Gazi Hüsrev Bey’in vakfiyeleri yeniden gündemde: “Ne biliyoruz, ne kadar okuyoruz?”

Gazi Hüsrev Bey Vakfı’nın kuruluşunun 500. yılına yaklaşılırken, Gazi Hüsrev Bey’e ait üç vakfiyenin günümüz Boşnakçasına yeni tercümesi yayımlandı. Akademisyen Prof. Dr. Esad Duraković tarafından hazırlanan tercüme, Bosna-Hersek’in önemli bilimsel ve kültürel yayınlarından biri olarak değerlendiriliyor.

 

Yeni çalışma, yaklaşık bir asır önce Fehim Spaho tarafından 1932 yılında yapılan ilk Boşnakça tercümenin ardından Gazi Hüsrev Bey’in vakfiyelerini günümüz okuyucusuyla yeniden buluşturuyor.

 

 

Gazi Hüsrev Bey’in vakfiyeleri, yalnızca vakfedilen malların ve bunların kullanım amaçlarının kaydedildiği hukuki belgeler değil. Aynı zamanda tarihî bir kaynak, kültürel belge, toplumsal sözleşme ve dönemin manevi hayatına ilişkin önemli bir tanıklık niteliği taşıyor.

 

Vakfiyelerde vakıf malları ve gelirlerinin yanı sıra eğitim, sosyal yardım, vakıf görevlileri, görev ve sorumlulukları, ücretleri, yönetim biçimi ve denetim mekanizmaları hakkında ayrıntılı bilgiler bulunuyor.

 

Bu yönüyle belgeler, 16. yüzyıl Saraybosna’sının dinî, eğitimsel, sosyal ve ekonomik hayatını anlamak bakımından büyük önem taşıyor.

 

 

Gazi Hüsrev Bey’in Saraybosna’daki mirası bugün Begova Camii, Kurşunlu Medrese, Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi, Hanikah ve Bezistan gibi yapılarla özdeşleşmiş durumda.

 

Ancak vakfiyeler, bu yapıların arkasındaki düşünce ve kurumsal sistemi ortaya koyuyor.

 

Taştan önce fikir vardı.

 

Gazi Hüsrev Bey yalnızca binalar yaptırmadı; bu yapıların hangi amaçla kullanılacağını, kimlerin görev yapacağını ve faaliyetlerin hangi gelirlerle sürdürüleceğini de ayrıntılı biçimde düzenledi.

 

Köyler, arazi ve mülkler, değirmenler, dükkânlar ve nakit gelir kaynakları vakfın ekonomik temelini oluşturdu. Böylece gelir getiren mallarla cami, medrese, kütüphane ve sosyal hizmetler arasında kalıcı bir sistem kuruldu.

 

 

Vakfiyelerde eğitim kurumlarının maddi altyapısına da özel önem veriliyor. Görevlilerin belirlenmesi, görevleri ve ücretleri düzenlenirken eğitim faaliyetlerinin vakıf sistemi içerisinde ekonomik ve kurumsal bir temele oturtulduğu görülüyor.

 

Gazi Hüsrev Bey Medresesi’nin yüzyıllar boyunca önemli bir eğitim kurumu olarak varlığını sürdürmesi, Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nin ise önemli bir kültür ve bilim merkezine dönüşmesi, vakfın kuruluşunda oluşturulan sistemin uzun vadeli etkisini gösteriyor.

 

 

Gazi Hüsrev Bey’in vakfiyelerinin ilk Boşnakça tercümesi 1932 yılında Fehim Spaho tarafından, Vakfın 400. yılı dolayısıyla hazırlanmış ve Spomenica Gazi Husrev-begove četiristogodišnjice adlı eserde yayımlanmıştı.

 

Yaklaşık bir asır sonra yapılan yeni tercüme, değişen dil ve tercüme anlayışının yanı sıra klasik Arapça ve İslam kültürü alanındaki çalışmaların ulaştığı yeni birikimden yararlanıyor.

 

Prof. Dr. Esad Duraković’in klasik Arap edebiyatı, Kur’an tercümesi ve Arap-İslam kültürü alanındaki uzun yıllara dayanan çalışmaları, yeni tercümenin önemini artırıyor.

 

 

Vakfiyeler, Gazi Hüsrev Bey’in kendi hayatından sonrasını da planladığını gösteriyor. Vakfın gelir kaynaklarının belirlenmesi, görevlerin tanımlanması, kurumların işleyişinin düzenlenmesi ve denetim mekanizmalarının oluşturulması, modern dönemde kullanılan sürdürülebilirlik, stratejik planlama ve kurumsal yönetim anlayışlarının çok daha erken bir örneğini ortaya koyuyor.

 

Gazi Hüsrev Bey Vakfı’nın yaklaşık beş asırdır varlığını sürdürüyor olması da bu kurumsal yaklaşımın en dikkat çekici sonucu olarak değerlendiriliyor.

 

Yeni tercümenin, vakfın 500. yılı vesilesiyle Gazi Hüsrev Bey’in vakfiyelerinin yeniden okunmasına ve daha geniş bir akademik, kültürel ve toplumsal çevrede değerlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.

 

Gazi Hüsrev Bey’in camileri, medreseleri, kütüphanesi ve diğer eserleri onun görünür mirası ise vakfiyeleri, bu eserlerin hangi düşünce, hukuk ve kurumsal anlayış üzerine kurulduğunu gösteren entelektüel mirası niteliğinde.