Kosova İslam Birliği

Avrupa ve Balkanlarda Müslümanların resmi temsilcisi, Meşîhat (İslam Birliği) adı verilen kurumlardır. Diyanet İşleri Başkanlığı Türkiye’de devlete bağlıdır. Meşîhat kurumları ise devletten bağımsız dini kurumlardır. Bütçeleri kendi kaynakları ile karşılanır. Başkan, Müftü-İmam atamaları meşîhat içinde seçimlerle yapılır.

Priştine’deki İslam Birliğini ziyaret ederek Kosova’nın en önemli isimlerinden biriyle, Başmüftü Sayın Naim Tërnava ile röportaj yapma imkânı buldum.

Kosova Cumhuriyeti Başmüftüsü Naim Tërnava ile.

(Priştine, 19.10.2026)

Birkaç yıl önce Sakarya’da misafir ettiğimiz Naim Tërnava Efendi; 1997-1999 yılları arasında Sırplara karşı verilen savaşta İslam Birliğine bağlı tüm imamlara liderlik etmesiyle verdiği mücadele takdire şayandır. Cumhurbaşkanımız Erdoğan ile yakın ilişkisi olan Naim Efendi, dönemin Kurtuluş ordusuna maddi ve manevi her türlü desteği vermişti. Bağımsızlıktan sonra savaşta hasar gören camilerin tadilatı ve Kosova genelinde yüzlerce caminin yapımına önderlik etti.  

 Naim Efendi; yeni seçilen Kosova Cumhurbaşkanı Justina Shiroka Pula’nın Hıristiyan-Katolik olması hakkında tepkisini sorduğum soruya, Arapça okuduğu Zâriyat Sûresi 13. Ayetiyle cevap verdi:

“Ey insanlar! Şüphesiz sizi bir erkek ile bir dişiden (Âdem-Havva) yarattık. Tanışasınız diye sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Şüphesiz Allah katında en değerli olanınız, O'na karşı gelmekten en çok sakınanınızdır.”

Muvahhid bir Müslüman olarak ayetteki hikmete dikkat çekerek: “Allah bizleri kavga etmek için değil, tanışalım diye yarattı. Seçilen Cumhurbaşkanı geçmişte Kosova’ya çok hizmetleri olan değerli bir Arnavut ailenin ferdidir. Kendisini tanırız. Ülkeye faydalı olacağını düşünüyorum” dedi.

Hz. Âdem’in çocukları insanlık ailesinde zenginlik olan farklı ırklar, farklı renkler, farklı kabileler Allah’ın sanatıdır. Bu hakikate –armoniye- saygı göstermek, Allah’a saygı göstermektir.  

Yeni Devlet; Kosova Cumhuriyeti tanınsın diye İslam ülkeleri ve Avrupa’nın tamamında diplomatik mekik dokuyan Başmüftü Naim Efendi, entelektüel vizyonuyla karizmatik bir lider aynı zamanda.

“1912-1999 yılları arasında Balkan topraklarında Arnavut milletinden beş yüz bin Müslüman şehit edildi. Osmanlı sonrası bizim acılı ve kısa tarihimiz budur.”

Kosova İslam Birliği Başkanı

Naim Tërnava

Kosova İslam Birliğinin Amacı: Ülkedeki Müslümanların haklarını korumakla mükelleftir. Dini yaşamı koordine etmek, denetlemek ve uygulanmasını sağlamaktır. KİB, İslam dini bilincini korumayı; Müslümanların sosyal, ekonomik, ilmî, kültürel ve manevi gelişimini sağlamayı görev edinmiştir. Kur’an-ı Kerîm’i, Hz. Muhammed’in (sav) sünnetini, Hanefi Mezhebi hukuk kurallarını ve Kosova İslam Birliği Anayasasını esas almıştır.

Kosova İslam Birliğinin halkın dini ihtiyaçlarının giderilmesi adına okul öncesinden yükseköğrenime kadar tüm aşamalarda eğitim ve öğretim kurumları bulunmaktadır.  Kosova içinde yedi bölgede yapılanmış olup ilaveten Sırbistan sınırları içinde kalan Preşeva Vadisi’nde (Preşeva, Buyanoc ve Medvece) dini hizmetler vermektedir. 

