IKD: Siyasi Çıkmaz, Bağımsız Kurumların İşleyişini Tehlikeye Atıyor

Kosova Adalet Enstitüsü (IKD), çok sayıda bağımsız kurum ve ajansın hâlâ doldurulmamış kadrolarla, süresi dolmuş görevlerle veya yönetici ve üyelerinin seçimi ile atanmasına ilişkin tamamlanmamış süreçlerle faaliyet göstermeye devam ettiğini belirtti.

IKD, bazı durumlarda atamaların yapılmaması nedeniyle bu kurumlardan bazılarının eksik kadroyla çalıştığını, bazı pozisyonların ise yıllardır boş kaldığını bildirdi.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

"Kosova Adalet Enstitüsü (IKD), bağımsız kurum ve ajanslardaki görev süreleri ile boş pozisyonların durumunu analiz etti. Veriler, çok sayıda pozisyonun hâlâ doldurulmadığını, görev süresi sona eren veya sona ermek üzere olan görevler için ise ilgili atama süreçlerinin gecikmeden tamamlanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Aksi takdirde bu kurumların faaliyetlerinde aksaklıklar yaşanabilir."

IKD'ye göre durum, özellikle ilgili organlarının çoğunluğu ya da tamamı eksik olan kurumlarda daha da endişe verici. Buna göre:

• Ulusal Bilim Konseyinin 15 üyesinin tamamının,
• Kosova Kamu Hizmeti Bağımsız Denetim Kurulunun 11 üyesinin,
• Devlet Yardımları Komisyonu üyelerinin (görev süreleri Mart 2022'de sona erdi),
• Mülkiyet Doğrulama ve Karar Komisyonunun,
• Bağımsız Medya Komisyonu İtiraz Kurulunun ise üç üyesinin atanması gerekiyor.

IKD ayrıca, anayasal iki kurumda da boş pozisyonlar bulunduğunu belirtti. Buna göre Anayasa Mahkemesi'ne iki yeni yargıç atanması gerekirken, Kosova Yargı Konseyinde de bir üyelik hâlen boş durumda.

Önemli yönetici pozisyonları da boş

IKD, üst düzey yönetici kadrolarında da ciddi eksiklikler bulunduğunu vurguladı.

Buna göre:

• Ombudsman Kurumunda Ombudsman ile dört Ombudsman Yardımcısı atanmayı bekliyor. Ombudsmanın görev süresi 28 Eylül 2025'te, yardımcılarının görev süresi ise 14 Haziran 2025'te sona erdi. Yasaya göre yeni Ombudsman seçimi görev süresi dolmadan altı ay önce başlatılmalıydı. Mevcut yöneticiler ise halefleri seçilinceye kadar görevlerine devam ediyor.
• Kamu İhale İnceleme Kurulu, Ağustos 2024'te başkanın istifasından bu yana başkansız faaliyet gösteriyor.
• Kamu İhale Düzenleme Komisyonunda başkanlık görevi, görev süresinin Kasım 2023'te sona ermesine rağmen hâlâ doldurulmadı.
• Su Hizmetleri Düzenleme Kurumu İnceleme Komisyonu da Haziran 2024'ten bu yana başkansız durumda.

Diğer kurumlarda da çok sayıda boş kadro var

IKD'nin verilerine göre şu kurumlarda da önemli eksiklikler bulunuyor:

• Elektronik Haberleşme ve Posta Düzenleme Kurumu: 5 yönetim kurulu üyesi eksik.
• Demiryolu Düzenleme Kurumu: 4 üye eksik.
• KOSTT Yönetim Kurulu: 3 üye eksik.
• Bağımsız Rekabet Kurumu: 2 üye eksik.
• Ayrıca Bağımsız Maden ve Mineraller Komisyonu, Kosova Özelleştirme Ajansı, bu ajansın Denetim Kurulu ile Kosova Mülkiyet Ajansı Mülkiyet Doğrulama ve Karar Komisyonunda da boş pozisyonlar bulunuyor.

