Kosova İslamofobi Raporu 2015

SETA Avrupa Araştırmaları Direktörü Yrd. Doç. Dr. Enes Bayraklı ve Avusturya İslamofobi Raporu'nun yazarı olan Salzburg Üniversitesi'nden Farid Hafez "Avrupa İslamofobi Raporu-2015"in sunumunu geçenlerde gerçekleştirdi.

Ülke bazında İngilizce yayınlanan raporda Kosova bölümü Arber Fetiu tarafından hazırlanmış. Fetiu, Kosova'da İslamofobi sözkonusu olunca araştırmacılar ve medya tarafından göz ardı edildiğine işaret ederken raporunda son yıllarda örneklere yer vermiş. Kosova  İslamofobi Raporu 2015'i http://www.islamophobiaeurope.com/reports/2015/en/EIR_2015_KOSOVO.pdf linkinden indirebilirsiniz. Türkçeye henüz tercüme edilmeyen raporu özet biçimde sizler için tercüme ettik.

Kanada Montrel Üniversitesi'nden Arber Fetiu'nun hazırladığı raporu şöyle:

Kosova  İslamofobi Raporu 2015'i

Avrupa İslamofobi Raporu 2015'i bütünüyle ya da ülke bazında http://www.islamophobiaeurope.com/ adresinden ücretsiz olarak indirilebilir. Her yıl hazırlanacak olan raporla ilgili detaylı bilgiyi yine bu web adresinde bulunabilir.

Kosova'da Islamofobi araştırmacılar ve medya tarafından göz ardı edilmiştir. Nadiren uluslararası insan hakları ya da ayrımcılığa karşı raporlarda rastlanmaktadır. Eylül 2015 Sibel Halimi Priştine Üniversitesi Antropoloji öğretim görevlisi yazdığı bir makalede Kosova'da Islamofobinin varlığını reddetmiştir. Makalesinde Islamofobi teriminin  aşırıcıların ( radikallerin) radikalizmi daha kabul hale getirmek için enstrüman olarak kullandıkları  önemli bir terim olduğuna işaret etmektedir. Halimi, kaynak olarak  İslamofobi olgusunu ve anti Müslüman önyargısını reddeden tartışmalı yazar Avustralyalı Brendan O'Neil'i göstermiştir. Islamofobinin inkârı aşırı İslam karşıtı eleştirilerden kaçınmak için bir araç olarak kullanılmaktadır. Medya, Islamofobi teriminin benimsenmemesinin medyada çalışan uzmanlar tarafından "sorunların örtbas edilmesi için bir icat" (Arbana Xharra, Zëri Başyazarı Twitter 26.01.2016),   olarak değerlendirilmiştir ya da" islamofobinin bir mit "olduğu belirtilmiştir "(Artan Haracija, Twitter 2016/01/26). Vetevendosja parti Başkanı Albin Kurti  verdiği  bir röportajda (Zeri, Nisan 2015 ) " Kosova'da da İslamofobinin olduğunu belirtmiştir".
 
İnsan hakları konusunda yerel raporlar Müslümanlığa karşı yapılan herhangi bir eylemin olduğuna ilişkin bir paragraf ya da bir bölüm yer almamaktadır.
 
Kosova'da İslamofobi söylemine bağlı olarak 2014 yılında Ağustos -Eylül 47  kişinin tutuklanması ilk belirtilerinin göstermiştir. Bu kişiler anayasa ihlali,  nefret dilinin kullanılması ve nefret içeren söylemlerse bulundukları iddia edilmiş ve terörizmle yakın ilişkilendirilmişlerdir. Bu tutuklanmalar Kosova kamuoyunda farklı karşılanmış kimileri tarafından tartışmalı karşılanırken kimileri ise devletin güvenliği için gerekli olarak yanıt vermişlerdir.
 
