Hocaların hocası, âlim ve vizyon sahibi Muhamed Tayib Okić.

- İslam dini bilimlerine dayalı, üstün nitelikli eğitim veren Türk ilahiyat fakülteleri kuran hocaların hocası, âlim ve vizyon sahibi Muhamed Tayib Okić.

_Yazan: Profesör Sabahudin Makić_

Tercüme ve bilgi eklemeleri: M.Tevfik Yücesoy

- 14 dil bilen Okić, başta hadis ve tefsir olmak üzere çeşitli alanlarda bilimsel çalışmalar yürütmüştür. İslami ilimleri öğrenme tutkusunu, Jajce'deki Sinan Bey Camii'nde 14 nesil boyunca hatiplik ve imamlık yapan atalarından büyük ölçüde miras almıştır.

- Muhamed Tayib Okić, 1902 yılında Gračanica'da doğmuştur. Jajce Rushdie ve Banja Luka medreselerinden mezun olan babası Mehmed Teufik Efendi, tanınmış bir âlim ve şeyhülislam yardımcısıydı ve bu durum, genç Okić üzerinde din eğitiminin önemli bir etki yaratmasına büyük katkı sağladı.

- Medreseden ve İlahiyat Fakültesi'nden mezun olduktan sonra Muhamed Okić, Zagreb'e giderek Latin dili ve edebiyatı alanında lisans derecesi aldı ve ardından Belgrad Hukuk Fakültesi'ne geçerek hukuk eğitimini tamamladı.

- I. Dünya Savaşı sırasında Fransa'ya giderek Sorbonne Üniversitesi ve Paris'teki Doğu Dilleri Okulu'nda Arapça, Farsça ve Türkçe dillerinde dereceler aldı. Prag Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde doktora tezini savundu ve ardından Tunus'taki Zeytuna Üniversitesi'nde Arap dili ve edebiyatı alanında uzmanlaşarak eğitimini tamamladı.

- Yıllar süren öğreniminin ardından Saraybosna'ya döndü, ardından Üsküp'teki Kral I. Aleksandr Büyük Medresesi'ne gitti. 1945'te İstanbul'a gitti. Türkiye'ye geldiği dönem, İslam bilimlerine akademik yaklaşımın gelişmesi ve güçlenmesi açısından çok önemliydi; çünkü Türkiye Cumhuriyeti eski Diyanet Reisi Prof.Dr. Mehmet Görmez'e göre Okić, böylesine devasa bir girişimde kilit bir isimdi.

- Jajce kökenli, vizyon sahibi ve coşkulu bir Boşnak âlim olan Okić, kanında olanı yaptı ve Hadis, Fıkıh ve Tefsir Anabilim Dalı'nı kurdu. 1949'da Ankara'da ilk İlahiyat Fakültesi kuruldu (1). Şu anda Türkiye'de İslam bilimlerinin öğretildiği yaklaşık 150 fakülte bulunmaktadır ve hepsinin kökleri bu fakülteye dayanmaktadır.

- Okić, ahirete irtihaline kadar Erzurum'daki İslam Bilimleri Fakültesi'nde Tefsir ve Hadis dersleri verdi. 1977'de ebediyete irtihal etti. Teknik koşullar nedeniyle Türk vatandaşlığı için gereken şartları sağlayamadı ve Yugoslavya'ya dönmesi de yasaklandı.

- Ölümünden önce, "Türkiye için çok şey yaptım ama Bosna'm için hiçbir şey yapamadım, lütfen beni Bosna'ma gömün, belki öldüğümde vatanım için bir şeyler yaparım." demişti. Ailesinin zorlu mücadelesinin ardından naaşı Saraybosna'daki Bare Mezarlığı'na nakledildi.

Allah sana rahmet etsin ve seni cennetine koysun, âlimlerin âlimi.

***
Ek bilgi:
(1)

 *Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi'nin kurucusu doğrudan Tayyip Okiç değildir*, ancak *kuruluş sürecine önemli katkı sunan isimlerden biridir.*

- *Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi*, *1949 yılında* kurulmuştur.
- Fakültenin kuruluşunda dönemin önemli ilim adamları ve yöneticileri rol almıştır.
- *Tayyip Okiç* (1901–1977), Boşnak asıllı bir ilim adamı olup, 1950’li yıllardan itibaren fakültede *Hadis ve Fıkıh* dersleri vermiştir.
- Türkiye’ye davet edilen *ilk yabancı akademisyenlerden biridir*.
- *Fakültenin akademik yapısının oluşmasına ciddi katkılar sunmuş*, Osmanlı’dan gelen klasik İslam ilim geleneği ile modern akademik yaklaşımı birleştiren nadir şahsiyetlerden olmuştur.

Sonuç:
*Kurucu değil*, fakat *kurucu kadroda yer almış, özellikle entelektüel ve ilmi yönden fakülteye yön vermiştir.* Öğrencileri ve etkisi, Türkiye’de İlahiyat eğitiminde hâlâ iz bırakmaktadır.

2- Ayrıltılı bilgi için
Dr. Behlul Kanaqi nin Tayyib Okiç ve Hadisçiliği kitabına bakılabilir.
 *
Tayyib Okiç ve Hadisçiliği'nde Balkanlar'da İslâm'ın gelişimi, hadis ilminin yaygınlaşması, Balkanlar'da hadis ilminin tedris edildiği kurumlar ve hadis ilminin tarihsel seyri Dr. Behlul Kanaqi'nin titiz araştırmaları eşliğinde incelenmiştir. “Tayyib Okiç ve Şahsiyeti” başlıklı bölümde Okiç'in Türkiye öncesi tahsil hayatı ve yetiştiği ilmî-kültürel ortam ele alınmış, bilahare Türkiye serüveni tetkik edilmiştir. Kanaqi'nin bu bağlamdaki araştırmaları, tespitleri ve meselelerin köküne inebilecek şekilde belge takipçiliği ve analizi, akademik biyografi yazımı açısından oldukça önemli hatta sıra dışı bir içerik arz etmekte ve bu alanda Türk akademik yazınına da örneklik teşkil etmektedir. Türkiye'nin modern üniversite tecrübesinin ve ilâhiyât tedrisatının ihya, ıslah, tecdit ve atılım gerçekleştirmesi, bu türden akademik biyografilerle mümkündür. Kitabın üçüncü bölümünde Okiç hakkında aile çevresi, Balkanlar'daki ve Türkiye'deki öğrencileri ile yapılmış röportajlar yer almaktadır. “Okiç'in Hadisçiliği” başlıklı dördüncü bölümde, Okiç'in hadis sahasına yaklaşımı, hadis konularını tetkik etme usulü ve bu konulara özünden yaptığı katkılar ele alınmakta, keza bu sahadaki oryantalist literatür hakkındaki kanaati ve bu literatüre yönelttiği eleştiriler tahlil edilmektedir.