Fransız General Philippe Morillon Öldü: Srebrenitsa’yı Kurtarabilirdi, Ama Kurtarmadı

Fransız ordusu, Bosna-Hersek savaşının en kritik dönemlerinde Birleşmiş Milletler gücü UNPROFOR’un komutanlığını yapan General Philippe Morillon’un hayatını kaybettiğini duyurdu. Fransa’da “örnek asker”, “sorumluluk sahibi devlet adamı” ve “Avrupa değerlerinin temsilcisi” olarak anılan Morillon, Balkanlar’da ise çok farklı bir sıfatla hatırlanıyor: Srebrenitsa’ya koruma sözü verip bu sözü yerine getiremeyen general.

Morillon’un ölümü, özellikle Bosna-Hersek’te ve soykırım mağdurlarının hafızasında kapanmamış bir yaranın yeniden kanamasına neden oldu. Çünkü onun adı, 1995’te Avrupa’nın göbeğinde işlenen Srebrenitsa Soykırımı ile doğrudan olmasa bile, tarihsel ve ahlaki olarak iç içe geçmiş durumda.

“Artık BM’nin Koruması Altındasınız” Sözü

Tarih Mart 1993’tü. Srebrenitsa, Sırp güçlerinin kuşatması altında, açlık ve ölümle yüz yüzeydi. General Morillon, BM komutanı sıfatıyla kente girdi. Bu ziyaret ne önceden planlanmış bir kurtarma operasyonuydu ne de kararlı bir askeri hamle. Aksine, çaresiz bir halkın son umuduna dönüşen bir anın sonucuydu.

Kentten ayrılmak istediği sırada, binlerce kadın, çocuk ve yaşlı zırhlı aracının önünü kesti. Morillon adeta siviller tarafından “rehin alındı”. İşte o an tarihe geçen cümleyi kurdu:

“Artık Birleşmiş Milletler’in koruması altındasınız.”

Bu söz, Srebrenitsa halkı için bir umut, uluslararası toplum için ise büyük bir rahatlama anlamına geliyordu. Ancak iki yıl sonra bu söz, boş bir vaade, hatta ölümcül bir yanılsamaya dönüşecekti.

Sahte Güvenlik ve “Kâğıt Üzerinde” Koruma

Morillon’un girişimleriyle Srebrenitsa “güvenli bölge” ilan edildi. Kısa vadede insani yardımlar ulaştı, yaralılar tahliye edildi. Fakat askeri gerçeklik değişmedi. Ne yeterli sayıda asker vardı ne de saldırıya karşı gerçek bir caydırıcılık.

Bu durum, Srebrenitsa halkına yanıltıcı bir güvenlik hissi verdi. İnsanlar kaçmadı, silahsızlandırıldı, BM’ye güvendi. Oysa uluslararası toplum, bu güvenin gereğini yerine getirmedi.

Temmuz 1995’te Ratko Mladić komutasındaki Sırp güçleri kente girdiğinde, dünya sadece izledi. Sonuç: 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuğun sistematik şekilde katledilmesi.

Morillon’un Savunması ve Lahey Tanıklığı

General Morillon, 2004 yılında Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde tanık olarak ifade verdi. Yugoslavya Federal Cumhuriyeti’nin ve Slobodan Milošević’in Bosna savaşındaki rolüne dair önemli bilgiler sundu.

Milošević’i uyardığını, Srebrenitsa’da yaşanacak bir felaketin “Sırbistan’ın alnına silinmez bir leke” olacağını söylediğini dile getirdi. Ancak bu tanıklık, Bosnalı mağdurlar için bir teselli olmadı.

Çünkü temel soru hâlâ cevapsızdı:
BM komutanı olarak neden daha fazlasını yapmadı?

Affedilmeyen Bir Ziyaret

2010 yılında, emekli bir general olarak Potoçari Anıt Mezarlığı’nı ziyaret etmek istedi. Amacı, kurbanları anmak ve saygı sunmaktı. Ancak Srebrenitsa anneleri ve soykırımda yakınlarını kaybedenler, bu ziyareti reddetti.

Mesaj netti:
“Geç kaldınız.”

Bu tavır, kişisel bir öfkenin değil, kolektif bir travmanın ifadesiydi. Çünkü Srebrenitsa’da adalet, hâlâ tamamlanmış değil.

“Kan ve İntikam Döngüsü” Söylemi

Morillon’un sonraki yıllarda yaptığı açıklamalar, eleştirileri daha da artırdı. Bosna savaşını, Naser Orić komutasındaki Boşnak birliklerinin çevre köylere saldırılarıyla birlikte değerlendiren general, yaşananları “kan ve intikamın kısır döngüsü” olarak tanımladı.

Eleştirmenlere göre bu yaklaşım, 1995’te planlı ve sistematik biçimde işlenen soykırımı göreceleştiriyordu. Çünkü Srebrenitsa’da olanlar, ani bir misilleme değil, askeri ve siyasi olarak organize edilmiş bir imha operasyonuydu.

Fransa’da Kahraman, Bosna’da Bir Sembol

Fransa bugün Philippe Morillon’u, Saint-Cyr çıkışlı bir subay, Avrupa Parlamentosu’nda görev yapmış bir devlet adamı olarak anıyor. Ancak Bosna-Hersek’te o, uluslararası toplumun başarısızlığının simgesi olarak hatırlanıyor.

Ne katliam emrini verdi, ne tetiği çekti. Ama verdiği söz, tutulmadı. Ve bazen tarihte, yapılmayanlar, yapılanlardan daha ağır bir sorumluluk doğurur.

Philippe Morillon’un adı, bundan sonra da Srebrenitsa ile birlikte anılacak. Bir general olarak değil;
koruyabileceği halde koruyamayan bir dünyanın tanığı olarak.

_Analiz haber: M. Tevfik Yücesoy_