Molla Yakup olmasaydı,  Karadağ’ın Rožaja kenti Srebrenica'nın kaderini yaşardı

Türkçe: M.Tevfik Yücesoy

- Akademik ressam Selver Kardović, Demokratik Geçiş Merkezi'nden Dragan Koprivica'nın Vijesti televizyonundaki "Načisto" programında yaptığı açıklamalar hakkında konuştu ve "Gazi Molla Yakup Efendi Kardović'in Çetnik dükleri ve diğer faşistlerle eş tutulmasının kabul edilemez ve son derece yanlış olduğunu" sert bir şekilde eleştirdi.

- Kardović, Rožaje'deki ana meydanın kamuoyunda Trg Mula Yakup ef. Kardovića olarak adlandırıldığını hatırlatarak, barışı koruma ve sivilleri koruma konusundaki katkısının "tarihsel olarak inkar edilemez" olduğunu vurguluyor.

- RTV Rožaje tarafından yayınlanan bir açıklamada, "Yakup Efendi gibi bir figür olmasaydı, Rožaje Srebrenitsa'nın kaderini yaşardı ve bugün Novi Pazar ve çevresindeki Ortodoks köylerinde Hristiyan nüfusu kalmazdı" dedi.

- Ayrıca, RTCG de dahil olmak üzere yerel ve bölgesel medyada Mula Yakup(Molla Yakub)'un rolü hakkında belgesel ve olumlu programlar çekildiğini ve bu programlarda çeşitli milletlerden ve üç dinden kişilerin onun hakkında "her zaman tarihsel ve insani bir bakış açısıyla" ifadeler kullandığını da belirtiyor.

- Kardović, 2012 yılında düzenlenen ve Mula Yakup Efendi Kardović'in tarihsel öneminin teyit edildiği bir bilimsel konferansı hatırlatıyor ve isminin hiçbir zaman faşist veya Çetnik hareketlerle ilişkilendirilmediğini belirtiyor.

Açıklamada ayrıca Milutin D. Živković'in "Sandžak 1941–1943" adlı doktora tezine de atıfta bulunuluyor. Yazar, "Hoca Mula Yakup Kardović, yetişkin Sırpların çoğunluğunu (420 kişi) Novi Pazar'daki Bölge Mahkemesi binasına sığınmaya ikna etti ve öldürülmemeleri için bir muhafız görevlendirdi." diyor.

- Kardović, "Bu tarihi bir gerçek. Bu bir medeniyet değeri. Rožaje de budur." diyor.

"Načisto" programında "Öldürme, Katliam - Devlet Var mı?" başlığı altında konuşan Koprivica'nın, "Her din ve milletin en büyük hatasının, işbirlikçilerine, işgalcilere, faşistlere ve Nazilere saygı duyması" olduğunu ve böyle bir yaklaşımın diğer tarihi şahsiyetlerin görelileştirilmesine yol açabileceğini değerlendirdiğini hatırlatalım.

- Krsto Popović'e bir anıt dikilmesinin, Osman Rastoder ve Mula Yakup ef. Kardović de dahil olmak üzere diğer tartışmalı şahsiyetlere anıt dikilmesini meşrulaştırmak için alan açabileceğini belirtti. Örnek olarak, Rožaje medyasının resmi adı olmasa da "Mula Yakup ef. Kardović Meydanı" adını kullandığını belirtti.
***
- Koprivica söz konusu programda bir çok çarpıtma açıklamalarda bulundu

Not:

Jakup Kardović Kimdir?

- Jakup Kardović, 10 Mart 1869’da Rožaje yakınlarındaki Biševo köyünde doğmuştur. 
- Asıl adıyla Mulla (Molla) Jakup olarak da bilinir; hem din adamı hem de II. Dünya Savaşı’nda milis komutanı olarak rol almıştır. 
- 1941–1945 yıllarında Sandžak Muslim militia (Sancak Müslüman Milisleri) saflarında aktif görev yapmıştır. 

Görev & Faaliyetleri

WWII sırasında savunma  
- 1941’in Kasım ayında, Novi Pazar’ı ele geçirmeye çalışan Çetnik hareketi ve partizan güçlerine karşı savunmaya katılmış, milis unsurlarıyla birlikte savaşarak şehrin ele geçirilmesini engellemiştir. 
- Saldırı karşısında arkadan taarruz düzenleyerek Çetnik saflarını bozmuş; bu zafer, savunma cephesinde önemli bir başarı sayılır.

Yerel topluluk liderliği  
- Rozajevsko (Rožaje ve çevresi) Müslüman topluluğunun önde gelenlerinden biri olarak, hem dinî hem toplumsal bir otoriteydi. 
- Savaştan sonra, Yugoslavya’nın kontrolünün değişmesiyle birlikte, Kardović “savaş suçlusu” ilan edilmiş; 11 Şubat 1945’te yargısız infaz edilmiştir. 

Kimlik Tartışmaları ve Tarihî Değerlendirme  

Jakup Kardović, farklı çevrelerde değişik algılara sahiptir:

- Bazı kaynaklarda “gazî” — yani savaşa katılmış, bölgesini savunmuş mücahit — olarak görülür; bu kişilerce Kurtuluş Mücadelesi ruhunun temsilcisi sayılır. 
- Diğer yandan, savaş sırasında yaşanan etnik çatışma ve sivillere yönelik saldırılar nedeniyle, bazı tarihçiler ve Yugoslav arşivleri onu “savaş suçlusu / muhbir” olarak değerlendirir. 
- Bu ikili yargı, Balkan toplulukları arasında hâlâ tartışmalı bir miras olarak kalmıştır.

Mirası & Hafızada Yeri  

- 2013’te, Bosniak Cultural Community tarafından onun anısına bir konferans düzenlenmiş; faaliyetleri ve yaşamı yeniden gündem olmuştur. 
- Arnavut ve Boşnak Müslüman toplulukları arasında kendisi, “direniş ruhunun” sembolü ve Sancak (Sandžak) Müslümanlarının tarihinde önemli bir figür olarak anılır. 
- Öte yandan, etik ve insan hakları bağlamında, savaş dönemine dair belgeler ve iddialar nedeniyle eleştirel bir değerlendirme konusu olarak da kalmıştır.

Neden Kesin Bir Değerlendirme Yapmak Zor?

- Savaş dönemi kaynaklarının farklı ideolojilerce tutulması — bu da bilgilerin çelişkili olmasına yol açıyor.  
- Savaş sonrası Yugoslav otoritelerinin dönemiyle, toplumsal hafızada ve arşivlerde zamanla silinmiş ya da tahrif olmuş kayıtlar bulunuyor.  
- Balkanlardaki etnik ve mezhepsel çatışmalar, tarihî karakterlerin “kahraman — suçlu” ekseninde yorumlanmasını karmaşık hâle getiriyor.

Kısa Değerlendirme

Jakup Kardović, Balkanlar’ın tarihlerinde savaş ve savunma döneminde iz bırakmış, hem toplumsal hem dinî tavrı ile dikkat çeken bir şahsiyettir. Onu “tam anlamıyla haksız” veya “tam anlamıyla kahraman” olarak etiketlemek, tarihî gerçeklerin karmaşıklığını gözetince zordur. Birçok kişi için Kardović, “Sancak’ın direniş ruhu”nun temsilcisi kabul edilir.