Kosova'da Organik Tarıma Önem Verilecek

Tarım, Orman ve Kırsal Gelişme Bakan Yardımcısı Fikrim Damka ile gerçekleştirdiğimiz röportajda Kosova'da tarımcılığın gelişmesi için şartlarla bilgi vermesini rica ettik. Damka, desteklendiği takdirde Kosova'nın kendine yetecek düzeyde üretme şansına sahip olduğunu vurguladı. 

Raif Kırkul: Tarım, ormancılık ve Kırsal Gelişme Bakan Yardımcısı Sayın Fikrim Damka ile bir röportaj gerçekleştiriyoruz. Öncelikle bu bakanlıktaki görevinizle ilgili bir röportaj yapacağız ancak önce sizi tanıtmakla başlayalım. Kısaca kendinizi tanıtır mısınız?

Fikrim Damka: Evet. Ben Prizren'de doğdum. İlk ve ortaöğretimimi burada tamamladıktan sonra üniversite eğitimi için İstanbul'a gittim. İstanbul Üniversitesi İktisat Bölümünden 1996 yılında mezun oldum. Kosova'ya döndükten sonra meslek hayatıma öğretmenlikle başladım. Prizren Ekonomi Lisesi'nde yaklaşık 10 yıllık bir süre öğretmenlik yaptım. Belki de meslek hayatımda en güzel günler onlardı. Eğitimde olmak çok güzel bir şey olduğu gibi, kopmak da bir hayli zor.  Ben öğretmenlik mesleğim yanı sıra Kosova Türk Öğretmenler Derneği'nde ve Kosova Demokratik Türk Partisi'nde aktif görev aldım. Kosova Türk Öğretmenler Derneği'ne 3 yıl başkanlık yaptım. Kosova demokratik Türk partisi'nde aktif görev aldım ve almaktayım. Şu anda KDTP'nin genel sekreterlik görevini yürütüyorum. Öğretmenlikten sonra yaklaşık 1 yıl Çevre ve Alan Planlama Bakan danışmanlığı görevinde bulundum ve işte yaklaşık 1 yıldır Tarım, Orman ve Kırsal Gelişme Bakan Yardımcısı olarak görevimi sürdürmekteyim.

Raif Kırkul: İsterseniz şimdi görevinize gelelim. Bakanlığınızca zaten bir rapor yayınlandı çalışmalarınızla ilgili. Bize geçtiğimiz bu 1 yılı değerlendirir misiniz?

Fikrim Damka: Kosova'nın geçmişine baktığımızda tarım altyapısının güçlü olduğunu görüyoruz. Yani toprağı elverişli, iklimi elverişli, sebze ve meyve yetiştirilmesi için çok müsait bir bölge. Alan dersek geniş tarım alanlarına da sahip. 1990 yılı öncesine baktığımızda tarım alanında bazı yatırımlar yapılmış, sulama sistemleri geliştirilmiş ve saire. 10 yıllık bir dönemde bir kısıtlama gerçekleştirilmiş ve halk tarımdan uzaklaşmış. Biz bu ivmeyi baştan başlatmak için uğraşıyoruz. 2008-2013 orta vadeli tarım kalkınma projesi çerçevesinde halkımızın daha çok tarım ve hayvancılıkla uğraşması için çabalıyoruz. Çünkü buna çok ihtiyaç var. Çünkü bugün tarım ihtiyacını kendi karşılayamayan bir ülke, devamlı dışa bağımlı hale kalacaktır. Basit bir şekilde eğer kendi unumuzu, ekmeğimizi yetiştiremiyorsak o zaman dışa devamlı bağımlı kalacağız demektir. Bu 5 senede biz bunu hedefliyoruz. Bunun için de bakanlık olarak destek vermeye çalışıyoruz. Şu anda istatistiklere baktığımızda Kosova 42% oranında bir orman alanına ve 35%'lik tarıma uygun alana sahip durumda. Ancak maalesef tamamı işlenmiyor. Genç nüfus pek rağbet göstermiyor ekime. Bir kısmı da yurtdışında ve saire.

Raif Kırkul: Son yıllarda somut bir destek verildiği gözüküyor. Hasat zamanı yakıt desteği ve hayvancılıkta maddi destek veriliyor.

Fikrim Damka: Şimdi bakanlığımızın görevlerine baktığımızda tarım, orman, hayvancılık ve kırsal gelişme, bunlar başlı başına ayrı birer konu. Ve tek tek ele alınmak zorunda. 2007 yılında alınan 4 Milyon Avroluk bir bütçe var. 2009 yılında bütçe 10 Milyona çıktı, 2010 yılı için de yine 10 Milyon Avro bütçe ayrılmıştır. Dış destekler mevcut. Avrupa Birliği 2010 yılı için 5 Milyon Avroluk bir yardım sundu. Biz bu bütçeyi şöyle kullanıyoruz. Biz yaklaşık 2 Milyon Avro civarında çiftçilere buğday verdik. Ekimlerin sağlanması için hesaplarına doğrudan buğday tohumu alınmak üzere destek aktardık. Hayvancılığa yine yaklaşık 2 Milyon Avroluk yardım yaptık. Büyükbaş hayvanların yetiştirilmesi için destek sunduk. Sebze - meyvelerin yetiştirilmesi için sera yardımı yaptık, bağcılık, üzüm yetiştirilmesi için fidan desteği verdik. Baktığımızda toplam olarak tarım ve hayvancılığa yaklaşık 5 Milyon Avro yardım verdik. Bu sayede çiftçi karlı olmaya başlıyor, kendini sahiplenmiş hissediyor ve bu işe devam kararı alıyor. Biz de bu destekleri vermeye devam edeceğiz.

