KARADAĞ’DA OSMANLI TARTIŞMASI: TÜRKİYE NATO MÜTTEFİKİ Mİ, TARİHÎ DÜŞMAN MI?

Karadağ Ordusu Günü’nün 7 Ekim’den 28 Temmuz’a alınması önerisi, Türkiye ile ilişkiler üzerinden siyasi tartışmaya dönüştü. Karadağ İslam Birliği Reisi Rifat Fejzić, yeni tarihin Türkiye’yi sürekli düşman konumuna yerleştirebileceği uyarısında bulunurken, Savunma Bakanı Dragan Krapović Osmanlı dönemindeki savaşların günümüz Türkiye’siyle ilişkilendirilmesine karşı çıktı.

 

Karadağ’da Ordunun Günü’nün tarihinin değiştirilmesine yönelik öneri, Türkiye-Karadağ ilişkileri bakımından da dikkat çeken bir tartışmayı beraberinde getirdi. Başbakan Yardımcısı Aleksa Bečić, Karadağ Ordusu Günü’nün hâlihazırda kutlandığı 7 Ekim yerine 28 Temmuz olarak belirlenmesini önereceğini açıkladı. Yeni tarih, 1876 yılında Osmanlı ordusuna karşı kazanılan Vučji Do Muharebesi’nin yıl dönümüne dayanıyor.

 

Öneriye tepki gösteren Karadağ İslam Birliği Reisi Rifat efendi Fejzić, tarih değişikliğinin yalnızca askerî bir anma tercihi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, Türkiye’nin tarihî düşman olarak konumlandırılması ihtimaline dikkat çekti.

 

Fejzić, X hesabından Karadağ ve Türkiye bayraklarını paylaşarak şu ifadeleri kullandı:

 

“Karadağ Ordusu Günü’nün mevcut 7 Ekim tarihi, Tuđemil Muharebesi yerine Vučji Do zaferinin yıl dönümüyle değiştirilmek isteniyor. Neden değiştiriyoruz, kimin talimatıyla ve hangi çıkar doğrultusunda? Türkiye sürekli düşman olarak mı konumlandırılıyor? Bu durum bizi NATO müttefikimizle bir krize ve istenmeyen kişi (persona non grata) statüsüne mi sürüklüyor?”

 

İki tarih, iki farklı tarihî hafıza

 

Karadağ Ordusu Günü’nün mevcut tarihi olan 7 Ekim, 1042 yılında Duklja Prensliği ile Bizans İmparatorluğu arasında gerçekleşen Tuđemil Muharebesi’ne dayandırılıyor. Duklja hükümdarı Stefan Vojislav’ın kuvvetleri, Bizans ordusunu mağlup ederek bölgenin bağımsızlık mücadelesinde önemli bir başarı elde etmişti.

 

Değiştirilmesi önerilen 28 Temmuz ise 1876 yılında Osmanlı Devleti ile Karadağ arasında gerçekleşen Vučji Do Muharebesi’nin tarihidir.

 

1875’te Hersek’te başlayan ayaklanmaların ardından Karadağ ve Sırbistan’ın Osmanlı Devleti’ne savaş ilan etmesiyle başlayan süreçte, Karadağ Prensi Nikola’nın kuvvetleri ile Ahmed Muhtar Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu Vučji Do’da karşı karşıya geldi. Osmanlı ordusunun yenilgisiyle sonuçlanan muharebe, 1876-1878 Osmanlı-Karadağ Savaşı’nın önemli çarpışmalarından biri oldu.

 

1878 Berlin Kongresi’nde Karadağ’ın bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı ve ülkenin sınırları genişledi.

 

Bu bakımdan önerilen değişiklik, Bizans’a karşı kazanılmış bir zaferin anılmasından Osmanlı Devleti’ne karşı kazanılmış bir zaferin öne çıkarılmasına geçiş anlamına geliyor.

 

Savunma Bakanı Krapović’ten Türkiye vurgusuna cevap

 

Fejzić’in açıklamalarının ardından Karadağ Savunma Bakanı Dragan Krapović, İslam Birliği Reisi’ne sert ifadelerle karşılık verdi. Krapović, Osmanlı İmparatorluğu ile günümüz Türkiye’sinin karşılaştırılmasını eleştirerek, Karadağ’ın tarihî bağımsızlık mücadelesinin sorgulanamayacağını savundu.