2026 yılında birçok görev süresi sona eriyor

IKD, 2026 yılı içinde birçok önemli kurumun yöneticilerinin görev sürelerinin sona erdiğine veya ereceğine dikkat çekti.

Bunlar arasında:

• Bilgi Edinme ve Gizlilik Ajansı Komiserinin görev süresi 17 Haziran 2026'da sona erdi.
• Su Hizmetleri Düzenleme Kurumu Direktörünün görev süresi Temmuz 2026'da doluyor.
• Enerji Düzenleme Ofisi Başkanının ve iki üyesinin görev süreleri Ağustos 2026'da sona erecek.
• **Sayıştay Başkanı (Genel Denetçi)**nin görev süresi 12 Ağustos 2026'da dolacak. Mevcut mevzuata göre halefi seçilene kadar görevini sürdürecek.
• Yolsuzlukla Mücadele Ajansı Direktörünün görev süresi ise 24 Aralık 2026'da sona erecek. Yeni direktörün seçimine ilişkin sürecin görev süresi bitmeden başlatılması gerekiyor.

"Sorun sadece idari değil"

IKD, bağımsız kurum ve ajanslardaki boş kadroların zamanında doldurulmamasının yalnızca idari bir mesele olarak görülemeyeceğini belirtti.

Açıklamada, yönetici ve üyelerin eksikliğinin karar alma süreçlerini, kurumların işleyişini, yasal yetkilerin kullanılmasını ve vatandaşları ilgilendiren alanlardaki etkin denetimi ciddi şekilde riske attığı ifade edildi.

"Siyasi kriz devlet kurumlarını felç ediyor"

IKD'ye göre mevcut tablo, tekil olayların değil, uzun süredir devam eden siyasi ve kurumsal krizin sonucu.

Enstitü, 9 Şubat 2025 genel seçimlerinden bu yana Kosova'da kurumsal istikrarın sağlanamadığını, hükümet kurulamaması nedeniyle 28 Aralık 2025'te erken seçim yapıldığını, Cumhurbaşkanı seçilemeyince Meclis'in feshedildiğini ve 7 Haziran 2026'da yeniden seçime gidildiğini hatırlattı.

Her ne kadar seçim sonuçları 8 Temmuz 2026'da onaylanmış olsa da Meclis hâlâ oluşturulamadı ve ülke geçici hükümet tarafından yönetilmeye devam ediyor.

IKD, bu durumun bağımsız kurumlara yapılacak çok sayıda atama sürecini askıda bıraktığını, Meclis'in faaliyete geçmesinin gecikmesiyle birlikte görev süresi dolmuş, eksik kadroyla çalışan veya kritik pozisyonları boş kalan kurumların sayısının giderek arttığını belirtti.

Ancak Enstitü, tüm gecikmelerin siyasi krizle açıklanamayacağını da vurguladı. Mevzuat gereği birçok atama sürecinin görev süreleri sona ermeden aylar önce başlatılması gerektiği, bu yükümlülüğün yıllardır sistematik biçimde yerine getirilmemesinin bugünkü birikmiş sorunun temel nedenlerinden biri olduğu ifade edildi.

IKD'den Meclis ve Hükümete çağrı

IKD, Meclis'in oluşturulmasının hemen ardından Parlamento ve Hükümetin anayasal ve yasal yetkileri çerçevesinde bağımsız kurum ve ajanslardaki atama süreçlerini mutlak öncelik olarak ele alması çağrısında bulundu.

Enstitü, atamaların daha fazla gecikmeden, şeffaflık, liyakat, mesleki dürüstlük ve yasal sürelerin gözetilmesi ilkeleri doğrultusunda tamamlanması gerektiğini belirtti.

Açıklamanın sonunda şu değerlendirme yapıldı:

"Bağımsız kurumlar, anayasal düzeni, hukukun üstünlüğünü, vatandaşların haklarını, rekabeti, denetimi ve kamu hesap verebilirliğini güvence altına almak için kurulmuştur. Bu kurumlar siyasi krizlerin ve kurumsal işlevsizliğin rehinesi hâline gelmemelidir. Bu kurumlardaki her gecikme, devletin işleyişindeki bir gecikmedir."