Raif Kırkul: Peki istatistik olarak tarım alanında ekim artışı var mı ve ne kadardır?

Fikrim Damka: Oluyor, mesela bu yıl 24 bin hektar alana buğday ekimi gerçekleşti. Daha önce 17 bindi falan. Önümüzdeki yıllar bu rakam artacaktır. Bu sene mesela meyveciliğe daha büyük desteğimiz olacak. 600 Bin Avro'luk bir yardım yapacağız. Çünkü Kosova'ya baktığımızda ithal edilen meyve oran 90% civarında. Hiç meyve ihraç etmiyoruz. Ürettiğimiz meyve de ancak 10'a %tekabül ediyor. Oysa baktığımızda iklim müsait, alanımız müsait ama yetiştirmiyoruz. Bunu Avrupa Birliği projeleri ile bütünleştirerek aşama aşama yapma niyetindeyiz. Sadece fidanı dikip elmayı yetiştirmenin dışında uzun vadede bunu koruyabilecek ve satabilecek soğuk hava depolarını inşa edeceğiz.
Seralar bizim için önem arz ediyor. Şu anda 3 aylık bir üretim potansiyeline sahibiz, seralar sayesinde 6 aylık bir üretim hacmine ulaşabilirsek iyi bir başarı olacaktır. Kosova'nın 6 ay sebze ve meyve üretimi yapması demek şu anda yaptığımız ithalatın %50 azalması demektir. Bu da ülke ekonomisine katkı ile karşılığını bulacaktır.
Tabi bizim tarımdaki ilk hedefimizi ithalatı durdurmak, tabi eğer becerebilirsek daha sonra ihracat artışını da gerçekleştirmeyi hedefleriz.

Raif Kırkul: Evet amacınızı anladık, buna bakanlığın yanı sıra hükümette destek veriyor. Toplumun desteği de tabi ki önemli. Hükümette tam destek olmuş gözüküyor.

Fikrim Damka: Evet. Bazı projelerimiz tarımla uğraşan halkın katkısıyla oluyor. Bunu derken bu 50%'ye 50% oluyor. Çünkü bizim verdiğimiz destek tamamen işi bitirmiyor. Ancak bizim 50%'yi sağlamamız çok iyi. Çiftçi daha önce bu desteği görmediği için şimdi çok olumlu bir hava oluşuyor. Biz mesela çiftçiyi TİKA, Mersicorps gibi destek kuruluşları ile birleştirmeyi amaçlıyoruz.
Ormancılık alanında mesela fidan dikme kampanyası başlattık. Bir vatandaş bir fidan kampanyası çevresinde 2 milyon adet fidan dikildi. Bu, Başbakan himayesinde bir kaç bakanlık işbirliği ile yürütüldü.

Raif Kırkul: Hükümet olarak yasalarla da çiftçilerin korunması için önlemlerin alınması gerekiyor. Çiftçinin ürettiğine rekabet ithal malların yasaklanması gibi konularda ne düşünüyorsunuz? Genelde çok ithal ediliyor, çiftçi rekabet edemez hale geliyor.

Fikrim Damka: Doğrudur, doğrudur. Bazı ürünlerde hala kendimiz üretemiyoruz. Yoksa bizim ürettiğimizle ithal ettiğimiz arasında büyük kalite farkı var. Bizim tamamen organik tarım ürünledir, katkı maddesi yoktur. Ancak biz CEFTA ülkesi olduğumuz için sorun yaşıyoruz. Mesela biz domatesi dış ülkeye satamıyoruz çünkü belli şartları var, işte şirket kaydının olması vergisini ödemesi o şekilde ihraç etmesi gerekiyor. Halbuki bizde böyle bir gelenek yok. Daha yeni yeni çiftçilerimizi ortak şirket kurma, ortak pazarlar inşa etme gibi konularda eğitmeye daha yeni yeni başladık. Ki tarımcıların eğitimine de bakanlık olarak büyük önem veriyoruz. Mesela TİKA 2010 yılı içerisinde tarımcıların eğitimine yönelik büyük destekler verecek, seminerler organize edecektir.

Raif Kırkul: Kosova zaten ülke olarak, nüfus olarak da küçük sayılır. Tarımcılık da kan kaybetmiş bir dönemidir. Biz biraz geçmişe dalalım. Benim duyduğuma göre Kosova Osmanlı döneminde koyunculuğun en önemli bölgelerinden biri. Bunu organik tarıma olan önemini aktarır mısınız?

