Kosova’daki Toplu Mezarlar

“Ne yaparsanız yapın soykırımı unutmayın. Çünkü unutulan soykırım tekrarlanır...” Alija İzzetbegović

 Bosna Hersek'in çeşitli bölgeleri ve özellikle Srebrenica’da sivillere ait 550'den fazla toplu mezarda yaklaşık yirmi bin ceset bulunmuştu. Savaşın üzerinden otuz yıl geçmesine rağmen halen, 7500 kişi kayıp durumda ve nereye gömüldükleri bilinmiyor.

 Srebrenica Katliamı, 11-12 Temmuz 1995’te Sırp ordusu tarafından binlerce Boşnak sivilin katledildiği soykırımın adıdır. Bu büyük insanlık suçu, BM korumasındaki "güvenli bölgede" ve Hollandalı barış gücü askerlerinin gözü önünde yaşandı.

 Bu acı hatıramız kayda geçsin. Yazının sonunda Türkiye’de yaşayan Rumeli, Balkan göçmenleri ve derneklerine topluca bir hatırlatma zarureti hâsıl oldu.  

***

 Geçen hafta Kosova’nın kuzeyindeki Zubin-Potok Belediyesine bağlı Kalludër e Vogël (Küçük Kaludra) Köyü’nde toplu mezar bulundu.

 Kalbimi kaplayan karmaşık duyguları kaleme almak için bilgisayarı açtım. Yazı başlığı olarak ilk aklıma gelen kelime: “TOPLU MEZAR” oldu. Başlığı yazdım lakin yazının gerisini getiremedim. Günlerdir toplu mezar kavramının imgelediği trajik sahneleri düşünüyorum. Sırp Çetniklerin soğuk yüzlerinde beliren acımasız vahşet, mazlumların ölüm anları beynimin içinde dönüp duruyor… 

Fotoğraf: Ismael Adnan Yaqoob / AA

 Savaşta ortadan kaybolan akrabalarınızın cesetlerinin, her gün kullandığınız yolun birkaç yüz metre uzağındaki ormanlık alanda gizlenmiş “toplu mezarda” bulunması, acı gerçekle yüzleşmek ne kadar hazin bir durum.

 Daha iki hafta önce toplu mezarın bulunduğu Zubin-Potok’taydım. Araçla seyrederken gayri ihtiyari nazar ettiğim yolun kenarındaki çam ormanlarının içindeki dere yatağında yıllardır gizli kalmış toplu bir mezarın ortaya çıkmasına hem şaşırdım hem de dehşete düştüm. Meğer üzerinden geçtiğim anayolun kıyısında 27 yıl önce hunharca bir katliam işlenmiş.

İnsan düşünmeden edemiyor. Balkan coğrafyasında henüz ortaya çıkmamış daha kaç tane toplu mezar vardır acaba?

***

Kosova’da bulunan toplu mezara ait kazı yapılan bölge, savaş suçlarına ilişkin soruşturmalar kapsamında daha önce hiç incelenmemiş bir alandı. Şimdilik 6 cesede ulaşıldı. Bölgede yaklaşık 100 aile, savaşta kaybolan yakınlarının akıbetini bilmiyor.  

 Kosova polisi, kazı alanıyla bağlantılı açılan soruşturma kapsamında Arnavut sivillere karşı savaş suçu işledikleri şüphesiyle ilk etapta 3 Kosovalı Sırp'ı gözaltına aldı. Kosova Başbakanı Albin Kurti: “Toplu mezarda bulunan insan kalıntılarının 19 Nisan 1999'da Kosova’nın kuzeyindeki Mitrovica şehrinden Sırplar tarafından kaçırılan 23 sivil/aydına ait olabilir” dedi. 

 Skenderaj Belediye Başkanı Sami Lushtaku, Zubin-Potok’ ta ortaya çıkarılan toplu mezar kazı alanına yaptığı ziyaretin ardından: “Savaş suçlarına karışan Kosovalı Sırpların tespit edilerek tutuklanmaları gerektiğini” söyledi.

Skenderaj Belediye Başkanı Sami Lushtaku

 Kosova Demokratik Partisi (PDK) Genel Başkanı Bedri Hamza ise başlatılan kazı çalışmalarının ardından: "Kosova’da kaybolan binlerce kişinin akıbeti açıklığa kavuşturulmadı. Lahey'de UÇK liderlerine yönelik haksız yargı sürecinin sonucunu beklerken, Sırbistan'ın Arnavut halkına karşı işlediği korkunç suçlar için hâlâ hesap vermemesi ve binlerce kayıp kişinin gerçeğini gizlemeyi sürdürmesi kabul edilemez” dedi. 

PDK- Kosova Demokratik Partisi Gnl. Bşk. Bedri Hamza

***

Hatırlatmış olalım. Sırbistan Kamu ve Yerel Yönetim Bakanı Snežana Paunović geçen ay verdiği röportajda: “Eski Yugoslavya Devlet Başkanı Slobodan Milošević'in yerinde olsaydım 1998 yılında Kosova'da etnik temizlik yapardım" demişti. Zihnin dışa vurumu olarak yapılan bu itiraf üzerine Kosova yönetimi, Sırp Bakanı "istenmeyen kişi" ilan ederek ülkeye girişini ve Kosova üzerinden transit geçişini süresiz olarak yasaklamıştı.

***

Şimdi yazının başındaki hatırlatmaya ve sorumuza dönelim.

 Bizleri toplu mezarlara gömen katiller ortada dururken, Türkiye gibi Müslüman bir ülkede dernekçilik adı altında ırkçılık yapan Balkan göçmenleri ve Jön Türkler ne zaman aklını başına alacak?

 Toplu mezarlarda yatan mazlum Boşnak ve Arnavutların ortak noktası neydi? Muhammed (sav) Ümmeti şuuruyla Balkanların tarihi arka planını, büyük fotoğrafı ne zaman göreceksiniz?

 Arnavutluk’ta yaşanan son olayları, ABD’nin Kosova’daki pazarlıklarının ardında İsrail’in olduğunu görmüyorsanız Balkan türküleri eşliğinde çantanızda dernek tüzüğü taşımaya devam edebilirsiniz.

***

NOT: Bu yazıyı kaleme aldığım gecenin sabahında ne yazık ki ikinci bir toplu mezar daha bulundu. Kosova İçişleri Bakanı Xhelal Sveçla, Jabukë bölgesindeki yeni toplu mezar alanında şu ana kadar dört cesedin bulunduğunu açıkladı. Toplu mezardaki kurbanların infaz edildikten sonra bir çakıl ocağı çukuruna atıldığını söyledi.

Kosova İçişleri Bakanı Xhelal (Celâl) Sveçla

Kosova polisi, adli tıp ve EULEX uzmanlarının desteğiyle toplu mezarlarda kazı çalışmaları devam ediyor. İlk bulunan toplu mezar ile yeni keşfedilen mezar alanı arasındaki mesafe yaklaşık 900 metre. Her iki toplu mezar, aynı dere yatağında bulundu.

 İbrahim Selamet

04.08.2026
www.yenisakarya.com