Lahey'deki Özel Mahkeme Kararlarına İtiraz Süreci Nasıl İşliyor?

Kosova Kurtuluş Ordusu'nun (UÇK) eski yöneticileri Hashim Thaçi, Jakup Krasniqi, Kadri Veseli ve Rexhep Selimi'nin Lahey'deki Kosova Özel Daireleri tarafından mahkûm edilmesinin ardından, savunma ekipleri kararı temyiz edeceklerini açıkladı.

16 Eylül'de açıklanan karara göre Hashim Thaçi ve Jakup Krasniqi 25'er yıl, Kadri Veseli 18 yıl, Rexhep Selimi ise 13 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Dört eski UÇK yöneticisi; hukuka aykırı veya keyfi şekilde alıkoyma, kötü muamele, işkence ve hukuka aykırı öldürme gibi savaş suçlarından cezai sorumlu bulundu. Mahkeme heyeti ise Özel Savcılık Bürosu'nun (ZPS) insanlığa karşı suçlara ilişkin suçlamalarını reddetti.

Dört sanık da Kasım 2020'den bu yana Lahey'deki tutukluluk merkezinde bulunuyor.

Temyiz süreci nasıl işliyor?

Kosova Özel Daireleri'nin Usul ve Delil Kuralları'na göre, ilk derece mahkemesinin kararına veya verilen cezaya itiraz etmek isteyen tarafların, kararın açıklanmasından itibaren 30 gün içinde temyiz bildiriminde bulunması gerekiyor.

Savunma, kararın tamamen bozulmasını veya belirli suçlamalar bakımından verilen cezanın azaltılmasını talep edebilir. Öte yandan Özel Savcılık Bürosu da cezaların ağırlaştırılmasını talep ederek temyize başvurabilir.

Temyiz bildiriminin ardından, üç üyeden oluşan Temyiz Heyeti'nin başkanı, ön temyiz sürecini yürütmek üzere heyet üyelerinden birini raportör hâkim olarak görevlendirebilir. Raportör hâkim, dosyanın temyiz incelemesine hazırlanması için gerekli usuli işlemleri yürütür ve karar, emir ve talimatların hazırlanmasını sağlar.

Temyiz bildiriminden itibaren 21 gün içinde bir konferans düzenlenerek temyize ilişkin usuli konular ele alınır.

Temyiz başvurusunda bulunan taraflar daha sonra, itirazlarının dayandığı tüm hukuki argümanları ve ilgili hukuki kaynakları içeren temyiz dosyasını sunar. Bu dosyanın genel olarak 60 gün içinde, yalnızca verilen cezaya yönelik temyizlerde ise bildirimden itibaren 30 gün içinde sunulması gerekir.

Bunun ardından karşı taraf, kendi hukuki argümanlarını içeren cevap dosyasını sunar. Bu aşama için genel olarak 30 gün, yalnızca cezaya ilişkin itirazlarda ise 15 gün süre bulunuyor. Daha sonra karşı cevap için genel olarak 15 gün, yalnızca ceza bakımından ise 10 gün süre veriliyor.

Tüm yazılı başvuruların tamamlanmasının ardından Temyiz Heyeti, gerekli görmesi hâlinde bir duruşma tarihi belirliyor.

Kurallar, temyiz sürecinde tarafların ek delil sunmasına da izin veriyor. Ek deliller kabul edilirse diğer taraf bunlara karşı delil sunabiliyor. Temyiz Heyeti, kabul edilen yeni delillerin yanı sıra dosyada daha önce bulunan delilleri de inceleyebiliyor.

Tüm başvurular tamamlandıktan sonra Temyiz Heyeti dosyayı inceleyerek kararını açıklıyor. Heyet, ilk derece mahkemesinin kararını onaylayabilir, bozabilir veya değiştirebilir ya da yeniden yargılama yapılmasına karar verebilir.

Ancak temyiz yalnızca hüküm giyen kişiler tarafından yapılmışsa, Temyiz Heyeti ilk derece mahkemesinden daha ağır bir ceza veremiyor.

Temyiz kararının, tarafların son başvurusundan itibaren 60 gün içinde açıklanması öngörülüyor. Gerekçelendirilmesi şartıyla bu süre en fazla bir ay daha uzatılabiliyor.

Hangi gerekçelerle temyize gidilebilir?

