Hikmek adamı Aliya İzzetbegoviç’in anısına

Yazan: M. Tevfik Yücesoy

Bu fani gökkubbe  altından hikmet insanı Aliya Geçti

Asrın durduğu, insanlığın sustuğu bir coğrafyada, bir nida yükseldi. O nida, ne bir öfke haykırışıydı ne de boş bir nutuk... O, sabırla örülmüş bir mücadelenin, vakarla yazılmış hikmetli bir hikâyenin adıydı.  
*O hoş sâdâ, Aliya idi.*

Kitapların sessizliğinde büyüdü, yoğruldu ve yüceldi. Mazlumun gözyaşını silmek için kalemle cihat etti. Sonra bir halk gafletten uyandı onun nurlu kelimeleriyle.  
Kaleminden gazap, nefret ve kin asla süzülmedi, kaleminden hep rahmet, şefkât, hikmet ve adalet akıyordu.

Aliya, Saraybosna’dan kainatı aydınlatan bir mektepti. Bir sığınaktı.  
Zulmün kol gezdiği günlerde, “savaşı biz başlatmadık ama biz bitireceğiz” diyen sükûnetin adıydı.  
Sadece düşmanına değil, öfkesine de galip gelendi. Çünkü düsturunu rahmet peygamberi Hz Muhammed Aleyhisselam’dan alıyordu.

Mazlumun ve yetimin duasında, cami avlularında, ilim mahfillerinde, kütüphanelerde ve temiz  siyaset sahnelerinde yankı bulan bir isim kaldı geriye:  
*Bilge Kral Aliya.*

Mezarı başında gözü yaşlı suskun duran bir halk var şimdi. Ama o suskunluk, boyun eğmişlik değil;  
Aliya’nın izinde, vakarını koruma yemini.

Aliya bir fani olarak bu fena alemdeki ikametini hayırla ikmal ederek ebediyet alemimize göçtü ancak O artık ölümsüz… 

Gelin o mübarek kametin hayatının temel duraklarına ve ebedi olarak sönmeyecek yol gösterici meşale olan sözlerine kulak verelim.

Aliya İzzetbegoviç (1925 – 2003), Bosna-Hersek’in ilk cumhurbaşkanı, düşünür, hukukçu, yazar ve bağımsız Bosna’nın kurucusudur. Aynı zamanda *“Bilge Kral”* unvanıyla tanınır.

- Doğumu:8 Ağustos 1925 – Bosanski Šamac, Bosna  
- Ölümü:19 Ekim 2003 – Saraybosna

Öne Çıkan Özellikleri:

- İslam düşünürü: “Doğu ile Batı Arasında İslam” adlı eseriyle İslam dünyasında geniş yankı uyandırdı. İslam'ı sadece bir inanç değil, bir medeniyet modeli olarak savundu.  

 - Hak ve özgürlük savunucusu: Yugoslavya döneminde fikirlerinden dolayı iki kez hapis yattı.  

- Devlet adamı:1992-1995 Bosna Savaşı sırasında halkını savundu; savaşın ardından Dayton Anlaşması ile Bosna’nın bağımsızlığını pekiştirdi.  

- Mütevazı lider: Görev süresi sonunda siyasetten çekildi, sade bir hayat yaşadı.  

Sözleriyle Aliya:

- “Biz savaşı istemedik ama savaş bize zorla kabul ettirildi.”  

⁠- “Toprakları değil, insanları sevin.”  

⁠- “Ölmek bir şey değil; asıl trajedi, uğruna ölünecek bir şeyin olmamasıdır.”

İnanç, Ahlak ve Direniş Üzerine

- ⁠“Biz ölüme nasıl gülerek gideriz, bunu dağlar bilir.” 
(Savaş sırasında mücahitlerin moralini anlatan sözlerinden biridir.)

- “Özgürlük uğruna ölmeye hazır olmayanlar, köle olarak yaşamaya mahkûmdur.”

- “Müslüman, sadece namaz kılan değil; aynı zamanda dürüst, çalışkan ve adil insandır.”

- “Dine karşı olmayan ama dindar da olmayan bir siyaset mümkündür. Ama ahlaka karşı olan bir siyaset asla meşru olamaz.”
 
