Kosova Yerel Seçimlerinin Ardından Türk Siyasi Partileri

Kosova Yerel Seçimlerinin Ardından Türk Siyasi Partileri

Ülkenin yakın siyasi geleceğini ve uzun dönem sosyal ve ekonomik yapısını etkileyecek olan Kosova'daki yerel seçimler, 3 Kasım Pazar günü gerçekleşti. Seçimlere katılım oranı kesin olmamakla birlikte yüzde 47 düzeyinde iken[1],  seçimler ülkenin kuzeyi dahil tüm ülkede yapıldı. Özellikle kuzeydeki Sırpların ilk defa seçimlere katılım kararı alması, Türklerin ise ilk defa üç ayrı parti ile temsili, seçimlerin dünya ve Türkiye gündeminde yankı bulmasına yol açtı. Sırpların yerel seçimlere katılımında, Sırbistan'ın Avrupa Birliği'ne aday ülke statüsünden üye ülke statüsüne ilerleme hedefi etkilidir. Avrupa Birliği'ne potansiyel aday konumunda bulunan Kosova'nın bu süreçte ilerleme kaydetmesi ise temelde, Sırbistan ile ilişkilerine bağlıdır. Brüksel'deki görüşmeler bu anlamda, üyelik perspektifi üzerinden Kosova ve Sırbistan'ın uzlaşması amacıyla gerçekleştirilmektedir.
 
Resmi seçim sonuçlarının bir hafta içerisinde açıklanacağı ülkede, 103 siyasi oluşum, 36 belediye başkanlığı için yarıştı. 20 binlik nüfusuyla Kosova Türkleri[2]  ise ortak bir aday belirlemeden (veya belirleyemeden), KDTP (Kosova Demokratik Türk Partisi), KTAP (Kosova Türk Adalet Partisi) ve KTB (Kosova Türk Birliği) ile seçim yarışına girdi. 1990 sonrası ülkedeki Türklerin temsili KDTP ile sağlanırken, KTB ve KTAP son birkaç yıl içinde kuruldu. Türkiye, ülke Türklerinin tek bir Türk parti (KDTP) ile temsiline önem verdiyse de bu durum, 2007 yılında bağımsız Türk aday Cemil Luma ile değişti. Türkler, KDTP dışında bağımsız bir aday tarafından temsil edildi. Bağımsız adaya ilaveten iki siyasi oluşum belirdi: Üç yıl önce kurulan KTB ve üç ay önce kurulan KTAP.
 
Roman yazarı ve gazeteci Reşit Hanadan'ın genel başkanlığını üstlendiği KTB, hedeflerini "özgür ve bağımsız Kosova'da yaşayan Türk milletinin milli ve dini kimliklerini korumak" olarak belirdi. Milli iradenin belirleyici gücünü ilke olarak aldıklarını vurgulayan KTAP ise Mamuşa Belediye Başkanı Arif Bütüç'ün genel başkanlığında kuruldu. Her iki partinin Mamuşa'da kurulma nedeni ise Türklerin yoğun olarak yaşadıkları tek Türk belediyesi olmasıdır.
Üçe bölünmüşlük durumu, Kosova'nın Türk siyasi hayatı açısından bir ilktir. Ülke içi eleştiri ve yorumlara ilaveten Türkiye'nin de müdahil olduğu böylesi bir konuda görüş farklılıkları epeyce fazladır. Bunların başında, nüfusu az olan "Türk topluluğunun oylarının bölünmesi" endişesi gelmektedir ki, seçim sonuçları endişeleri haklı çıkarır niteliktedir.
 
Merkez Seçim Komisyonu'nun kesin olmayan tahmini verilerine göre, sadece Türk topluluğu bakımından, Prizren Belediye Meclisi'ne KDTP'den 3, KTAP'den 1 üyenin, Mamuşa Belediye Meclisi'ne KDTP'den 6, KTAP'den 9 üyenin, Gilan Belediye Meclisi'ne KDTP'den 1, KTAP'den 1 üyenin girmesi beklenmektedir. Başkent Priştine Belediye Meclisi'ne ise şu ana kadar Türk partilerinden girebilen bir üyenin bulunmadığı görülmektedir[3]. 
Türklerin üçe bölünmüş temsilinin kesin olmayan oy oranları ise şöyledir: KDTP Prizren'de 3365, Priştine'de 733, Mamuşa'da 737, Gilan'da 848, Mitrovica'da 390, Vıçıtırın'da 345 ve Lipyan'da 165. KTAP Prizren'de 1156, Priştine'de 472, Mamuşa'da 1131, Gilan'da 759, Vıçıtırın'da 90 ve Lipyan'da 143 oy aldı. Priştine merkezli KTB ise sadece Priştine'de 107 ve Mamuşa'da 176 düzeyinde bir oy sayısına sahiptir[4].  Diğer şehirlere nazaran Mamuşa'nın oy oranları dikkate değerdir. Ülkenin tek Türk belediyesi niteliğinde bulunan Mamuşa'daki seçimlere üçü Türk partisi olmak üzere dört siyasi parti katılmış; KTAP büyük farkla oyların çoğunu almıştır.
 