Kosova Özel Daireleri ve Özel Savcılık Bürosu'na ilişkin kanuna göre, ilk derece kararlarına karşı temyiz başvurusu üç temel gerekçeye dayanabiliyor:

• Kararın bozulmasını gerektirecek bir hukuk hatası bulunması,
• Adaletin tecellisini etkileyen bir olgu hatası yapılması,
• Cezanın belirlenmesine ilişkin hata bulunması.

Tarafların Temyiz Heyeti'nin kararından da memnun olmaması hâlinde dosya, Özel Daireler bünyesindeki Yüksek Mahkeme ve ardından Anayasa Mahkemesi önüne taşınabiliyor.

Hashim Thaçi'nin savunma ekibi, temyiz sürecinin yıllar sürebileceğini belirtti.

İlk derece mahkemesinin kararı

41 ay süren yargılamanın ardından ilk derece mahkemesi, dört eski UÇK yöneticisini savaş suçlarından suçlu bulurken insanlığa karşı suçlara ilişkin suçlamaları reddetti.

Mahkeme heyetine göre Thaçi, Krasniqi, Veseli ve Selimi ile diğer UÇK yöneticileri, Kosova'nın bağımsızlığını sağlamak ve bağımsız bir Kosova üzerinde siyasi ve kurumsal kontrol kurmak şeklinde ortak bir amaç taşıyordu.

Mahkeme, bu amaç doğrultusunda bazı kişilerin hedef alınması, ortadan kaldırılması veya etkisizleştirilmesi gerektiği yönünde ortak bir tutum bulunduğu sonucuna vardı. Bu kişilerin arasında diğer siyasi ve askeri güçlerin üyeleri veya temsilcileri, özellikle Kosova Demokratik Birliği (LDK) ve Kosova Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri (FARK) ile bağlantılı kişiler, Sırp makamlarıyla bağlantılı olduğu düşünülen kişiler ile Roman ve Sırp topluluklarının üyelerinin bulunduğu belirtildi.

Mahkeme heyeti, bu ortak amacın cinayetler, yasal süreç olmaksızın gerçekleştirilen tutuklama ve alıkoymalar, fiziksel ve psikolojik kötü muamele, korkutma ve kararda "özel savaş" olarak nitelendirilen yöntemler aracılığıyla uygulandığını belirtti.

Thaçi'nin rolü

Mahkeme, eski Kosova Cumhurbaşkanı Hashim Thaçi'nin ortak amacın oluşturulması ve uygulanmasında kilit rol oynadığı sonucuna vardı. Ayrıca bazı suçlara bizzat katıldığı tespitinde bulunarak Behajdin Allaqi olayına atıfta bulundu.

Veseli'nin rolü

Kadri Veseli bakımından mahkeme, UÇK İstihbarat Müdürlüğü Başkanı olarak sahip olduğu konuma dikkat çekti. Mahkemeye göre bu yapı, "işbirlikçi" olarak görülen kişilerin tespit edilmesi, izlenmesi ve etkisizleştirilmesinden sorumluydu.

Özel Daireler, Veseli'nin suçlardan haberdar olmasına rağmen bunları önlemek, soruşturmak veya sorumluları cezalandırmak için gerekli adımları atmadığı sonucuna vardı.

Selimi'nin rolü

Rexhep Selimi'nin de ortak amacın uygulanmasına önemli katkı sağladığı belirtildi. Mahkeme, UÇK Genel Müfettişi olarak görev yapan Selimi'nin diğer bazı sanıklara kıyasla UÇK üyeleri üzerindeki yetkisinin daha sınırlı olduğuna dikkat çekti.

Krasniqi'nin rolü

Savaş sırasında UÇK sözcüsü ve Genelkurmay üyesi olan Jakup Krasniqi hakkında ise mahkeme, sahip olduğu konum, liderlik rolü, yetki ve statüyü ortak amacın suç teşkil eden unsurlarının uygulanmasında kullandığı sonucuna vardı.

Özel Savcılık Bürosu, ilk derece mahkemesinin kararını memnuniyetle karşıladığını ve insanlığa karşı suçlara ilişkin reddedilen maddeler de dahil olmak üzere kararın tamamını inceleyeceğini açıkladı.

Kaynak: Özgür Avrupa Radyosu