Kosova'nın Rotasını Düzeltmesi Gerek! -Nuri Brina

2000 yıllarda başlayan ve her 3 yılda bir OECD tarafından uygulanan Uluslararası Öğrenci Başarısını Ölçme Programının (Program of International Student Assessment-PISA) 2015 yılı sonuçları açıklandı. PISA'nın 71 ülkede yaptığı sınavında Kosova'nın sondan üçüncü olması (68 sırada) doğal olarak Kosova toplumunun ve medyanın gündemine oturdu.

PISA Nedir?

PISA, bir ülkenin eğitim kalitesini belirli bilimsel ölçütler kullanarak ve ülkeler arası kıyaslamayı yapma amacında olan bir ölçme sınavı olarak tanımlanabilir. PISA sınavlarında, 15 yaşındaki bir çocuğun okuma-anlama, fen-matematik alanlarında yaşamda başarılı olabilmesi için bilmesi gereken asgari bilgi ve becerileri ölçmeyi hedeflediği söylenilebilir.

Kosova'nın Durumu

2015 PISA sınavı sonuçlarında Kosova'nın altında Cezayir ve Dominik Cumhuriyeti bulunurken, Singapur listede ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Kosova'nın ilk defa girdiği bu sıralamada son sıralarda yer alması ve Balkan ülkeleri içinde bile düşük puanlar alması Kosova Eğitim Bilim ve Teknoloji Bakanı Arsim Bajrami'nin okların ana hedefi olmasına neden oldu.

Bajrami'nin medyaya yaptığı açıklamalarını özetlersek "PISA testinin ortaya çıkardığı bulguların kendisi için bir sürprizi teşkil etmediğini, bakanlığın da beklentilerinin daha fazla olmadığını itiraf ederek sözlerine savaştan sonra hükümetlerin okulların yeniden inşasına ağırlık verdiğini, eğitim çalışanlarının maaşlarının arttırılmasına odaklanıldığını, okulların bu sorumlulukla üstlenmesi gerektiğini belirterek  eğitim kalitesinin hükümet yetkisinde olmadığını, sonuçların reel olarak kabul edilmesi ve ciddiye alınması  gerektiğini eğitime yatırımın yapılması için bunun herkese bir alarmı teşkil etmesi" gerektiğini vurguladı. 

Dünya genelinde yaşanan savaşlardan sonra ülkeler genellikle ekonomik ve sosyal refah programlara ağırlık vermişlerdir. Savaştan sonra okulların yeniden inşası çalışmalarına ağırlık verildiği doğrudur fakat kaliteli eğitim için diğer faktörler göz önünde tutulmaması büyük bir eksikliktir. Öğretmenlerin özlük haklarının arttırılması gerekir ve gereklidir de. Okullara gelince bu sorun sadece okullara yüklenmemelidir, eğitim bir bütün olarak ele alınmalıdır ve bu süreci yönetecek olan da eğitim bakanlığıdır. Bu durumda önümüzde bir sürü örnek var. Japonya 2'nci dünya savaşından sonra, müfredat ve kitapları olmamasına rağmen yine de eğitime önem vererek yatırımlar yapması günümüzde çok önemli bir ekonomik ve toplumsal kalkınma sağlamış durumunda oldular. Bunların dışında diğer değişkenlerin ve eşitsizlikleri de söyle sıralayabiliriz:
- 2015 PISA sonuçlarında alınan örneklemede 28 belediyede 225 okul ve 5.161 öğrenci katılmıştır. Sınav sonuçlarına göre Kosova 378 puan ortalamasıyla yer almıştır. Bu öğrencilerin sosyo-ekonomik kökenleri (kır-kent, varlıklı-yoksul, kadın-erkek) ve sınavda Türk toplumundan öğrencilerin yer almaması gibi değişkenler öğrencileri dezavantajlı duruma getirebilir ve puanları dolaylı olarak etkileyebilir.
- Kosova'nın eğitim sisteminde İlköğretim (zorunlu) eğitimi 9 yıldır. İlköğretim bitirdikten sonra, 9. sınıfın sonundan itibaren PISA sınavına girmesi gereken öğrencilerin bir bölümünün liseye devam etmemesi veya dış ülkelerde eğitimlerine devam etmesi, doğal olarak bu sınava girmedikleri için sonuçların olumsuz olarak etkilenmesine neden olabilir. Ayriyeten Kosova'da okullarda ikili ve üçlü vardiyada derslerin tutulması eğitimde olumsuzluklara neden olabilir.
- Çağımızda teknolojik değişimler yaşanmaktadır. Okullarımızın teknolojik değişimlerden pek fazla donatıldığı söylenemez. Teknolojik eksik ve materyallerin yetersizliği de sonuçları olumsuz etkilediği söylenebilir.
- Eğitim sisteminin en temel öğesi öğretmendir. Singapur ve Finlandiya gibi eğitim sistemlerinin başarıya ulaşmasında öğretmenlerin etkisi tartışmasızdır. Öğretmenlerin, yetiştirilmesi ve istihdamı, hizmet içi seminerlerin uygulanması, yaşam standartları ve özlük hakları gibi unsurların desteklenerek iyileştirilmesi gereklidir. Bu da öğretmenlerin öğrenci başarısı üzerindeki etkisi arttırılabilir ve Kosova'nın PISA'da puanlarını yükseltebilir.
- Eğitim sisteminde denetim önemli bir yeri vardır. Denetimde standartların eksik oluşu ve uygulanmayışı önemli bir eksikliktir.  Eğitim programlarının kullanılışı ve uygulanabilirliği, eğitim sisteminde yer alan bireylerin denetimleri konusunda da yeterli ölçme yapılmamaktadır. Bu da doğal olarak eğitim sistemini etkilemektedir.

Sonuç olarak bu değişkenler ve eşitsizlikleri daha da arttırabiliriz. Kosova'nın PISA ve diğer uluslararası arenada başarı elde etmek isterse rotasını eğitime çevirmeli, eğitimi ön plana alması, eğitim politikalarını tekrardan gözden geçirmesi, uzun ve kısa vadeli stratejiler geliştirmesi, küresel dünyada değişim ve yenilikleri takip ederek eğitim sistemine adapte ederek milli eğitim sistemini geliştirmesi ve bu yeni reformları bir an önce uygulamaya koyması gereklidir.