Hafız Süleyman Efendi Şarac: Boşnakların seçtiği ilk reis

- 20. yüzyılın ilk on yılında, Bosna-Hersek Müslümanlarının geleceğini şekillendiren iki önemli süreç yaşandı: dönemin reis-ül-ulema'sı Mehmed Teufik-ef. Azabagić'in emekliye ayrılma talebi ve İslami din ve vakıf-eğitim işlerinden sorumlu özerk bir idarenin kurulması için yıllarca süren müzakerelerin sonuçlanması. 

- ⁠Bu gelişmeler, Bosna-Hersek Müslümanlarının dini özerkliğini resmen ve yasal olarak tesis eden 1 Mayıs 1909 tarihli Tüzük'ün kabul edilmesiyle sonuçlandı.

*Hazırlayan: Nedim Hasić*
_*Tercüme: M.Tevfik Yücesoy*_

***

- Tüzüğün kabulüne şükran göstergesi olarak, Reisu-l-ulema Azabagić liderliğindeki bir grup Müslüman ileri gelen, dönemin Bölge Hükümeti Başkanı Baron Marijan Varešanin'i ziyaret etti. Saraybosna'daki tören sırasında Sarı Tabya'dan onur ateşi atıldı ve İmparator Camii'nden yeşil bayrak çekildi.

- Tüzüğün kabulünden dolayı duyulan minnettarlığın ifadesiyle aynı zamanda Avusturya-Macaristan İmparatoru, Azabagić'in emeklilik talebini kabul etti. Yeni bir reis-ul-ulema seçilene kadar, vekaleten başkanlık görevini Munib-ef Korkut yürüttü.
Yeni Tüzük hükümlerine göre, İslam Cemaati'nin tüm organları için seçimler yapıldı. Bunlar arasında, Reis-ül Ulema makamına üç aday göstermekle görevli kilit bir organ olan Hodžinske (Hocalar) Seçim Kurulu ... Kurul 30 üyeden oluşuyordu ve görev süresi üç yıldı. Kurul üyeleri için seçimler Kasım 1909'da yapıldı. Musavat gazetesi, bu seçimleri Boşnak halkının geleceği için "kritik bir an" olarak nitelendirdi.

- Müsavat, olası adaylar olarak Ali Rüşdi-ef, Kapić ve Ali Fehmi-ef, Džabić gibi İslam dünyasından önde gelen âlimleri öne sürerken, Bošnjak (Boşnak)  gazetesi, her ikisinin de Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun değil, Osmanlı İmparatorluğu'nun tebaası olduğunu iddia ederek, bu adaylara şiddetle karşı çıktı.
Eleştirilere rağmen Hodžinske Seçim Kurulu, 28 Kasım 1909'da Kapić, Džabić ve hfz. Sulejman-ef. Šarac'ı aday olarak seçti. Tepkiler sert oldu. Bošnjak, seçimi "utanç" olarak nitelendirerek adayların Tüzük'ün gereklerini karşılamadıklarını belirtirken, Musavat adayların vatandaşlıklarının yanlış yorumlandığını ve hâlâ Bosna vatandaşı olduklarını iddia etti.
Bunun üzerine, Bölge Hükümeti, Kapić ve Džabić'in yabancı uyruklu olduğunu öne sürerek seçimi iptal etti. Alija Namek gibi analistler, Hocalar Seçim Kurulu siyasi bir mesaj vermek amacıyla kasıtlı olarak muhalif adaylar gösterdiğine inanıyordu.

- Seçimin iptal edilmesinin ardından, Hocalar Kurulu Ocak 1910'da yeniden toplandı ve yeni adaylar seçti: hfz. Süleyman-ef. Şarac (28 oy), Hacı Osman-ef. Prcić (21 oy) ve Hilmi-ef. Hatibović (16 oy). Maliye Bakanı Istvan Burian, raporunda hfz. Saraç'ı bu görev için gerekli bilgi ve deneyime sahip tek aday olarak gösterdi. 

- ⁠Mostar uleması, Hatibović'in adaylığına, eğitimsizliği ve Arapça bilmemesi nedeniyle itiraz etti.

- Son karar, 4 Şubat 1910'da Hafız Süleyman-ef. Şarac'ı reisü-l-ulema olarak atayan İmparator I. Franz Joseph tarafından verildi. Menşura (görev beratı-kararname) çıkarılması talebi İstanbul'daki meşihat'a iletildi ve talep Mayıs ortasında Saraybosna'ya ulaştı.  Görev tevdii ve menşuranın teslim töreni, 30 Haziran 1910'da Saraybosna Konağı'nda, tüm İslami kurumların üyeleri, hükümet temsilcileri ve medrese öğrencilerinin katılımıyla gerçekleştirildi.

- Göreve başlama konuşmasında hfz. Šarac, İmparator Franjo Josip'e teşekkür etti, ulemanın ve halkın desteğinin önemini vurguladı ve kendisine verilen görevi vicdanlı bir şekilde yerine getireceğini söyledi. Ataması, memleketi Stolac'ın vatandaşları tarafından büyük bir sevinçle karşılandı ve saygı göstergesi olarak Gajret'e bağışta bulundular.

- Reisu-l-ulema Şarac, akademik çalışmaları ve özerklik mücadelesindeki rolü nedeniyle yaygın bir destek görse de, siyasi çevrelerle, özellikle de Müslüman Ulusal Örgütü (MNO) ile ilişkileri kısa sürede bozuldu. MNO, çalışmalarını etkilemeye çalıştı ve Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, onun daha önceki muhalif duruşunu asla unutmadı.
Sürekli siyasi baskı altında olan reisu-l-ulema hafız Süleyman-ef Şarac, Bölge Hükümeti'nin kendisine verdiği ültimatom üzerine Ağustos 1912'de istifa etti. Böylece Bosna-Hersek'teki İslam Cemaati'nin halk tarafından seçilen ilk başkanının dönemi sona erdi.

- Hamdija Kreševljaković'in de ifade ettiği gibi, Saraç hayatının sonuna kadar bilime, Arap diline ve İslam bilgisine bağlı kalmış, görme yeteneği zayıflasa bile kitaplarından asla vazgeçmemiştir. Bilime olan bağlılığı ve yerine getirdiği görevlerin onuru, Boşnak ulema tarihinin en parlak dönemlerinden biri olmaya devam etmektedir.

KAYNAK: _Meho Manjgo, (2019). Hafız Süleyman-ef. Šarac'ın Bosna-Hersek'te reisu-l-ulema olarak atanması üzerine.  Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi Yıllıkları_