GEBELE ZİRVESİ VE BALKANLAR’DAKİ KARDEŞ ÜLKELER Prof. Dr. Seyit Aydın

Türk Devletleri Teşkilatı Devlet Başkanları Konseyi, 7 Ekim 2025 tarihinde Azerbaycan, Gebele’de toplandı. Zirvenin sonuç beyannamesinden de anlaşıldığı üzere Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev memnuniyet veren ve takdire şayan bir ev sahipliği yapmıştır. Zirveye Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan, Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Kasım-Cömert Tokayev, Kırgız Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Sadır Caparov, Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Şevket Mirziyoyev, Macaristan Başbakanı Sayın Viktor Orban, Türkmen Halkının Milli Lideri, Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Sayın Gurbangulu Berdimuhamedov, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Ersin Tatar, Türk Devletleri Teşkilatı Genel Sekreteri Sayın Kubanıçbek Ömüraliyev, Aksakallar Konseyi üyeleri ve Türk İşbirliği Teşkilatları ve kurumlarının başkanları katılmıştır.

Toplantıda Güney Türkistan olarak tarif edebileceğimiz Afganistan ile alakalı bir maddenin sonuç beyannamesine yazılmış olması çok mühimdir. Bu başlık altında ayrı bir köşe yazısı yazacağımız için ilave bir yorumu şimdilik o yazıya bırakacağız.

Tacikistan ile Kırgızistan arasındaki hudut anlaşması ve aralarında sulhun tesis edilmiş olması da memnuniyet verici bir netice olarak kaydedildi. Tarihi, kültürel, siyasi, ictimai ve coğrafi hakikatler çerçevesinde Tacikistan’da Türk Dünyasından ayrı görülmemelidir. Muhtemel tehditlerin bertaraf edilmesi ve ortak gelecek tesisi hususlarında Türk Devletler Teşkilatına evvela gözlemci sıfatı ile davet edilmelidir. Sonrasında tam üyelik de değerlendirilir.

Türk Devletler Teşkilatına gözlemci olarak iştirak eden Türkmenistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Macaristan’ın tam üye olmasının da vakti gelmiştir. Hatta Pakistan, Kosova, Bosna-Hersek ve Arnavutluk’un gözlemci olarak davet edilmelerinde bize göre fayda vardır.

Zirvede daha evvel de Cumhurbaşkanı Muhterem Recep Tayyip Erdoğan’ın teklifi ile kabul edilen, planlanan ve hayata geçirilmek üzere benimsenen ‘ortak alfabe’nin kabul edilmesi çok mühimdir.

Fakat 1991’den bu yana bir türlü yürürlüğe konulamayan ortak eğitim ve müfredat artık hayata geçirilmelidir. Bilhassa ortak dil ve ortak tarih muhakkak müfredatın içinde olmalıdır. Ortak dil tahsil ve tedrisatını tatbik ederken bütün Türk lehçe ve ağızları harmanlanmalıdır. Kökü belli olmayan ve sonradan uydurulan kelime ve tabirler ile Latin ve Slav dillerinden alınan kelime ve tabirler yerine Türk lehçelerindeki karşılıkları benimsenmelidir. Türk Devletlerindeki mahalli lehçe ve ağızlar korunmalıdır.

Türk Devletleri ortak savunma sanayi, ortak tatbikatlarla başlayacak olan Türk Devletleri savunma işbirliği ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Muhterem İlham Aliyev’in teklifi ile vücut bulan ortak tatbikat ve Türk Devletleri ordusu (Turan Ordusu) dünyanın kalbinde bir insanlık ve fazilet kuvveti olacaktır. Zirvenin en mühim kararlarından biri de bu maddelerdir.

Türk Devletler Teşkilatının Avrupa Birliği ve hatta ondan daha ileri seviyede bir birlik haline gelmesi lazımdır. Bu hususta mühim adımlardan biri de ‘Türk Dünyası Vatandaşlığı’nın olmasıdır. Türk devletleri arasında serbest geçişler temin edilmelidir.

Türk Devletleri arasında fitneye sebep olabilecek bütün meseleler fikren ve fiilen bertaraf edilmelidir. Mesela bu zirvenin ev sahipliğini en güzel şekilde hakkı ile yapan Azerbaycan ile Türkiye arasına fitne sokmak için uydurulan yalan-yanlış yorumlar ve asılsız haberlere müsaade edilmemelidir. 2015 yılında Rusya uçağının Suriye’de sınırımızı ihlal ettiği için düşürülmesi ile başlayan kriz esnasında Azerbaycan bila kayd-ü şart Türkiye’yi desteklemiştir. Müteakiben Hazar Denizinde düzenlenen sabotaj neticesinde 30 Azerbaycan Türk’ü şehid olmuştur.

Mesela İngiliz menşe’li bir haber kaynağı; ‘Hamas İsrail’e saldırdığı zaman Azerbaycan’da bayrakların yarıya indirildiği’ yalan haberini yaymıştır. Yine Filistin’deki bir grup Siyonist Yahudi’nin Ermenistan lehine ve onu destekleyen nümayişler yapmasını ‘Azerbaycan’a karşı Filistin’in Ermenistan’ı desteklediği’ şeklinde aynı mihraklar yaymıştır. Azerbaycan – İsrail ticari münasebetleri devam etmekle beraber, bu tür yalan haberler, düşmanlık hislerini ve fiillerini körüklemektedir. Bu ve buna benzer fitne kaynaklarını bertaraf edip Gebele Zirvesi’nin ruhuna ve lafzına uygun şekilde ev sahibi Azerbaycan’ımızın haklı davasını bu vesile ile daha fazla gündeme getirmek lazımdır. Azerbaycan’ın ve bütün Türk Dünyasının davası olan ‘Qarbi Azerbaycan meselesi’ devamlı anlatılmalı, anlaşılmalıdır.

Türk Devletleri Teşkilatının önümüzdeki zirve toplantısı sonuç beyannamesinde; “Qarbi Azerbaycan meselesi” için madde/paragraf açılmasını beklediğimizi de belirtmek istiyoruz.

Yeni Cumhurbaşkanı kararnameyle Türk soylular artık Türkiye’de “yabancı” sayılmayacak.

Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve diğer Türk topluluklarından gelen kişiler, mesleklerini serbest icra edip kamu ve özel sektörde çalışabilecek. Karar, Türk dünyasıyla bağları güçlendiriyor. Çok mühim ve sevindirici bir karardır. Muhterem Cumhurbaşkanımıza teşekkür ederiz. Diğer Türk Devletleri’nin de benzer kararı alacağına inanıyoruz.

Devlet- Aliyye’nin hüzünlü coğrafyasındaki, mahzun ve mazlum Kardeşlerimiz Kosova, Bosna- Hersek, Arnavutluk Türk Devletleri Teşkilatı’nın dışında kalmamalıdır. Yaşadıkları acıların bir daha tekrarlanmaması için de Türk Devletleri Teşkilatı içinde olmalıdırlar. Hüzün coğrafyası artık ümit ve mutluluk coğrafyası olarak kalmalıdır. Onlar biziz. Biz de onlarız. Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde bütünleşmeliyiz.