 

Krapović açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

 

“Günümüzün modern Türkiye’si ile Osmanlı İmparatorluğu arasında karşılaştırma yapmanın ciddiyeti üzerinde durmaya bile gerek yok. Bu karşılaştırma ilkokul çağındaki bir çocuğu bile güldürür.

 

Eğer atalarımızın birkaç yüzyıl önce işgale karşı direnmeleri, Kruşi, Martinići, Fundina ve Vučji Do’da savaşarak özgürlüklerini kazanmaları nedeniyle özür dilememiz gerektiğini düşünüyorsanız, bunu açıkça söyleyin.

 

Vučji Do, özgürlüğe, Berlin Kongresi’ne ve 1878’de uluslararası alanda tanınmamıza giden yolu açmıştır.”

 

Krapović ayrıca Karadağ’ın 13 Temmuz Devlet Günü’ne de atıfta bulundu. Bu tarihin 1878 Berlin Kongresi’nde Karadağ’ın uluslararası alanda tanınması ve 1941 yılında başlayan 13 Temmuz ayaklanmasıyla bağlantılı olduğunu hatırlatarak, Fejzić’e ironik bir dille, “Belki siz 13 Temmuz’u da değiştirmemiz ve özgürlüğümüzü kutlamaktan vazgeçmemiz için bir talepte bulunursunuz? Geriye bir tek bu kaldı” diye seslendi.

 

 

Krapović’in açıklamasına yeniden cevap veren Fejzić, itirazının Karadağ’ın tarihî mücadelesini inkâr etmek anlamına gelmediğini, ülkenin geleceği bakımından samimi bir uyarıda bulunduğunu ifade etti.

 

“Karadağ için ne düşünüyor ve diliyorsam Allah onu bana da nasip etsin. Ancak bugün Karadağ’da herkesin böyle düşündüğünden emin değilim” diyen Fejzić, ülkenin dış politika tercihlerini etkileyebilecek siyasi kararların sonuçlarına dikkat çekti.

 

Karadağ Parlamentosu’nun Jasenovac’a ilişkin kabul ettiği kararı da gündeme getiren Fejzić, bu kararın Avrupa Birliği sürecine etkisini eleştirdi:

 

“Jasenovac kararını kabul ettik ve bu karar Avrupa Birliği’ne giden yolumuzu gerçekten ‘kolaylaştırdı’. Acaba birileri bunu daha önce düşünseydi, belki NATO yolunda da bir engel oluştururdu. Devlet oyuncak değildir.”

 

 

Karadağ ve Türkiye, NATO bünyesinde müttefik iki ülkedir. Türkiye ayrıca Karadağ’ın bağımsızlığını 2006 yılında tanıyan ve diplomatik ilişkilerini sürdüren ülkeler arasındadır.

 

Bu nedenle tartışma, yalnızca Karadağ’ın hangi tarihî muharebeyi askerî gününün simgesi olarak kabul edeceği meselesiyle sınırlı kalmıyor. Osmanlı dönemindeki savaşların günümüz Türkiye’sine yönelik bir tarihî düşmanlık söylemine dönüştürülüp dönüştürülmeyeceği de tartışmanın önemli boyutunu oluşturuyor.

 

Fejzić, Türkiye’nin NATO müttefiki olduğu gerçeğinden hareketle tarihî anma tercihlerinin günümüz diplomatik ilişkilerine zarar verebilecek bir sembolizme dönüşmemesi gerektiğini savunuyor. Krapović ise Osmanlı dönemindeki askerî mücadelelerin Karadağ’ın bağımsızlık tarihinin bir parçası olduğunu ve bunların anılmasının günümüz Türkiye’sine karşı bir tutum olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtiyor.

 

Karadağ’daki bu tartışma, Balkanlar’da tarihî hafıza ile günümüz diplomatik ilişkileri arasındaki hassas dengeyi bir kez daha gündeme taşıyor.

 

(Haber düzenleme:M. Tevfik Yücesoy)