Fâtih’in Ahidnâmesi

Ortodoks Kilisesi tarafından aziz mertebesiyle kutsanan Sırp Prensi Stefan Lazar Hrebeljanović’in Kosova Meydan Savaşı’nda ölmesi üzerine Haziran 1389’da Balkan coğrafyasında yeni bir sayfa, yeni bir tarih sahnesi açıldı.

Sırp ordusunun Türklere yenilmesiyle birlikte Slav-Ortodokslar tarafından nesilden nesile aktarılan kin, sayısız insanın ölümüne sebep oldu. Büyük kavga böylelikle başladı.

Fojnica İli, Bosna Hersek

Osmanlı suçluydu. Çünkü takvimin çok eski yaprakları gösterdiği bir zaman diliminde Sarı Saltuklar, Alperenler eliyle Balkan topraklarını İslam diniyle tanıştıran Müslüman Türkler, Sırp Hanedanının “Büyük Sırbistan” hayalini yıkarak uğursuzluk getirmişti. 

Üstüne üstlük çok geçmeden Bosna Hersek'in tamamını fetheden Sultan Fatih, Fransisken rahiplere “ahidnâme” vererek özgürlük ve eman bahşetmişti. Neredeyse altı asırdır Fojnica şehrindeki manastırda muhafaza edilen ahidnâme sonrasında Bogomil Mezhebindeki Boşnaklar her geçen gün gruplar halinde Hristiyanlığı bırakıp gönül rızasıyla Müslüman olmaya başlamışlardı.

Fransisken Kilisesi manastırı, Fojnica – Bosna Hersek

***

Fâtih Sultan Mehmed, “insanı yaşat ki devlet yaşasın” ilkesiyle sadece toprakları değil, gönülleri de feth etmişti.

Ahidnâme -1463

Fâtih’in Ahidnâmesi:  “Ben ki Sultan Mehmet Han’ım; sıradan ve seçkin bütün insanlar tarafından bilinsin ki, bu padişah buyruğunu ellerinde bulunduran Bosnalı [Fransisken] ruhbanlara büyük bir lütufta bulunarak şunları buyurdum: Adı geçenlere ve kiliselerine hiç kimse engel olmayacak ve sıkıntı vermeyecektir ve onlar sakınmaksızın ülkemde yaşayacaklardır. Ve kaçıp gidenler bile güven içinde olacaklardır. Gelip ülkemizde korkusuzca oturacaklar ve kiliselerine yerleşeceklerdir. Ne ben, ne vezirlerim, ne kullarım, ne uyruklarım, ne de ülkemin bütün halkından hiç kimse adı geçenlere —kendilerine ve canlarına ve mallarına ve kiliselerine ve dışarıdan ülkemize gelenlerine— dokunmayacak, saldırıp incitmeyecektir. Yeri, göğü yaratan Rızıklandırıcı adına ve Kur’an adına ve ulu Peygamberimiz adına ve yüz yirmi dört bin peygamber adına ve kuşandığım kılıç adına yemin ederim ki bu kişiler, emrime itaat ettikleri sürece bu yazılanlara hiç kimse uymamazlık etmeyecektir.

Böyle biline.”

***

Adriyatik sahillerinden başlayıp kuzeyde Şar Dağları, güneyde Chameria’yı kuşatan ve boylu boyunca Kosova’yı aşarak Vardar Nehri kıyılarındaki Üsküp’e uzanan geniş coğrafyanın diğer adı kartallar ülkesiydi.

Dağlık bölgelerde Shqiponja (Kartal) gibi asırlardır özgür yaşayan Dardania / İlirya kökenli Katolik Arnavut Beyleri, Ortodoks Sırplarla birlikte doğudan gelen Osmanlı ordusuna karşı savaştılar. Neticede savaşı kazanan Türklerin getirdiği yeni din, Arnavutlar arasında hızla yayılmaya başladı. Zaman içinde kabileler halinde –az bir kısmı hariç- Arnavutlar Müslüman oldu. 

Çetnik inancına göre Balkanlardaki Müslüman Boşnak ve Arnavutlar, Sırpların eskiden sahip oldukları topraklarda hiç yaşamamalıydı. Bu sebeple, yüzyıllar öncesinde “Od Jadrana do Irana nece biti Muslimana-Adriyatik’ten İran’a kadar Müslüman kalmayacak” dediler ama Türklerin doğudan geldiği yere, yani İstanbul’a geri püskürtüleceği güne -Vidovdan Günü -kavuşmak için Sırpların beş asır beklemeleri gerekecekti.

Yüzyıllar içinde nüfusla birlikte hâkim oldukları toprakları da genişleyen Osmanlı İmparatorluğu şemsiyesi 1911-1912 Balkan Savaşları sonrasında ebediyen kapanmıştı. Sırpların dört yüzyıldır beklediği fırsat şimdi ellerine geçmişti. Balkan topraklarında yaşayan Müslümanlara her istediklerini yapabilirlerdi artık. (SVJETLANA, Shf.13-16)

***

SVJETLANA ismini verdiğim romanın ilgili bölümünde yazdıklarım bunlardı… Fâtih Sultan Mehmed Hân’ın insanlığı kuşatan evrensel düşünce derinliği ahidnâmesinde yer alıyor…

Fojnica Fransisken Kilisesi manastırında muhafaza edilen ahidnâme

Irkına, dinine, kimliğine bakmaksızın ülkesinde yaşayan her vatandaşı kuşatan büyük devlet anlayışı… İşte, Yedinci Osmanlı Padişahı II. Mehmed’i, Fâtih ismiyle müsemmâ kılan büyük fark budur.

 Artık yeter. Devlet imkânlarıyla katıldıkları toplantılarda bizleri temsil eden bürokratların, ırk üstünlüğüne dayanan ulus devletlerin dar kalıplarından sıyrılıp Fatih’in çağları aşan vizyonundaki büyük fotoğrafta yer almalarının vakti geldi de geçiyor…

 NOT: Fâtih Sultan Mehmed'in Bosna Hersek'i fethinden sonra ülkedeki Hıristiyan halka ve rahiplere dini özgürlük bahşettiği ahidnâme, 563 yıldır Fojnica şehrindeki Fransisken Katolik Kilisesi manastırında hâlen muhafaza ediliyor.

 İbrahim Selamet

13.11.2026

Yeni Sakarya Gazetesi