Yerel medyada yayınlanan savcılığın hazırladığı konuyla ilgili evraklarda, bu kişilerin kullandığı söylemlerde "ellimiz kolumuz bağlı kalamayız" denilmiş, bağlam dışında yapılan bu  yorumlar bazıları tarafından tehdit olarak görülmüştür. Suriye'de yabancı savaşçı olarak 200 kişi Kosova'dan gitmiş ve bu kişilere radikal gruplar ile aracılık yaptığı ve yardım ettikleri şüphesiyle 70 kişi tutuklanmış, tüm bunlar İslamofobik söylemi dalgasının yayılmasına neden olmuş, ama bu Kosova için yeni olduğu ve kamu söylemini etkilediği anlamına gelmemeli.
 
Freedom House Kosova için hazırladığı raporda göre 2015,  2014 tutuklamaları medya ve  ayrıca siyasi İslam karşıtı İslamofobik  söylemler yaratmıştır. Ocak 2015, terör faaliyetleri şüphesiyle zan altında tutuklanan kişilerin sayısı 80 oldu; bunların% 60'ı delil yetersizliğinden serbest bırakıldı, diğerlerinin ileriki haftalarda ve aylarda ev hapsinde tutulmasına karar verildi.
 
AGIT'in 2011 yıllık raporunda ise Kosova'da  İslam karşıtı 20 olay gerçekleştiğini belirtilmiştir. 2012 AGİT raporunda ve Kosova Polisi raporunda Müslüman kültürel mirasa karşı  18 olay belirtilmiştir
.
Medya, Müslümanlık Ve İslam
 
Yukarıda belirtilen politikalar doğrultusunda Kosova'da medya ve dinin ilişkisi incelenirse gerek gazeteler gerek dijital ortamda ve gerekse medya yayınlarında din konusunda sorumlu davranılmadığı belirtile bilinir. Sunulan önerilerde dini konularda rapor sunma konusunda sorumluluk eksikliği olduğunu düşündürmektedir, denge ve kapsayıcılık eksikliği, din ve cinsiyete karşı saldırgan bir dil kullanıldığı görülmüştür.
 
6 Temmuz 2015 Kosova, Kosova'nın en çok okunan dijital gazetelerden biri Gazeta Express yayınladığı baslıktan 'Sulmohen katolikët në Llapushnik - prona u digjet' (Llapushnik Katoliklere saldırı - mülkleri ateşe verildi); Bu haberi ardından KTV yayınladı. Haberde yapılan ima Müslümanların söz konusu mülkiyetleri kundakladığı doğrultusundaydı. Haber kısa sürede yayıldı ve diğer dijital haber portalları tarafından tekrarlandı. Ardından zeri.info, Koha. net, botasot.com ve diğer haber portalları bu yayını takip etti. Raporun haber sitelerine lanse ediliş sekli bir Katolik'in evinin Müslümanlar tarafından ateşe verildiği ve dini hoşgörüsüzlük doğrultusundaydı. Haberi İslamofobi yorumlar takip etti. Aynı gün Kosova polisi medya tarafından yapılan suçlamaları reddeden bildiri yayınladı ve yangının elektrik tesisatından kaynaklandığını bildirdiği gibi insani müdahalenin bulunmadığının altını çizdi. Polis, haber mekanizmalarına delil olmadan haber yayınlama konusunda uyarıda bulundu. Haber halen haber portallerinde yer almakta ve hiç kimse bu haber konusunda özür dilememiştir. Kosova medyasında habere karşı önyargılı ve sekuritizasyon söylemler yaygın hale gelmiştir. Ayni şekilde benzer medyatik söylemler Mitrovica'daki Ocak 2014 Rahibe Tereza heykelinin durumunda meydana geldi, bu haberi  Müslümanların suçlanması takip etti. Sonradan heykelin rüzgârdan düştüğü ortaya çıktı.
 