Fikrim Damka: Evet organik tarım önemli. Biz geçtiğimiz günlerde İtalyalı meslektaşlarımızla görüştük ve bu meyve sebzelere atılan ilaçların bir standardizasyonu hakkında bir eğitim başlatılması kararı alındı. Bu çiftçilere aktarılacaktır. Hayvancılık için ise Gora bölgesi çok müsait bir bölge yaklaşık 20 bin hektar alanlık bir mera alanımız var ve çok acı ki kullanılmıyor. TİKA bir koyunculuk projesi başlattı, orada yetişen şar peyniri, sütü etinin kaliteli olduğu açık. Büyük bir potansiyel var ve ilgi de var. Bu konuda bölge ülkeleri ile mesela Makedonya veya Arnavutlukla bir işbirliği yapılabilir. Çünkü et ihracatı gerçekleştirmenin ayrı prosedürleri var. Mesela Avrupa içerisinde ihracatı en zor yapılan bir üründür ve hala bizde buna onay verecek enstitülerin oluşturulma süreci tamamlanmadığı için yapamıyoruz. Bu enstitülerin kaliteli olması, onay yetkisi alması önemli, ondan sora biz süt, et ve et mamulleri ihracatını yapabiliriz. Başbakanımızın da sözü var sütte vergi indirimine yönelik. Bu sayede bizim sütümüz ithal edilen sütlerle rekabet edebilir hale gelebilir. Avrupa Birliği kuruluşları ile anlaşmamız sonucu biz bu mamullerin üretimi hakkında destek sunacağız, Avrupa Birliği de üretilen ürünlerin korunması ve satışının sağlanması konusunda destek verecek. Onların da bunu sağlamaya yönelik 5 milyon Avroluk bir fonu var.

Raif Kırkul: Organik tarım, Kosova Tarım Bakanlığının bir stratejisi midir?

Fikrim Damka: Evet stratejisidir.  Tarım Bakanlığının amacı 2013'e kadar tamamen organik tarıma geçmektir.

Raif Kırkul: Avrupa Birliği projelerinden, Türkiye ile ilişkilerden bahsettiniz. Bu konuda ilişkileriniz nasıl bize aktarır mısınız?

Fikrim Damka: Evet ilişkilerimiz çok sağlamdır. Bunlar doğrudan tarıma yönelik projelerdir. TİKA'nın 2010 yılında doğrudan tarıma yönelik projeleri gerçekleşecektir. Bilhassa tarım eğitimi, sera ve soğuk hava depoları konusunda destek verecekler. Biz bölgeye baktığımızda karşımıza hemen Türkiye çıkmaktadır. Çünkü Türkiye'nin çok gelişmiş bir tarım potansiyeli var. Bundan yararlanmaya çalışacağız. Yapmış olduğumuz görüşmeler neticesinde tarım bakanlığı uzman ekibi geldi ve saha çalışmaları gerçekleştirdik. Bunun devamı olarak iki bakanlık arasında bir protokol imzalanması yönünde çalışmalar başlatıldı ve devam ediyor. Ve sanıyorum ki Mart ayı içerisinde bu protokol imzalanacak. Ayrıca Türkiye Üniversiteleri ile de işbirliğimiz devam ediyor. Uludağ Üniversitesi; Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Bölümü hocalarının eğitim seminerleri ve işbirliği fırsatları değerlendiriliyor.

Raif Kırkul: Kosova'nın tarım alanında geleceğini nasıl görüyorsunuz?

Fikrim Damka: Potansiyel var. Desteklendiğinde Kosova kendine yetecek düzeyde üretme şansına sahip olabilir. Bizim bakanlığın stratejisi bu yönde ve buna emin adımlarla ilerliyoruz. Bu sonucunu verecektir, çünkü artık cazip hale gelmeye başlıyor. Bilhassa organik tarım konusunda çok avantajlıyız, çünkü bu bizde zaten var. Bizim hedefimiz önümüzdeki yıllarda yıllık bütçeyi 20 Milyon Avro'ya çıkarmak. O zaman daha çok destek olabileceğiz. Mesela ben daha önce anlatmadım ama Kosova'da sulama sistemi ağını çok destekliyoruz. Geçen yıl buna 2 Milyon Avro harcadık. Burada ademi merkezcilik sürecinde belediyelere çok iş düşüyor. Onlarla işbirliği yapmak istiyoruz.

Raif Kırkul: Son bir şey eklemek ister misiniz?

Fikrim Damka: Ekonomik kalkınmanın temeli tarımdan geçer. Önce tarım gelişir sonra sanayiye geçilir. Bütün batı devletleri bu yönde ilerlemiştir.

Raif Kırkul: Sayın Tarım, Orman ve Kırsal Gelişme Bakan Yardımcısı Fikrim Damka verdiğiniz kapsamlı için ve Kosovahaber'e ayırdınız zaman için teşekkür ederim.

Fikrim Damka: Ben şahsınıza ve kurumunuza teşekkür ederim.