MİTROVİÇA MESELESİ: FİİLİ DURUMDAN HUKUKİ DURUMA

Özgürlüğe kavuştuğu günden beri yeni Kosova'da en büyüksorunlardan biri Mitroviça oldu. Yeni dönemin ilk gününden beri şehir ikiyeayrılmış. Sırplar yaşadıkları bölgelerde barikatlar kurmakla kalmamış, obölgede evleri olan Arnavutlarında evlerine gitmelerine izin vermemişlerdir.Spontane gelişmiş gibi gözüken Mitroviça meselesinin uluslararası ve ulusalboyutu var. Tabii uluslararası ve ulusal çıkarlar bazen örtüşmekte bazen deçakışmaktadır. Yani meseleye Kosova veya Sırbistan perspektifinden bakamayız, Balkanlarperspektifinden bakmalıyız.

Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu gibi dünyanın en stratejikbölgelerinden biridir. Dünyayı yöneten iki imparatorluk da bu bölgelerdekurulmuş ve buradan dünyayı yönetmiştir. Yani Amerikan stratejistleri dedünyayı yönetmek için Avrasya'yı, yani Balkanların da içinde bulunduğu bölgeyikontrol etmekten geçtiğinde hemfikir. O yüzden meseleye bölge perspektifindenbakmak gerekiyor. İkinci Dünya Savaşından sonra bölgede yeni dengeler kurulmuşve bu dönem 1991'de bittikten sonra yeni dengeler kurulmaya başlanmıştır. Ancakyeni kurulan denge, yani Yugoslavya'nın parçalanması kanlı olmuştur. Peki, yenidüzen kurulabildi mi? Hiç şüphesiz ki yeni düzen kurulamadı ve şu anda geçicibir çatışmasızlık dönemi bulunmaktadır. Dayton Barış Anlaşması, AhtisaariPaketi ve Ohri Anlaşması geçici ateşkes anlaşmasından başka bir şey değildir.Dolayısıyla kaos içinde kurulan bu düzenin yenisi kurulmak üzere bozulduğunda,bu sistem Bosna Sırp Cumhuriyetinden, Mitroviça'dan veya Makedonya'dan başlayarakbozulacaktır. Yani sistemi kuranlar buralarda statüko bölgeleri, sürüncemedekalmış bölgelerin oluşmasını istiyorlar. O yüzden Mitroviça konusunda ne zamanbir anlaşmaya varılmış gibi görünse de yeni krizler yeniden meydana çıkıyor.

Ulusal boyutunda ise Mitroviça'daki durumun Ramboulett'den beriböyle olması öngörülmüştür. O dönemde bazı Sırp yetkililer Mitrovica hakkındabu tür ifadelerle ortaya çıkmışlardı ve Sırplar Hırvatistan ve Bosna'dan zatentecrübeliydiler. O yüzden bölgeyi zamanında ablukaya aldılar ve defakto birdurum yarattılar. Müteakip dönemde bölgede yeni birimler kuruldu. Mafya veparamiliter yapıların cenneti haline dönüştü. Daha doğrusu paramiliter mafyaSırbistan adına bölgede ‘asayişi' sağladı. Kosova'nın bağımsızlığının ardındanSırbistan ile yapılan müzakereler sonucu imzalanan anlaşmaların çoğu illegalyapılara meşruiyet kazandırmaktan başka hiç bir işe yaramadı. Mesela daha öncebu paramiliter yapılar içinde bulunan kişilerin çoğu Kosova Polis Teşkilatımensubu yapılarak onlara meşruiyet kazandırıldı. Bu kişiler önceleri sadeceSırbistan'dan para alıyorlardı ve yasadışı işlere bulaşmışlardı. Daha sonra ABgözetiminde gerçekleştirilen bu müzakereler sonucunda Kosova bütçesinden demaaş almaya başlamış ve işledikleri suçlar için hesap vermektensıyrılmışlardır. Bu örnekte olduğu gibi aynı şekilde Mitroviça da savaştanhemen sonra barikatlar kurulduğunda verilen ifadelerde Mitroviça'nın bölünemezolduğu söyleniyordu ancak daha sonra Kuzey Mitroviça belediyesi kuruldu. Bubelediyenin kurulması defacto olarak ayrılan şehrin resmen ayrılması anlamınageliyordu.

Zaman içerisinde Kuzey'deki fiili durum yavaş yavaş meşruiyetkazanmaya başladı. Kaldı ki var olan statükonun kesinlikle devam etmesiniisteyenler var. Bunun en başında bölge sakinleri gelmektedir. Zira var olandurumdan en fazla yararlananlar bölgedeki Sırplardır. Ne bir vergi ödüyor, nede elektrik ve su gibi hizmetler için herhangi bir ücret... Ayrıca Sırbistan,AB ve Rusya'nın bölgeye yaptıkları yatırımlar da cabası. Gayri resmi bir veriyegöre bölgede son yıllarda 700'e yakın dernek kurulmuştur. Her ne kadar bunlarınbüyük bir bölümü tabela derneği olsa da 20'den fazlası aktif olarakçalışmaktadır. Derneklerin bu kadar çok açılması bölgeye verilen fonlarıngöstergesidir. Dış işleri Bakanı Enver Hoxhaj bölgede doğrudan Rusya'dandesteklenen üç derneğin olduğunu ifade etmiştir.

En son ortaya çıkan duvar meselesi de şimdiye kadar var olanfiili durumu daha da somutlaştırmıştır. Verilen demeçler duvarın kabul edilemez olduğu ve mutlaka yıkılacağıyönündeydi. Sonuçta Kosova hükümeti, Sırplar, Sırbistan yetkilileri, AB ve ABDoturarak duvarın yıkılması kararını aldı. Bu şekilde duvar yıkıldı. Ancakduvarın yıkılmasıyla birlikte onun yerine aynı işlevi olan ama duvar kadarçirkin olmayan daha estetik bir yapı ortaya çıktı. Bu şekilde herkes birbirineyalan söylemeye devam etti. Kosova tarafı evet duvarı yıktık diyerek halkınkaybolan güvenini kazanmaya çalışırken, Sırplar duvarın pek bir anlamınınolmadığını, duvarın yıkıldığını fakat onun yerine daha estetik bir "duvar"yapıldığını halkına anlatmaya çalıştı.

Sonuç olarak uluslar arası toplumun kaos içinde düzen ile SırpBilimler Akademisinin geliştirdiği"Sırpların tek devlet içerisinde yaşamaları"projesi devam etmekte ve Mitroviça'da bulunan duvar "daha estetik" bir şekildeyerinde durmaktadır.

Bayram POMAK