OSMANLI DÖNEMİ KOSOVA CAMİLERİ

Priştine:

(1389) Priştine Çarşı Camii (Xhamia e Çarshisë)

(1460) Fatih Sultan Mehmet Camii (Xhamia Sulltan Mehmet Fatih)

(1569) Ramazaniye Camii (Xhamia Ramadanije/e Llapit) (1470) Pirinaz Camii (Xhamia Pirinaz)

(1834) Yaşar Paşa Camii (Xhamia Jashar Pasha)

Cakova:  (1594) Hadim Ağa Camii (Xhamia “Hadim Agës)

İpek: (1471) Bayraklı Camii (Bajrakli Xhamia)

(1497) Gülhatun Camii (Xhamia “Gjylfatyn)

(1570) Defterdar Camii (Xhamia e “Defterdarit)

(1577) Kurşunlu Camii (Xhamia Kurshumli)

Prizren: (1573) Gazi Mehmet Paşa Camii (Xhamia e Gazi Mehmed Pashës)

(1615) Sinan Paşa Camii (Xhamia Sinan Pasha)

(1831) Emin Paşa Camii (Xhamia e Emin Pashës)

(1534) Kukli Bey Camii (Xhamia e Kuklibegut)

(1581) Müderris Ali Efendi Camii (Xhamia e Myderriz Ali Efendiut)

(1543) İlyas Kuka Camii (Xhamia e Iljas Kukës)

Kaçanik: (1594) Koca Sinan Paşa Camii (Xhamia e Koxha Sinan Pashës)

Gilan: (17.yy) Atik Camii (Xhamia Atik)

Rugova: (1530) Yemişçi Hasan Paşa Camii (Xhamia e Jemishxhi Hasan Pashës)

Vushtrri:  (1410) Gazi Ali Bey Camii (Xhamia Gazi Ali Beu), (1675) Karamanlı Camii (Xhamia Karamanli)

TİKA’nın dini mirasımız olan yukarıda saydığım camilerin birçoğunu savaştan sonra restore etmesi gurur vericidir. Günümüzde Kosova İslam Birliğine bağlı faaliyet gösteren sekiz yüzden fazla cami bulunmaktadır. Neredeyse tamamında Naim Efendi’nin gayreti vardır.

KÜTÜPHANELER: Kosova’daki en eski kütüphanelerden birkaçı: (1513) Prizrenli âlim ve şair Sûzi Kütüphanesi , (1573) Mehmet Paşa Kütüphanesi, Mehmet Hayrettin Bey-Kukli Bey Kütüphanesi; (1516) İpek - Atik Bey Kütüphanesi (1733) Cakova- Büyük Medrese Kütüphanesi. -Kosova’daki son savaşta Sırp Silahlı Kuvvetleri tarafından Hadım Ağa Camii ile birlikte yakıldı.-  Cinoli ailesinden Maliç Paşa, Yaşar Paşa, Bahtiyar Paşa Kütüphaneleri, Priştine Müftüsü Kütüphanesi, Hüseyin Efendi Kütüphanesi, Hacı Sadık Kütüphanesi, Priştineli Yunus Ailesi Kütüphanesi, Prizrenli Hafız Abdullah Hızri Kütüphanesi vb.

Merkez Kütüphane: Kosova’daki en yeni kütüphanelerden biri, Priştine’deki Vakfın Merkez Kütüphanesidir. 1951 yılında Hafız Bayram Ef. Agani önderliğinde yapılan kütüphane ne yazık ki Sırp askeri güçleri tarafından 1999’da yakıldı. Günümüze ulaşan Arapça, Osmanlıca ve Farsça eski kitap ve el yazmaları bugün Kosova İslam Birliği Merkezinde korunmaktadır. Burada bir kısmı yerel âlimler tarafından kaleme alınan binden fazla el yazma eser bulunmaktadır. KİB Merkez Kütüphanesine kayıtlı tarihi kitaplar; Arnavut ve İslam Kültürü hazinesidir.

MEDRESELER: -Türkiye’deki İHL muadili- Medrese, ihtiyaç duyulan imam, hatip, muallim yetiştiren eğitim kurumudur. Son medresenin kapatıldığı 1948 yılına kadar Kosova’da çok sayıda Osmanlı Medresesi vardı. Hatta bazı şehirlerde ikiden fazla medrese bulunabiliyordu. Priştine Pirinaz Medresesi ve III. Sultan Selim Medresesi; Prizren Mehmet Paşa, Sinan Paşa ve Emin Paşa Medreseleri, Gilan ve İpek’te Atik Medreseleri, Cakova’da Büyük ve Küçük Medrese vb…