2009 yerel seçim sonuçlarıyla 2013 yerel seçim sonuçları kıyaslandığında, parti sayısı ve oy oranları anlamında farklılık gözlenir. İlk seçimlerde ülke Türkleri, KDTP ve bağımsız adaylarla temsil edilmiştir. KDTP bu seçimlerde toplam olarak 7 bin 533 oya ve 18 sandalyeye sahip olmuştur[5].  2013 seçimlerinde ise KDTP, 7 bin civarında oy ve (kesin olmamakla birlikte) 11 sandalye kazandığı düşünülmektedir. Veriler, KDTP'nin son dört yılını gözler önüne sermesi bakımından önemlidir.
 
Kosova'nın günümüz Türk siyasi hayatı, temsil düzeyi kadar temsil niteliği ile de tartışmaya açık, sorgulanması ise muhtemel bir konudur. Konuyla ilgili akla gelen belli başlı sorular ise şunlardır: Tek bir parti üzerinden yıllarca temsil edilmiş bir topluluğun, belli bir süre sonra yeni bir ve hatta ikinci bir parti ile temsil edilmeyi seçmesi neye delalettir? Kurulan yeni partiler, ülke Türklerinin beklentileri ile doğrudan ilintili midir yoksa dışarıdan bir müdahale mi söz konusudur? Başta Türkçe olmak üzere Türk kimliğinin ülke genelinde bir sorun olmaktan öteye gidememesi, resmi televizyon kanalı RTK'da yayınlanan haftalık 10'ar dakikalık Türkçe yayın haricinde radyo, televizyon, gazete gibi basın-yayın organlarının Türkçe hizmet veremeyişi ve bu farkındalığa rağmen herhangi bir müdahalenin yapıl(a)mayışı, son olarak gençlerin istihdamına yönelik bir arayışın bulunmayışı, ülke halkını yeni arayışlara sevk etmede ne düzeyde etkili olmuştur?
 
Cemil Luma bütün bu sorulara cevap verircesine, KDTP Prizren Şube Başkanlığı'ndan istifa ederken, "yürütülen yanlış siyaset nedeniyle kayıpların devam etmesi bugün soru işaretini taşıyan varlığımızın yarın yok olması anlamına gelmektedir[6]"  ifadelerini kullanmıştır. Necati Tarhan yerel seçimleri değerlendirdiği yazısında, KDTP temsilcilerinin halkı yemekler, matineler ve konserlerle oyaladıklarını belirtirken, sorunları ise halı altına süpürmeye devam etmekle eleştirir[7].
 
Kosova'nın Türk siyasi hayatında, görünürlüğü aşikâr partiler arası çekişmelerden ayrı olarak, gizil parti içi çekişme ve anlaşmazlıklar da ayrı bir noktaya işaret eder. Türk nüfusun yoğun olarak yaşadığı başkent Priştine'den herhangi bir üyenin (kesin olmamakla birlikte) Belediye Meclisi'ne girememesi ise Türk siyasi hayatının geleceği için büyük bir sorundur. Sorun, parti temsilcilerinin halk nezdinde yitirdikleri güven sorunudur. Başkentteki Türkler, yıllardır süre giden kalıplaşmış ifade ve vaatlere isyan edercesine meclise bir üye kazandırabilecek düzeyde dahi tek bir partide hem fikir olamamışlardır.
 
Seçim sonuçları, siyasi parti temsilcilerine göre bir başarıdır. Kosovahaber'e değerlendirmelerde bulunan KDTP Genel Başkanı Mahir Yağcılar, Türk toplumunun seçimlerden başarılı çıktığını, partisinin toplamda 7 bin civarında oy aldığını, diğer Türk partileri ile birlikte Türk partilerinin ise toplam olarak 10 binin üzerinde oy oranına ulaştıklarını belirtti. KTAP Genel Başkanı Arif Bütüç, 3 ay önce kurulan yeni bir parti olmakla birlikte toplamda 3 bin 650 adet oy aldıklarını -sonuçlarla ilgili Parti'nin itirazları var- ve bunun da bir zafer olarak değerlendirilmesi gerektiğini dile getirdi. Yağcılar ve Bütüç'ün aksine "Belediye Meclis seçimlerinde umduğumuzu bulamadık." diyen KTB Başkanı Genel Reşit Hanadan ise seçmenlerin KTAP ve KDTP'yi tercih ettiklerini, bunun nedeninin ise her iki partinin sahip oldukları teknolojik üstünlükle ilişkili olduğunu ifade etti.
 
