Kontrolsüz Şehirleşme Son Sellerin Başlıca Nedeni

Uzmanlara göre, yerleşim alanlarında yaşanan kontrolsüz kentleşme ve özellikle nehir yataklarına çok yakın inşa edilen yapılar, ülkede son dönemde meydana gelen sel baskınlarının başlıca nedenleri arasında yer alıyor.

Şehircilik alanındaki uzmanlar, nehir kenarlarında yapılaşma için izin verilen asgari mesafenin yaklaşık 100 metre olması gerektiğini, ancak bu mesafenin coğrafi konum ve arazi yapısına göre değişebileceğini belirtiyor. Buna rağmen, birçok belediyede bu kuralın uygulamada göz ardı edildiği ifade ediliyor.

Şehir plancısı mimar Shqiprim Ahmeti, kurallara uyulmamasının temel nedeninin gecikmiş kentsel planlama olduğunu söylüyor. Ahmeti’ye göre, çoğu durumda imar planları yerleşim alanları geliştikten sonra hazırlanıyor; bu da sahada istikrarsız ve riskli bir durumun ortaya çıkmasına yol açıyor.

2024 nüfus sayımı verileri, nüfusun yaklaşık yüzde 80’inin nehir yatakları boyunca yaşadığını ortaya koyuyor. Öte yandan, sel riskine ilişkin araştırmalar ve risk haritalarının 40 yılı aşkın süredir mevcut olduğu, ancak uzmanlara göre bu verilerin alan planlama süreçlerinde yeterince dikkate alınmadığı belirtiliyor.

Priştine Üniversitesi Hidroloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Valbon Bytyqi, geçmişte yaşanan sel felaketlerinden elde edilen deneyimlerin ve erken dönem çalışmaların, sel riski taşıyan bölgelerin belirlenmesinde önemli rol oynadığını vurguluyor. Bytyqi, 1970’li yıllardan bu yana nehir yataklarının düzenlenmesi, koruma alanları ve setlerin inşa edilmesini öngören haritaların bulunduğunu; buna rağmen alüvyal ovalarda kontrolsüz yapılaşmanın engellenemediğini ifade ediyor.

Uzmanlar ayrıca, kırsal bölgelerde de sel riskinin arttığına dikkat çekiyor. Evlerin bahçelerine inşa edilen çevre duvarlarının suyun doğal akışını engellediği ve yoğun yağışlar sırasında selin etkisini daha da artırdığı belirtiliyor.