ALAUDİN MEDRESESİ: Kosova’da İslami ilimler geleneği 1951’de Priştine’de açılan Alaudin Medresesi ile devam etmiştir. Medrese 1961 yılına kadar ilkokul seviyesindeydi. Sonrasında beş yıllık eğitim veren lise (İHL) seviyesine geçmiştir. Alaudin Medresesi, ilk dönemlerde Arnavutların yaşadığı tüm bölgelerde dini ve modern eğitimin Arnavutça verildiği tek okuldu. Medres, 1985 yılından beri her türlü imkânlara sahip yeni binasında öğrencilerine barınma ve yemek imkânı sunmaktadır. Modern sınıfları, yabancı dil laboratuvarları, amfi-tiyatro, spor salonu/sahası, ambulansı, birçok dilde kitap barındıran zengin kütüphanesi, bilgisayar ve fen laboratuvarları bulunmaktadır. Priştine merkez, Gilan ve Prizren şubelerine ilaveten Priştine ve Gilan’da kız öğrenciler için de ayrı şubeler açılmıştır. Toplam 715 öğrenci eğitim görmektedir.

Soldan sağa- Shkelzen Hoxha (Arapça Öğretmeni) Ekrem Maqedonci (Alaudin Medresesi Müdürü)ve Aykut Özmen ile. Priştine 19.10.2026

Şerif Ahmetî İLAHİYAT FAKÜLTESİ: Medresenin başarıları, İslam Birliği’nin büyüyerek gelişmesi üzerine 1992 yılında Priştine’de dört yıllık İlahiyat Fakültesi açıldı.  Kur’ân-ı Kerîm, Tefsir, Hadis, Fıkıh, Akaid, Fıkıh Usulü, İslam Medeniyeti, Fıkhu’s Sîyre, İslam Felsefesi, Arnavutça, Arapça, İngilizce ve Türkçe dil eğitimi dersleri verilmektedir. Fakültede Kosovalı öğrencilerin yanı sıra Arnavutluk, Karadağ, Kuzey Makedonya, Bosna ve Preşeva Vadisi’nden gelen öğrenciler var. Fakültedeki öğretmenler; Bülten- Buletini, öğrenciler ise Zgjimi İslam- İslami Uyanış adlı dergileri çıkarmaktadır.

HAFIZLIK OKULU: Kur’ân- Kerîm ezberlenmesi geleneği Kosova’da İslam’ın yayılmaya başladığı ilk günlerden beri devam etmektedir. Hafızlık geleneği Prizren’deki Mehmet Paşa Medresesi’nin zorla kapatıldığı 1948 yılına kadar düzenli bir şekilde ve kurumlar aracılığıyla devam etmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’in hıfz edilmesi, Kosova’nın Cakova, İpek (Peya), Gilan gibi değişik şehirlerindeki medreselerde veya özel olarak hafızların genç yaştaki talebelere ezber öğretmesiyle devam etmiştir. Kosova İslam Birliği 2005 yılında Cakova’daki eski medresede Hıfz Okulunu açtı.

DITURIA ISLAME/İSLAMİ BİLGİ YAYINEVİ: Birliğin en önemli faaliyet alanlarından biri yayıncılık. İlk olarak 1957 yılında Arnavutça ’İlmihal‘ ile başladığı yayıncılığı diğer kitapların basımı izlemiştir. 1985 yılında Arnavutça Kur’ân Meali yayımlandı. Üç ayda bir çıkan Edukata İslame/İslami Eğitim Dergisi, Balkanlarda basılan en uzun ömürlü Arnavutça dergidir.  

VAKIFLARIN İŞGALİ:  Kosova İslam Birliği her dönem Sırbistan’ın hedefleri arasındaydı. İmamlar; yıllar boyunca SERBO-SLAV rejiminin devlet şiddetine maruz kaldı. Birliğin Osmanlı’dan miras kalan bazı vakıflarına ve malvarlıklarına el konuldu. İslam Vakıfları yoğun olarak bu dönemde talan edildi. Amaç; İslam Birliği’nin çalışmasının normal akışını engellemek ve durdurmaktı. İslam Birliği’nin malvarlığına zarar veren zulümler Kosova’nın Sırbistan tarafından işgal edildiği 1912 yılında başlamış; Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı (1918-1929), Yugoslav Krallığı (1929-1941), Yugoslavya Komünist Sistemi (1945- 1989) ve Sırp işgaliyle (1990-1999) devam etmiştir.

SON SAVAŞIN VERDİĞİ ZARARLAR: Sırp işgali, özellikle 1981-1999 arasında Kosova halkına zor günler yaşattı. SERBO-SLAV Rejim, kreşten üniversiteye kadar tüm Arnavut okullarını kapattı. Sırpların denetimindeki fabrikalardan, kurumlardaki Arnavut işçi ve memurların işine son verildi.  Kosova’da tehcir ve etnik temizlik yapıldı. Binlerce Arnavut yurtdışına göçe zorlandı.

