Kosova Enerji Krizini Yeni Fikirlerle Göğüslüyor

Kosova hükümeti Kosova e Re termik santralini inşa edip antika fosil yakıt yakan tesisleri yeniden donatırken, hidroelektrik, rüzgar enerjisi ve güneş tabanlı enerji projelerini teşvik ediyor.

Enerji kesintilerine verilecek hazır yanıtı bulunmayan Kosova hükümeti, artan talebi karşılamak amacıyla yeni ve yenilenebilir kaynaklara sarılıyor. Hükümet, Priştine'nin dışındaki Obilik'te kurulacak yeni bir termik santral olan Kosova e Re projesiyle artan enerji ithalatını azaltmayı planlıyor.

Enerji ve Madenler Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, "Arz daha çok linyit kullanımı ve termik santrallerin elektrik üretimine dayanacak."

Şu anda elektrik üretimi kamu kuruluşu olan Kosova Elektrik İşletmeleri'nin (KEK) tekelinde bulunuyor. KEK, her ikisi de Priştine yakınlarındaki bulunan kömür bazlı elektrik santralleri Kosova A ve Kosova B ve iki küçük hidroelektrik santralini işletiyor.

Bu santrallerdeki üretim kronik teknik sorunların yanı sıra birden fazla meydana gelen yıldırımlar yüzünden aksıyor. 2009'da KEK, başta Ibar Nehri boyunda yaşayan Sırplar olmak üzere azınlık toplumlarıyla KEK'ten enerji satın almaları konusunda bir anlaşma imzaladı. Mevcut enerji açığı göz önüne alındığında, Kosova arzdaki boşlukları doldurmak için elektrik ithal etmek zorunda kaldı.

Enerji ve Madenler Bakanlığı sorunu çözmek için bölge ülkeleriyle birlikte çalışmaya kararlı. Neredeyse iki yıl önce, daire Arnavutluk ve Bulgaristan ile bir mutabakat anlaşması imzaladı ve aynı şeyi yakında başka ülkelerlele de yapması bekleniyor.

KEK sözcüsü Viktor Buzhala, Kosova'nın İsviçreli EFT ve Slovenya'daki Geni gibi ticari firmaların yanı sıra Arnavutluk gibi komşu ülkelerden elektrik ithal etmekte olduğunu söyledi. Acil durumlarda Kosova, Sırp şirketi Rudnap'tan da elektrik ithal ediyor.

Şu anda Trepca'daki madenler, 10 milyar tonluk kullanılabilir rezervleriyle bölgenin başlıca linyit kaynağı durumunda bulunuyor. Bugüne kadar 250 milyon ton cevher kullanıldı. Madenler şu anda Kosova hükümetine ait ve onun tarafından işletilse de, enerji sektörüne istikrar sağlamak amacıyla dış yatırıma duyulan ihtiyaç değişikliklere neden olabilir.

Kosova'nın enerji ve madenler Bakan Yardımcısı Blerim Reca 20 Şubat'ta düzenlenen törende, "Hükümet, maden sektörünün serbest pazar ekonomisine dayalı gelişimi ve reformu konusunda kararlıdır." dedi. Bu tarih, Kosova Sırbistan'a bağlı bir bölgeyken 1989 yılında Arnavut madencilerin Trepca'da düzenlediği bir protestonun da yıldönümü.

Reca, devler ve özel yatırımı birlikte çekmek için Trepca madenlerindeki yeniden yapılanmaya "yüksek öncelik" verildiğini söyledi.

Ocak ayında Kosova, Kosova e Re projesine finansal ilgi çekmek amacıyla bir dış yatırımcı konferansı düzenledi. Konferansa bir takım potansiyel yatırımcılar katılmasına karşın, bugüne dek hiçbiri ciddi bir planla gelmedi.

Enerji bakanlığının bildirdiğine göre, "Kaçının hazır olduğu ve kaçının bu projeye teklif sunmak için gereken ön kriterleri karşılayacağı, Kosova e Re'ye yönelik yatırımcı ilgisinin belirtileceği belgeleri beklediğimiz Şubat ayı sonunda belli olacak."

Şu anda Kosova'da üretilen enerjinin büyük kısmını destekleyen fosil yakıt linyit -veya "kahverengi kömür"- özellikle kirli bir güç kaynağı. Kosova enerji bakanlığı, "en fazla kirliliğe yol açan tesislerin 2017 sonuna kadar kapatılması öngörülüyor" dedi.

Kosova e Re santralinin Kosova A tesislerinin yerini alması bekleniyor. Yeniden yapılandırılmış ve ıslah edilmiş bir Kosova B termik santrali ve hidroelektrik rezervleriyle birleşmesi halinde, Kosova enerji talebini 2018 yılına kadar kesebileceğine inanıyor.

Hükümet başka enerji kaynakları aramak da istiyor. Prizren yakınlarındaki Zhur elektrik santrali ve 16 diğer küçük hidroelektrik santrali erken safhalardaki projeler. Ancak çalışmalar, Kosova'nın hidroelektrik gücü alanındaki potansiyelinin sınırlı olduğunu gösteriyor.

Resmi programda rüzgar ve güneş enerjisinden elektrik üretimi de yer alıyor. Güneş enerjisi şu anda Priştine Sağlık Merkezi ve Priştine öğrenci kampüsünde kullanılıyor.

*Setimes için Linda Kardaku'nun haberi...