***

İslam ve Medeniyet Üzerine

- “İslam ne sadece bir ibadet sistemi ne de bir siyaset doktrinidir; o, bir hayat nizamıdır.”*

- “Batı’nın ilmi, Doğu’nun ahlakıyla birleşmeden insanlık kurtulamaz.”

- “İslam, bir milletin değil; tüm insanlığın kurtuluş çağrısıdır.”

***

Liderlik ve Sabır Üzerine

- “Ben lider değilim, halkımın hizmetkârıyım.”

- “Tarihi yapan biz değiliz. Ama onun içinde üzerimize düşeni en iyi şekilde yapmalıyız.”

- “Zafer, sabredenlerindir.”

Aliya, hem fikir hem aksiyon adamı olarak Müslüman coğrafyada iz bırakan ender liderlerden biridir.  

Aliya İzzetbegoviç’in düşünce dünyası, yazdığı eserler ve Bosna Savaşı’ndaki liderliği, onu sadece bir siyasetçi değil; aynı zamanda bir medeniyet önderi hâline getirmiştir.

 Aliya'nın mirasını 3 başlıkta özetleyebiliriz :

1. Fikir Dünyası ve Eserleri

Aliya, İslam'ı modern dünyada konumlandırmaya çalışan önemli bir düşünürdü. Dine sadece ritüel olarak değil, ahlaki, siyasi ve toplumsal bir sistem olarak da bakardı.

Başlıca eserleri:
- Doğu ve Batı Arasında İslam: İslam'ın ne Doğu’nun mistik yapısına ne de Batı’nın materyalist dünyasına ait olduğunu, özgün bir sistem olduğunu savunur.
- Özgürlüğe Kaçışım: Hapiste yazdığı notlardan oluşur. Ahlak, özgürlük, sorumluluk ve insan onuru üzerine kişisel düşünceler içerir.
- İslam Deklarasyonu: Müslümanların uyanışı ve yeniden inşası üzerine manifestosu olarak kabul edilir.

2. Bosna Savaşı ve Liderliği (1992–1995)

- Yugoslavya’nın dağılmasından sonra Bosna-Hersek’in bağımsızlığını ilan etmesiyle savaş patlak verdi.
- Aliya, halkını yalnız bırakmadı. Diplomasi, sabır ve kararlılıkla ülkesini ayakta tuttu.
- Saraybosna yıllarca kuşatma altındayken direnişi ve moraliyle halkına umut oldu.

- Savaş sonrası imzalanan Dayton Anlaşması ile Bosna’nın siyasi varlığı güvence altına alındı.

3. Mirası ve Etkisi

- Aliya, din ile demokrasiyi bağdaştıran bir liderdir. İslam’ın evrensel değerlerini çağdaş dünyaya entegre etmeye çalışmıştır.
- Bugün hâlâ  Bosna'da ve İslam dünyasında büyük saygı görür.
- *Bilge Kral* olarak anılması, onun fikir, sabır ve tevazu ile yürüttüğü liderliğin sonucudur.

Anısına:

Aliya’nın vefat ettiği 19 Ekim, her yıl Bosna'da ve birçok ülkede anma etkinlikleri, paneller ve dualarla yad edilir.  
Kabri, Saraybosna’daki Kovaçi Şehitliği’ndedir.

Son söz:

*Hikmet ehli Aliya*

Bir koca çınar geçti Balkan’dan, gölgesiyle büyüttü halkını,  
Savaş görmüş gözlerinde, ümmetin umudu vardı.  
Ne bir tahta muhtaçtı, ne alkışa, ne de saraya,  
O, mazlumun duasına baş eğmiş bir bilgeydİ yalnızca.

Kurşunlar yağarken göğe,  
Kalemiyle ördü barışı.  
“Zulme diren ama zalim olma”  
diye yazdı kalbimize vakarı.

Bir halkı uyanık tuttu geceler boyu,  
Bir dava ki sustuğunda bile gürleşti.  
Toprak kirlenmişti, ama halkının onuru hâlâ tertemizdi,  
Çünkü Aliya oradaydı.

Gitmeden önce bıraktı emaneti:  
“Beni İslam’a göre gömün.”  
Mezar taşına sığmadı adı,  
Tarihin vicdanına kazındı sessizce.

Şimdi her güzel söz onunla başlar Balkan’da,  
Her yetim bakışta onun şefkati.  

Ruhun şad, kabrin nur, mekanın cennet olsun yüce hikmet insanı Aliya İzzetbegoviç