan karma bir yapının ortaya çıkacağını öngörüyor.

Geçen ay Kosova, ABD’den 60 kilometre menzilli yeni dronlar da teslim aldı. Ülkenin envanteri ağırlıklı olarak ABD, Türkiye ve Almanya menşeli silahlardan oluşuyor.

Savunma Bakanlığı yetkilileri, son dört yılda satın alınan tüm silahların NATO standartlarına uygun olduğunu teyit etti ve ABD, Arnavutluk ve Hırvatistan ile yeni silah tedarik planlarının sürdüğünü açıkladı.

Vuçiç ise bu gelişmeleri bir “silahlanma yarışı” olarak nitelendirerek, Sırbistan’ın “her türlü saldırıya karşı kendini savunmaya hazır olacağını” söyledi.

Bu durum, NATO ve Avrupa Birliği’nin de içinde olduğu daha geniş bölgesel tabloyu yansıtıyor: İttifak, hava sahasını korumak için bir “dron duvarı” inşa ediyor.

Profesör Arquilla’nın sözleriyle:

“Dronlar artık modern savaşın kalıcı bir parçası. Ukrayna örneği, Tayvan gibi ülkeleri de olası işgal tehditlerine karşı kendi dron güçlerini kurmaya teşvik etti.” REL