 
ISLAMOFOBIYE OPTIK BIR BAKIŞ: OKUMA, TERCÜME VE DINI IŞARETLER
 
1 Aralık 2015, Nderim Mushica adında bir gencin sakalı dolayısıyla okuldan atıldığı medyada yayınlandı. Okul müdürüne göre, sakal öğrenciler arasında yaygın olmaya başladı ve öğrencilerin okula başörtüsü ve kısa pantolon gibi dini sembollerle gelmesinin doğru olmadığını belirtti. Bu olay Kosova için yeni değildir. 2014, Kosova'nın ileri gelen entelektüellerinden Adem Demaçi bir TV programında sakallılara karşı haçlı seferine davet etti.
 
Kosova'da okulda başörtüyü engelleyen bir yasa yoktur. 2009 yılında Eğitim Bakanı Enver Hoxhaj olası devlet okullarında başörtüsünün yasaklanması konusunda bir genelge yayınladığını söyledi. Medyada yayınlanan bir başka haber ise, bir polis bayanın başörtüsünü takmaya karar vermesinden sonra işinden atıldığıdır. Başörtüsü nedeniyle iş ortamında ayrımcılığa neden olan haberler medyada yayınlanmaya başladı. İlk kez bir otorite olarak Ombudsperson başörtüsü konusunun daha ciddi bir şekilde ele alınması gerektiğini bildirmiştir. Göreve yeni atanan Ombudsperson Hilmi Jashari, görevinde iki önceliği olduğunu belirtmiş; bunlardan biri LGBT, diğerinin ise başörtüsü konusu olduğunu belirtmştir.
 
Başörtüsü, ulusal kimlik ve kültürü tehdit eden bir unsur olarak görülmektedir. Sırbistan'dan sonra Kosova'nın bağımsızlık sonrası kamusal alanda ortaya çıkan bir tehdit olarak görülmektedir. Flaka Surroi, "Onlara ödenir" demiştir bir demecinde ve muşmulan kadınların başörtüsü takmasa, "Sırbistan tarafından finanse" edildiği  iddiasında bulunmus, fakat bu konuda herhangi bir kanıt sunmamıştır. Bu bildiriler, başörtüsü takan kadınların,  başörtüsünü dinin bir parçası olması dolayısıyla değil, yabancı güçlere çalıştıkları için taktiklerini göstermektedir. Komünizmin çöküşünden sonra toplumun yeniden İslamlaşması radikalleşme olarak görülür. Savaştan sonra Kosova'da İslam konuşulurken genellikle bu çıkarsama mevcuttur. Bu şekilde başörtüsü ya da sakal, müzik, helal et ve helal fast-food için tutumların değiştirilmesi dini belirteçler (işaretler) ve radikal İslam'ın yükselişi olarak kabul edilir. Siyasi İslam, radikal İslam ve aşırıcıların talepleri ve uygulanması (devlet okullarında başörtüsü konusunda, kamu okul müfredatlarında, vb din), ikili ve zıtlığa neden olan vizyonlar yarattı. Bunun SSCB'nin Müslüman eski cumhuriyetlerinde uyguladığı ve yaygın bir şey olduğu, Kosova'nın da bunun bir parçası olduğu düşünülmektedir.
 
Terörizm, sakal ve başörtüsü konuları Aralık 2014, TV Ora News "Balkan Dergisi" programında Kosova Parlamentosu milletvekili Cavit Haliti tarafından ayni şekilde yorumlanmıştır. Haliti'ye göre kuruluşların yoksul kişileri hedef aldıklarını ve eğer birilerinin birilerine verecek bir şeyi varsa onlar yüzüne peçe takmayı, pantolonlarını kısaltmayı ve sakal salmayı kabul edeceklerdir. Müslüman figürü olan,  başörtülü kızlar ve sakallı gençler, kendi kültür ve kimliklerine ihanet eden, farklı yabancı kuruluşların ve Sırbistan'ın elinde parayla oyuncak haline gelen vefasız, hain kişilerdir.
 
