Mevcut Yasalar, Hükümetin Seçim Öncesinde Sosyal Yardım Veya Sübvansiyon Dağıtmasını Yasaklamıyor

Kosova’da seçimler öncesinde kamu kaynaklarının dağıtılması yeniden tartışma konusu oldu. Başbakan Vekili Albin Kurti hükümetinin, 7 Haziran’daki erken parlamento seçimlerinden hemen önce açıkladığı sosyal destek paketleri, “sosyal politika mı yoksa seçim yatırımı mı?” sorusunu gündeme taşıdı.

Seçim kampanyasının başlamasından birkaç gün önce hükümet; emekliler, öğrenciler, çocuklar ve çalışanlar için 100’er euroluk tek seferlik destek ödemesi yaptı, doğum yapan annelere verilen yardımı 500 euroya çıkardı ve diaspora vatandaşlarının yaz dönemindeki seyahatlerini kolaylaştırmak amacıyla hava yolu şirketlerine 2 milyon euro sübvansiyon sağladı.

Benzer destekler 2025 seçimleri öncesinde de verilmişti.

Muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, bu adımları “oy satın alma girişimi” olarak nitelendirirken, mevcut Kosova yasalarının seçim öncesi dönemde hükümetin sosyal yardım veya sübvansiyon dağıtmasını açık şekilde yasaklamadığına dikkat çekiliyor.

Kosova Adalet Enstitüsü (IKD) araştırmacısı Naim Jakaj, Hür Avrupa Radyosu’na yaptığı açıklamada, seçim tarihinin ilan edilmesinden sonra görevdeki hükümetin yeni mali destek paketleri açıklamasının yasal olarak sınırlandırılması gerektiğini söyledi.

Jakaj’a göre geçici hükümetler yalnızca zorunlu işlevleri yerine getirmeli ve önceden planlanmış politikaları uygulamaya devam etmeli.

Bu nedenle seçimlerden önce “mali açıdan tarafsız bir dönem” oluşturulması gerektiğini savunan Jakaj, bu süreçte yeni mali yardım paketleri veya sübvansiyonların açıklanmasının yasaklanmasını önerdi. Aksi halde kamu bütçesinin seçim rekabetini etkilemek amacıyla kullanılabileceğini belirtti.

Jakaj ayrıca, seçim dönemlerinde devlet araçları, yakıt ve diğer kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin hükümet için özel bir davranış kuralları sistemi oluşturulması gerektiğini ifade etti.

Mevcut Seçim Yasası, hükümetin seçim öncesinde aldığı bu tür mali kararların yasa dışı olup olmadığını açık biçimde düzenlemiyor. Jakaj’a göre, Merkez Seçim Komisyonu-MSK’nın hükümet harcamalarını denetleme yetkisi bulunmadığından, Yolsuzlukla Mücadele Ajansı’nın çıkar çatışması ve kamu kaynaklarının kötüye kullanımı konusunda daha aktif rol üstlenmesi gerekiyor.

Ayrıca Ulusal Denetim Ofisi’nin de seçim öncesi dönemdeki kamu harcamaları, özellikle sübvansiyonlar ve hükümetin ad hoc kararları üzerinde özel denetim yapması gerektiğini söyledi.

IKD, Nisan ayında Ceza Kanunu’nda değişiklik yapılması için Meclis’e bir girişim sundu. Teklifte, seçim ve seçim öncesi dönemlerde kamu kaynaklarının seçim avantajı sağlamak amacıyla kullanılmasının suç kapsamına alınması öneriliyor.

Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ile Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu da 2016 yılında yayımladıkları rehberde, devlet bütçesi ve altyapısının seçim çıkarı için kullanılmasına karşı açık ve uygulanabilir yasaklar getirilmesi gerektiğini vurgulamıştı.

AGİT’in 2022’de yayımladığı bir raporda, Sırbistan hükümetinin seçimlerden kısa süre önce gençlere 100 euro ve yeni doğan çocuklar için 2.500 euro ödeme yapmasının da seçim etkisi yaratabilecek uygulamalar arasında değerlendirildiği hatırlatıldı.

Kurti ise hakkındaki eleştirileri reddediyor. Özellikle hava yolu şirketlerine verilen 2 milyon euroluk desteği savunan Kurti, bunun yaz döneminde artan yakıt maliyetleri nedeniyle uçuş iptallerini önlemek amacıyla yapıldığını söyledi. Ancak bu iddiayı destekleyen somut bir veri paylaşmadı.