Mecliste Tıkanıklık: Siyaset Anayasa ile Karşı Karşıya

Kosova Meclisi’nin kuruluş sürecindeki çıkmaz, Anayasa’nın yorumlanması ve siyasi partilerin rolü üzerine yoğun tartışmalara yol açtı. Anayasa Mahkemesi bazı kararlar almış olsa da, bunların uygulanması kısmi kaldı ve olası anayasa değişikliklerinin gerekliliği gündeme taşındı.

Mahkeme bugüne kadar Meclis’in oluşumuna ilişkin iki karar verdi ve en az bir kararın daha çıkması bekleniyor. Ancak kararların eksik uygulanması, farklı siyasi ve hukuki yorumlara kapı aralıyor. Örneğin, Mahkemenin 26 Haziran tarihli ve Meclis’in 30 gün içinde kurulmasını öngören kararı süresi dolmasına rağmen hayata geçirilmedi.

Tartışmalı başlıklardan bazıları gizli oylama prosedürü, çoğunlukta olmayan topluluklardan başkan yardımcılarının ayrı ayrı seçilmesi ve Sırp topluluğu temsilcisinin belirlenmesinde yaşanan kriz oldu. Meclis şu anda bir başkan ve dört başkan yardımcısıyla çalışıyor. Oysa Anayasa açıkça bir başkan ve beş başkan yardımcısı öngörüyor. Bu durum, Meclis’in “tam işlevsel” sayılıp sayılamayacağı sorusunu gündeme getirdi.

Değişiklik gerekli mi?

Anayasa hukukçusu Prof. Visar Morina’ya göre sorun, Anayasa’daki belirsizlikten değil, siyasi partilerin irade eksikliğinden kaynaklanıyor. Morina, sık anayasa değişikliklerinin hukuki belirsizlik yaratacağını ve Anayasa’yı siyasi dengelere göre şekillenen esnek bir belgeye dönüştüreceğini belirtiyor. Ona göre Anayasa, ancak zorunlu hallerde ve başka yollarla çözülemeyecek durumlarda değiştirilmeli.

Siyaset analisti Avni Arifi de benzer görüşte: “Anayasa siyasi partilerin yerine geçemez. Eğer partiler Anayasa’dan sapmak isterse, Mahkeme de bunu tek başına engelleyemez” diyor.

Ancak farklı düşünenler de var. PDK Milletvekili Nait Hasani, mevcut tıkanıklığın Anayasa değişikliklerini zorunlu kıldığını savunuyor. Özellikle cumhurbaşkanının doğrudan halk tarafından seçilmesi gerektiğini, bunun hükümet kurma ve Meclisin işlemesi üzerindeki siyasi pazarlıkları azaltacağını belirtiyor.

Vetëvendosje Milletvekili Arbër Rexhaj ise Anayasa’nın gerekli mekanizmaları sağladığını, bugünkü çıkmazın siyasi tercihlerden kaynaklandığını düşünüyor. 

LDK milletvekili Lutfi Haziri de benzer şekilde, “Anayasa çok açık; sorun partilerin işbirliği eksikliğidir” diyerek meseleyi siyasi iradeye bağlıyor.

Sırp temsilcisi krizi

Çıkmazın merkezinde Sırp Topluluğu’nu temsilen seçilmesi gereken başkan yardımcısı var. En büyük Sırp partisi olan Srpska Listesi’nin adayı üç turda gerekli desteği alamadı. Meclis Başkanı Dimal Basha, Anayasa’da öngörülmeyen bir yöntemle kura çekerek yeni aday belirledi, fakat hiçbir aday 61 oyu bulamadı. Srpska Listesi bu süreci Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

Sonraki adımlar

Kamuoyu şimdi Anayasa Mahkemesi’nin vereceği yeni kararı bekliyor. Daha önce Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani de Mahkemeye, 30 günlük sürenin aşılması durumunda ne olacağına dair başvurmuş, fakat daha sonra başvurusunu geri çekmişti. Yine de uzmanlar, Mahkeme’nin bu konuda karar verme yetkisini sürdürdüğünü hatırlatıyor.

Kosova Anayasası 2008’de kabul edildi ve o tarihten bu yana birkaç kez değiştirildi. Ancak uzmanlara göre, bugünkü çıkmazı çözmek için esas olan anayasal değişiklik değil, siyasi partilerin iş birliği ve Mahkeme kararlarının tam olarak uygulanması.