Kosova, Emekli Maaşlarına Zammı Onayladı

Emekliler iskambil oynamak için Priştine'deki Rahibe Teresa Meydanı'nda toplanıyor veya şehir merkezindeki Emekliler kulübünde bir araya gelip eski günlerden konuşuyor ve bugünlerden şikayet ediyor. Hepsi de gelecek güzel günlerin hayalini kuruyor.

Emeklilik yaşına kadar çalışmış olanlar devletten ayda 80 avro alırken, çalışmamış veya emeklilik sistemine katkıda bulunmamış olanlar bir haftalık giderlerini anca karşılamaya yeten 45 avro alıyor.

Bu yaz %26,25 oranında zam getirmesi beklenen yeni yasanın geçmesiyle bile, emekli aylığı 80 avrodan 101 avroya çıkıyor. Engeli olan emeklilerin aylıklarıysa, %11,11'lik bir zamla 45 avrodan 50 avroya çıkacak.

73 yaşındaki Mehmet Alshiqi, Yugoslavya'nın inşaat sektöründe yıllarca çalışmış. SETimes'a konuşan Alshiqi, "1989 yılına kadar çalıştım, sonra işten çıkarılınca hayat zorlaştı ama biz yine de bir şekilde ayakta kaldık. Şimdiyse ben [80 avroluk] bu düşük emekli aylığını alırken, karım 45 avro alıyor, oğlumsa ne iş olsa yaparak 230 avro alıyor. 355 avroyla yedi kişilik bir aileyi geçindirmenin ne kadar zor olduğunu bir düşünün."

Alshiqi, savaş sonrası hükümetlerin emeklilerle ilgilenmemesinden hayal kırıklığına uğradığını söylüyor.

Kosova, dayanışmalı emeklilik planı olarak bilinen şeyi nesiller arasında uygulamayan tek eski Yugoslav ülkesi. Onun yerine, emekli aylıkları devlet bütçesiinden ödeniyor.

Hem çalışanlar hem de işverenler maaşlarından %5 oranında katkı payı ödemesine karşın, bu paralar onu yurtdışında yöneten TRUST Emekli Fonu tarafından yönetiliyor.

Hırvatistan'da, işçiler maaşlarının %20'sini emeklilik fonuna ödüyor. Sırbistan'da hem işçiler hem de çalışanlar maaşlarının %11'ini devlet emeklilik fonuna verirken, Bosna-Hersek'te (BH) işçiler %17, işverenler ise %6 oranında katkıda bulunuyor.

Sonuçlar arasındaki farklar çok büyük. Hırvatistan'da ortalama emekli aylığı 279 avro. Bu rakam Sırbistan'da 230, BH'de ise 180 avro.

Kosova Emekliler Partisi genel başkanı Sahit Dragaj SETimes'a verdiği demeçte, "Kosova'nın emeklilik sistemini hiçbir Avrupa ülkesinde göremezsiniz." diyor. Dragaj, emeklilerin yaşamının "sefil" olarak nitelendirilebileceğini ve ülkedeki hiçbir sosyal grubun bu seviyede bir ayrımcılık görmediğini de ekliyor.

Dragaj, emeklilerin yeni yasaya, taleplerine hala saygı göstermediği için karşı çıktığını belirtiyor.

Önemli bir konu da, Mart 1999'dan beri Sırbistan'ın, Emeklilik Fonu'na katkıda bulunan Sırp harici Kosovalıların emekli aylıklarına katkıda bulunmamış olması. Kosova hükümetinin kayıtlarına göre, 31 Aralık 1998 itibarıyla Sırp [Yugoslav] Emeklilik Fonu'na katkıda bulunan yaklaşık 92 bin Kosovalı emekli bulunuyordu.

Dragaj, "Emekliler olarak, Belgrad'dan çalınan fonların teknik müzakerelerde görüşülmesini sürekli olarak talep etmemize rağmen, hiçbir şey yapılmıyor ve hiçbir umut yok." diyor.

Alshiqi, "Priştine'yi ve diğer kasabaları kuranın bizler olduğunu, okulları ve üniversiteleri bizim neslimizin kurduğunu unutuyorlar ve şimdi de, biz (Yugoslavya) Emeklilik Fonu'na para verdiğimiz için emekli aylıklarına zam yapılması talebimizi dikkate almıyorlar." diyor.

Kosova Çalışma ve Sosyal Refah Bakanlığı halkla ilişkiler müdürü Musa Demiri SETimes'a verdiği demeçte, 168 binden fazla emekli olduğunu söylüyor. Demiri, "Kosova'daki emeklilerin durumu tatmin edici değil, ama bütçe olanaklarıyla ... uyumlu." diyor. (SETimes)