Erken Seçimler: Anayasal Çözüm Ne Olabilir? –İbrahim Ömer

Bilindiği üzere genel seçimlerin üzerinden bir yıldan biraz fazla bir zaman geçmesine rağmen Anayasa Mahkemesi’nin kararı ile Kosova’da tekrar erken seçimlere gidiliyor. Fakat birçok siyasi figür, zaten bu karar olmasaydı da cumhurbaşkanı seçimiyle ilgili bir türlü uzlaşmaya varılamamasından dolayı erken seçim kararı alınacağını ifade ediyorlar. Kosova’da uzun bir süredir çeşitli sebeplerle istikrarlı hükümetler kurulamıyor ve vatandaşlar sık aralıklarla seçime gitmek zorunda kalıyor. Bu kadar sık düzenlenen seçimlerin maliyeti bir sorun. Öte yandan yarattığı belirsizlik de geleceğe yönelik umutsuz bir tabloya sebep olabilir.

Avrupa ülkelerinin büyük bir kısmında uygulanan parlamenter sistemde meclis çoğunluğuna sahip olmamak hükümetin ömrü açısından önemli bir riski oluşturuyor. Çok partili demokrasiden ve farklı/çelişen çıkarlardan dolayı çoğu ülkede tek bir siyasi parti mecliste çoğunluğu elde edemiyor. Bu durumda mecburen farklı partiler arasında koalisyon hükümetleri kuruluyor. Ancak koalisyon hükümetlerinin uzun ömürlü olabilmesi için demokrasi ve uzlaşma kültürünün gelişmiş olması şart. Partiler gerektiğinde karşılıklı ödünler vererek ve ortak bir dil bulmaya çalışarak sorunları çözebilmeli. Kosova’daki erken seçim uygulamalarına bakacak olursak bu konuda çok başarılı olunduğunu söylemek zor.

Peki ne yapılmalı? Parlamenter sisteme işleyiş kazandırmak için Avrupa ülkelerinin çoğunda farklı uygulama örnekleri var. Bunun Anayasa hukuku literatüründeki ismi rasyonelleştirilmiş parlamentarizm.

Bunun anlamı, parlamenter sistemde hükümetlerin kurulmasının kolaylaştırılması, düşürülmesinin zorlaştırılmasına yönelik anayasal araçlar getirmek. En bilinen örneği Almanya’daki yapıcı güvensizlik oyu. Buna göre, bir hükümeti düşürmek isteyen meclis çoğunluğu öncelikle yeni hükümeti kurabilecek bir başbakan önermek zorunda. Yani yıkabilmek için yapmak gerekiyor. Eğer bu yapılamıyorsa hükümet düşürülemiyor.

Bir diğer yöntem, hükümetin kurulabilmesi için daha az, düşürülebilmesi için daha fazla bir meclis çoğunluğunun kabul oyunun aranmasıdır. Örnek olarak, toplamda 120 milletvekili olsa da tüm milletvekilleri her toplantıya katılmayabilir. Sadece toplantıya katılan milletvekillerinin çoğunluğunun kabul oyu ile hükümet kurulabilirken, düşürülebilmesi için mecliste bulunan tüm milletvekillerinin oy çoğunluğu aranması kuralı getirilebilir. Böylece hükümetin kurulması kolaylaşmış, düşmesi zorlaşmış olacaktır.

Fransa’daki Giyotin uygulaması da bu amaca hizmet eder. Hükümetin kabul edilmesini istediği önemli bir kanun varsa ama meclis çoğunluğu yoksa, hükümet bunu ilan eder, 24 saat içinde hükümetin düşürülmesi süreci başlamazsa o kanun kabul edilmiş olur. Yine Fransa’da hükümet istediği takdirde bir kanunu mecliste blok şeklinde oylamaya sunabilir. Yani her madde ayrı ayrı oylanmaz, böylece süreç uzun sürmez ve kanun daha kolay çıkabilir.

Bunların yanı sıra farklı örnekler de verilebilir. Amaç hükümetin istikrarını sağlamak ve en basit siyasi uyumsuzlukta düşürülmesini engellemek olmalıdır. Bu amaca hizmet eden bazı araçlar Kosova Anayasasında da bulunuyor fakat yetersiz olduğu söylenebilir.

Özetle bu yeni araçların eklenmesi için Kosova Anayasası’nda değişiklik yapılması gerekir. Bunun için de gerek büyük partiler gerek ise topluluk partileri arasında geniş bir uzlaşma zemini sağlanmalıdır.
İbrahim Ömer, hukukçu.