Benzer şekilde, bu Sırp gündemi fikri, Kosova Parlamentosu milletvekili Alma Lama tarafından Ocak 2015, Başbakan Haşim Thaci'ye hitaben bir mektup ile yöneltilmiştir. Halen Sırbistan ve radikal İslam arasında bağlantıyı gösteren bir delil bulunamadıysa da, bu "radikal İslam "söylemine karşı hükûmetin açtığı savaş, gençlerin kimileri tarafından kötüye kullanılmasına neden olmuş yani sakal bıraktırma, başörtüsü taktırma ya da devletten farklı taleplere yöneltme, cami inşası,  okulda başörtüsü takma talebi,  devlet okullarının müfredatlarına dinin dahil edilmesi gibi.
 
SONUÇ VE POLITIK ÖNERILER
 
Kosova'da İslamofobi var ve belirtileri başka yerlerde tezahürlere karşılık gelmektedir. Islamofobi inkar edilmeye çalışılsa da onun yeşerdiği görülmekte, ayrıca hiçbir yer bu olguya karşı güçlü değildir. Kosova'da İslamofobinin yok olduğunu iddia etmek imkansız,  toplumsal mükemmel bir iddiadır.
 
Bu göz önüne alındığında, STK'lar ve insan hakları ile nefret ve ayrımcılık ile uğrasan çeşitli gruplara bu olguyu dikkate alarak ciddi bir şekilde çalışmaları tavsiye edilir. Kosova Basın Konseyi, medyada Müslümanlara yönelik nefret söyleminin sorunu gidermek için ve genel olarak din sorunları bildirdiklerinde  -özellikle İslam konularında - gazetecilik etik ilkelerine saygı göstermeleri doğrultusunda acil ihtiyaç vardır. Medya kuruluşları, Müslümanlara hikayelerini aktarmak ve seslerinin duyurmak konusunda daha fazla alan sağlamalıdır. Bu da kısmi ve haksız muameleye maruz kalan bazı vatandaşlar için durumun iyileştirilmesine katkıda bulunacak ve daha gerçekçi yaklaşımlara yardımcı olacaktır. Ayrımcılık konularında çalışan STK'lar, dini inançlarından dolayı dışlanmış olanlar için daha fazla alan yaratmak konusunda çalışması gerekir. Adalet makamlarından gelen kayıtsızlık, medya ve sivil toplum örgütleri, İslamofobi konularına ilişkin kamu yasal otoritelere yönelik güvensizlik duygusu yaratmış, bu da  saldırılara maruz kalmış vatandaşlar için sorumlu makamlara şikayeti zor hale getirmiştir. Adalet makamları ve sivil toplumun bu olgu etrafında daha bilinçli olmaları, bu sorunları gidermek için vatandaşların gerekli araçları sağlama ve daha kapsayıcı bir toplum yaratmak iççin endişelerini dile getirmelerine yardımcı olması önemlidir.
 
 
 
KRONOLOJİ
Şubat 2008
• Kosova'nın bağımsızlık ilan etmesi
Kasım 2009
• Öğrenci Arjeta Halimi bölge mahkemesinde davasını kazandı, Gilan-Vitina Belediyesi okula gitmesini izin verilmesi konusunda yükümlü kılındı, uygulama yerine getirilmedi.
 Mayıs 2010
 • Priştine'de başörtüsü yasağına karşı kitlesel protestolar.
Mayıs 2010
• Genelge 06/2010
Haziran 2010
• Başörtüsü yasağına karşı  protestolar
Eylül 2011
 • Arjeta Halimi Kosova Anayasa Mahkemesi'ne başvurur. Yasal prosedürlerin henüz tükenmiş olmadığı düşünüldüğünden dava kabul edilmez.
Ağustos-Eylül 2014
• Kosova Anayasasına aykırı hareket etmekle terörizm (tahrik) ve nefret söylemi ile bağlı olarak suçlanan 40'tan fazla vatandaş tutuklanır. 2015 yılında çoğu serbest, ya da koşullu serbest bırakılır.
Ocak 2016
• Drenas'ta bir camide patlayıcı bulunur. Dava halen devam ediyor.