Parti temsilcilerinin verdikleri demeçler, görünürlüğü aşikâr bir mevcudiyettin reddi niteliğinde yorumlanabilir. Mevcut oy oranları, ideal olanı bir kenara, gerçekte olması gerekeni dahi karşılayamaz niteliktedir. 20 bini aşkın bir nüfustan sadece ve tahmini olarak 10 bininin oy kullanması, oy verecek nüfusun önemli bir kısmına ulaşmayı başarılamadığının göstergesidir. Kaldı ki, azınlık statüsüne indirgenmiş bir topluluğun temsilcisi niteliğindeki siyasi bir parti, nüfusu düzeyinde bir oy oranı almaktan öte, diğer seçmen kitlelerini de etkileyebilecek stratejiler geliştirebilmelidir. Bu anlamda tarihi ve kültürel bağları itibariyle Kosova'daki Türk siyasi partileri, yüksek oranda Arnavut seçmenlerden oy alma potansiyeline sahiptir. Kazanılan her oy, Türk kültürüne bir kazanım, ülke geleceğine bir yatırım niteliğindedir. Oylar, kişisel mevki ve beklentilerden ziyade ülke Türklerine ve ülke bütününe bir fayda getirecek amaca hizmet etmelidir. Bu bağlamda Türkçe konuşan kitlenin 100 bin olarak varsayıldığı bir ülkede oyların sadece 10 binini almış olmak bir başarı göstergesi sayılamaz. Türk siyasi oluşumlarının 20 binleri aşan oy oranlarını hedeflemeleri, ülke Türkleri ve ülkenin geleceği bakımından önemlidir.
 
Buna ek olarak 10 binin üçe bölünmüş hali de göz önünde bulundurulunca, temsil edilenin temsilden tatmin düzeyi de ortaya çıkmaktadır. Seçmen, mevcut yapıyı kıramamakla yeni arayışlar arasında sıkışıp kalmış durumdadır. Yeni arayışlar ise beklentilerin karşılanabilirliği noktasında deneyimsizdir. İki yeni partiye nazaran deneyimli olduğu varsayılan KDTP, seçim süresi boyunca pek çok etkinliğe imza attı. Parti, gerek şehir içi gerekse ülke içi düzeyde tanıtımlar yapmaya özen gösterdi. KDTP'ye nazaran küçük bütçeler ile seçim yarışına giren KTAP ve KTB, seçim süreci boyunca tanıtım toplantıları ve küçük çapta etkinlikler düzenledi. Tanıtım toplantıları dışında gerçekleşen etkinliklerin çoğu ise kadınlar matinesi ağırlıklı eğlencelerdi.
 
Sonuç olarak, günümüz Kosova Türk siyasi yaşantısında çözümü kolaylıkla bulunabilecek sorunlar, gün geçtikçe ağırlaşan bir yüke ve çözümü zorlaşan bir kargaşaya doğru gitmektedir.  Artan parti sayısı, çözüm getiren uğraşlara denk değildir. Çözümler, sorunların bilinçli şekilde tespiti yapılamadığından karmaşıklaşmakta ve ülke Türklerinden uzaklaşmaktadır. Kurulan yeni partiler, bölge halkına yeni umut ve heyecanlar yaratsa da köklü sorunların yeni arayışlarla çözümü çok daha zor olmaktadır. Oklar, oyların dağılımı itibariyle KDTP'den ayrı kurulan iki yeni partiyi hedef göstermekle birlikte, sorular KDTP'yi çevrelemektedir. İzlenen stratejiler ve gerçekleşen faaliyetler dört yıllık dönemde ne düzeyde başarı getirmiştir ki halk, bununla yetinmeyip yeni arayışlara yönelmiştir? Oyların tek bir partide birleştiği dönemler, ülke Türklerini ne düzeyde tatmin etmiş/etmemiş ki, yeni oluşum ve arayışlara gidilmiştir? Bu ve benzeri sorulara verilecek çok sayıda cevap vardır elbette. Ancak soruların muhataplarınca cevaplanması, ülkenin Türk siyasi yaşamı ve bölgedeki Türk varlığının devamı açısından elzem ve bir o kadar da acildir.
 
-----------------------------
[1]http://82.114.76.26/NightResults/Results.aspx?RaceID=2&UnitID=1&IsPS=0&Turnout=0&LangID=1
[2]Nüfus dağılımına bakıldığında Kosova Türkleri ülkede dağınık bir yapı sergiler. Büyük çoğunluğu başta Prizren ve Mamuşa olmak üzere ülkenin başkenti Priştine'de yaşar. Gilan (Gilan'a bağlı Türk köyü Doburçan), Vıçıtırın ve Mitrovica Türk nüfusunun azaldığı şehirlerdir.
[3]http://www.kosovaport.com/kosovada-turk-secmenler-hangi-partiye-oy-verdi/
[4]http://82.114.76.26/NightResults/Results.aspx?RaceID=2&UnitID=21&IsPS=0&Turnout=0&LangID=1
[5]http://www.kdtp.org/yagcilar-2009-secimleri-kdtp-icin-tarihi-bir-olaydir/
[6]http://www.kosovahaber.net/?page=2,9,18176
[7]http://www.yenikosova.com/2013-yerel-secimlerine-dogru/
 
 
*Selda ADİLLER, Ankara Üniversitesi, SBF