Başlangıçta barış yolunu deneyen, zulme rağmen baskılara direnen Arnavutlar daha sonra Sırp güçlerine karşı silahlı savunmaya geçmek zorunda kaldı. UÇK- Kurtuluş Ordusunun öncülük ettiği bu savaş 1999 yılı Haziran’ında Kosova’nın bağımsız ülke olmasıyla sonuçlandı.

Kosova, 1989-1999 döneminde Sırbistan Devleti tarafından yapılan saldırılarla ağır kayıplara maruz kaldı.  12.000 sivil, çocuk, kadın ve yaşlı öldürüldü. Açılan toplu mezarlara rağmen kayıp kişilerin sayısı 1800, yakılan evlerin sayısı ise 250.000 oldu. Bu dönemde en çok zarar gören de hiç şüphesiz cami ve kurumlarının harap edildiği İslam Birliğidir. Sırplar, bir Vandalizm örneği olarak vahşice cami, mescit, mektep, kütüphane, arşiv, tekke, hamam, mezarlık gibi İslam dini hizmet yapılarını hedef aldılar. Kosova’nın tamamında 218 cami Sırp güçleri tarafından yakıldı. Bu camiler arasında 1594/95 yıllarında inşa edilen Cakova’daki Hadum Camii, Eski Çarşı ve Cami Kütüphanesi –(ki bu kütüphanede yüzlerce şarkiyat el yazısı eserler bulunuyordu) 1569 yılında Priştine’de inşa edilen Lap Camii de vardı. İpek ve çevresinde bulunan camilerin neredeyse hepsi; Çarşı Camii(1470), Kurşunlu Camii (1577), Defterdar Camii (1570), Hamam Camii (1587), Kırmızı Camii (1755), İpek Hamamı ve Eski Çarşı yakıldı.  Cakova, İpek, Priştine, Vushtrri, Mitrovica ve diğer şehirlerde bulunan İslami eserlerin yok edilmeleri Sırp Devleti tarafından daha önceden planlanmıştı. Vushtrri (1878) İkramiye Camii (Çarşı Camii), Mitroviça İbre Camii (1878) Sırp Buldozerleri tarafından temelleriyle birlikte yerle bir edildi.

DEDEMİN PREKAZ CAMİİ: Sırpların yaktığı camilerden biri de Prekaz i Epërm (Yukarı Prekaz) Camiidir… Dedem, Zejn Prekazi’nin kendi parasıyla satın alarak köy camii için hibe ettiği arazi üzerindeki ahşap/beton karışımı eski camiyi hatırlıyorum. O gün, dedemin ruhuna Fatihalar okuyarak namaz kılmıştım… Savaştan hemen sonra Prekaz’a da gittim. Dedemin vakfettiği cami de diğerleri gibi Sırplar tarafından yakılmıştı… Dökülen ahşap kirişlerin, minberin, kürsünün kömüre dönmüş kasvet veren siyahlığını unutamam… Benim için büyük hüzündü… Şimdi, aynı arsa üzerine yeniden cami yapıldı çok şükür…

***

NATO güçlerinin Kosova’ya girecekleri gün geri çekilen Sırp güçleri –kasten- Kosova İslam Birliği Başkanlığı merkezini ateşe verdi. El yazması eserlerin bulunduğu kütüphane ve arşiv ne yazık ki Sırplar tarafından o gün yok edildi.

Kosova İslam Birliği Başkanlığı – Priştine 19.10.2026

Son savaşta; 22 imam, 12 medrese öğrencisi, 2 İlahiyat Fakültesi öğrencisi ve 1 hizmetli personeli olmak üzere Kosova İslam Birliği 37 şehit verdi. Bunlardan bir kısmı düşmanla ön safhada çarpışırken şehid oldular. Başta Âdem Jashari ve Ailesi olmak üzere tüm şehidlerimize Allah rahmet eylesin.

Kosova İslam Birliği, Sırpların her türlü baskısına, Komunist/Sosyalist propagandaya rağmen İslam dinini savunan en önemli kurumdur. Geçmişte ve günümüzde emeği geçenlerden Allah razı olsun…

NOT: Bizlere vakit ayırarak nezaket gösteren Kosova İslam Birliği Başkanı Naim Tërnava Efendi’ye ve bendenize detay bilgileri ulaştıran Özel Kalem Müdürü Besir Neziri’ye teşekkürlerimi arz ederim.

 İbrahim Selamet

30.10.2026

Yeni Sakarya Gazetesi