KTTO’dan COVİD-19 Ekonomi Tespit ve Önerileri

Kosova Türkiye Ticaret Odası-KTTO, COVİD-19’un ekonomiye etkisini değerlendirirken krizden çıkış önerilerinde de bulundu.

KTTO basın açıklaması:

COVİD-19 salgınının yarattığı ekonomik kriz dalga dalga tüm dünyaya yayılıyor. Bu ekonominin yapısal bir krizi olarak ortaya çıkmadı. Salgına karşı geliştirilebilecek bir aşı bulununcaya kadar bunun önlenebilmesi için bilim dünyasının şimdilik önerebileceği tek çözüm yolu sosyal mesafe koymak oldu. Bu durum ekonomide bazı sektörlerin durmasına veya yavaşlamasına neden oldu. Bu durma veya yavaşlama talep daralmasını tetikledi. Talep daralması da krizi gündeme getirdi. Dolayısıyla salgın sona erip ekonomi normal düzene geçince kısa zamanda bir toparlanma olacak. Ama asıl mesele bu sosyal mesafe koyma süresinin ne kadar süreceğinin net olarak bilinmemesi. Bu öngörülemezlik krizin ne kadar derinleşeceğinin de bilinmezliğine yol açıyor. Ancak her işletmenin, krizin ne kadar yönetilebilir olduğuna ve devletin hangi konularda nasıl bir destek paketi ile faydalı olabileceğine ilişkin öngörüleri var. Kosova Türkiye Ticaret Odası, kendi üyelerinden yola çıkarak Covid 19 krizinin ekonomiye etkisi ve krizden çıkış önerilerini derledi.

TESPİTLER
1. Özel sektör gelişmekte olan hassas bir yapıya sahiptir. Yoğun olarak dışa bağımlıdır ve ekonominin durma noktasına gelmesi işletmeleri ciddi şekilde etkilemektedir. İşletmelerin kapalı veya minimum kapasite ile 2 aydan daha uzun bir süre kalması halinde kriz yönetimi çok daha zor bir hale gelecektir ve zincirleme olarak ekonominin tüm sektörlerini etkilemiş olacaktır.

2. İşletmelerin bir kısmı hükümet kararları doğrultusunda faaliyetlerini durdurmak zorunda kalmıştır. İşletmelerin tamamına yakını ilk etapta operasyonel giderlerini düşürme yönünde tedbirler almıştır ve zorunlu olmayan faaliyetlerini durdurmuştur. Yatırım projeleri askıya alınmıştır. Çalışma imkanı olan sektörler koruyucu ek tedbirler almıştır; mümkün olan hallerde online çalışma düzenine geçmiştir. Ancak mevcut durum özel sektör açısından sürdürülebilir değildir.

3. Talep darlığı ve gelir üretilememesi nedeniyle işletmelerin bir kısmı kapanma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Bu durum personel çıkartma tedbirlerini uygulamaya zorlamaktadır; ki bu da ekonominin yanında sosyal bir krizi tetikleyebilecektir.

4. Hükümetin aldığı özel sektörü destekleme paketi memnuniyetle karşılanmıştır. Ancak krizi yönetmek ve atlatmak için yeterli bulunmayıp hem uygulama süresi hem de kapsamı olarak genişletilmesi gerektiği düşünülmektedir.

ÖNERİLER
5. Gerekli yasal düzenlemeler yapılıp hükümetin borçlanmasının önü açılmalı, salgının bitmesiyle birlikte ekonomiyi canlandırmak için Kosova Kredi Garanti Fonunun da desteği ile ticari bankalar üzerinden uzun vadeli ve düşük faizli krediler temin edilmelidir.

6. Taahhüt edilen destek paketlerinin bir an önce uygulanabilmesi önem arz etmektedir. Aksi takdirde işletmeler yapısal zarar görebilecektir. Kriz hali hazırda hizmet sektöründe ve reel sektörde yoğun olarak hissedilmektedir. Bu kısa sürede ekonominin tüm sektörlerini etkileyecektir. Politik değerlendirmelerden bağımsız olarak destek paketinin kapsamının genişletilmesi düşünülmelidir. Destekler asgari kriterler esas alınarak değil, ortalama esas alınarak uygulanmalı ve tüm yılı kapsamalıdır.

7. Ödeme güçlüğü çeken tüm işletmeler için vergi (KDV, gelir vergisi) beyanname ve ödemelerinin yıl sonuna kadar öteleme imkanlarının verilmesi gerekmektedir.

8. Şirketler açısından COVİD-19 salgını sebebiyle alınan önlemler kapsamında zaruri olmadıkça işten çıkartmaların önüne geçilmesi gerekmektedir. (şirketlerin zaruri olmayan durumlarda işçi çıkartması engellenmeli)

9. Temassız ticaret ve online hizmet verme imkanları teşvik edilmeli bunun altyapısının kurulması desteklenmelidir.

10. Kamu sağlığına ilişkin uzman görüşleri alınarak, salgın tepe noktasına ulaşıp vaka sayıları azaldıkça, güvenlik tedbirleri de artırılarak teması olmayan veya az olan sektörlerde kademeli olarak işe dönüşe başlanmalıdır.

11. AB fonları, EBRD, IMF ve Dünya Bankası kredileri ve Kosova’nın varlık fonları etkin bir biçimde, özel sektörün canlanması ve kapasite artırımı için kullanılmalıdır.