Müftü Şemsikadiç: Berlin Kongresi'nden sonra Sancak'taki Boşnak ulusal hareketinin lideri

- Pljevlja(Taşlıca) Müftüsü Mehmed Nurudin Vehbi Šemsikadić, 19. yüzyılın ikinci yarısının ünlü Boşnak liderlerinden biri ve Doğu Krizi olarak adlandırılan dönemde Boşnak ulusal hareketinin en önemli isimlerinden biriydi.

Yazan: Muhedin Fijuljanin
Türkçe: M.Tevfik Yücesoy_

- 1827 yılında Pljevlja'da, seçkin bir âlim ailesinde doğdu. Memleketi Pljevlja(Taşlıca), Saraybosna ve İstanbul'da eğitim gördü ve ünlü "Şeherzade Medresesi"nden mezun oldu.

- İstanbul'dan döndükten sonra Pljevlja Ruždija'da vaiz (hoca) olarak çalıştı ve 1866'da ömrü boyunca devam edecek olan müftülüğe atandı.

- Olağanüstü eğitimli ve mükemmel hatip olarak tanınan bu zat, zamanının en önemli kişilerini etrafında toplamış ve kısa zamanda bölgenin en etkili isimlerinden biri haline gelmiştir.

- Berlin Kongresi sırasında siyasi olarak aktif hale geldi ve Avusturya-Macaristan'ın Bosna'yı işgaline karşı direnişe hazırlandı. 

- ⁠Bosna'daki en üst düzey Boşnak ulusal hareketiyle iş birliği yaparak, dönemin üç büyük gücü Osmanlı, Avusturya-Macaristan ve Rusya için olağanüstü önem taşıyan Sancak ve Kosova'da bir Boşnak ulusal hareketinin kurulmasını örgütledi.

- Bosna-Hersek'in Avusturya-Macaristan'a teslim olması, Saraybosna'daki Boşnak liderler arasında hoşnutsuzluğa yol açacak ve direniş örgütleyerek iktidarı Türk valisi Ahmed Mazhar Paşa'dan devralacaklardır. Komşu bölgelerden birçok halk temsilcisi, direnişe katılma çağrısına yanıt verir ve bunlardan ilki, 4 Ağustos 1878'de karma milliyetlerden oluşan kuvvetleriyle Saraybosna'ya gelen Pljevlja müftüsü Mehmed Šemsikadić'tir. 

- ⁠Avusturya birlikleri daha önce 29 Temmuz 1878'de Bosna'ya altı yönden girmişti: Bosanski Brod, Gradiška, Kostajnica, Šamac, Vrgorac ve Imotski yakınları.
Doğu Bosna'dan gelen gönüllülerle takviye edilen Şemsikadić'in ordusu, Saraybosna'da muhteşem bir karşılamanın ardından hemen Kladanj ve Tuzla yönüne doğru hareket etti. 

- Diğer taraftan Avusturyalı General Sapari ve XX. Tümeni bu tarafa doğru ilerliyordu.

- 8 Ağustos 1878 sabahının erken saatlerinde Šemsikadić Donja Tuzla'ya geldi, teslim olma noktasına gelen savunma kuvvetlerini toparladı ve iki gün süren şiddetli çatışmalardan sonra Avusturya kuvvetlerini şehirden uzaklaştırdı ve birliklerinin büyük kısmını Avusturya askeri kuvvetlerinin büyük kısmının bulunduğu Doboj'a yöneltti.

- Šemsikadić kuvvetlerinin Tuzla'daki zaferi, Posavina genelinde ulusal hareketin uyanışını etkiledi. Çok kısa bir sürede, Bosna, Sava ve Drina nehirleri arasında çok geniş bir alan kontrolü altına girdi. Ancak bu arada takviye kuvvetlerle takviye edilen Avusturyalılar, savunma hatlarını birkaç yerden aşarak 19 Ağustos 1878'de Saraybosna'ya girdiler.

- Saraybosna'nın düşmesinden sonra Šemsikadić bir süre (bir ay) Bosna'da kaldı ve daha sonra askeri komutanlarıyla anlaşarak güneye, önce Tuzla yönüne, sonra da dağlık bölgelerden ve Drina nehri vadisinden geçerek Međeđa'ya çekildi ve oradan da Sancak'a geçti.
*Savaştaki cesareti ve gösterdiği beceri nedeniyle Šemsikadić, Kasım 1878'de Priştine'deki Türk sarayından madalya aldı.*

- Kasım 1878'den Nisan 1879'a kadar Sancak'ta Avusturya-Macaristan kuvvetlerinin tehdit edici saldırısına karşı savunma hazırlıkları yapıldı ve Sancak müfrezelerinin komutanlığına Novi Pazarlı Ahmet Beg Curić atandı.

- 21 Nisan 1879 tarihli Novi Pazar Sözleşmesi ile Avusturya-Macaristan'a Priboj, Prijepolje ve Bijelo Polje'de (sonradan Pljevlja olarak değiştirildi) askeri garnizonlar kurma hakkı verildi; idari yetki ise Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid'in yetkisinde kaldı.

- Šemsikadić'in çıkarları için oluşturduğu tehlikenin farkında olan Avusturya sarayı, İstanbul'daki yetkililerin onu Sancak'tan çıkarmalarını sağlamayı başardı ve Šemsikadić 1879 baharında İstanbul’a gitti. İstanbul'da padişah onu misafir ilan etti, onurlandırdı ve 29 Ocak 1887'deki ani ölümüne kadar hayatının geri kalanını geçireceği Marmara Denizi kıyısında geniş bir toprak parçası verdi.

- *Mehmed Nurudin Vehbi Šemsikadić, büyük bir devlet töreniyle İstanbul'daki Sultan Fatih Camii haremine defnedildi.*

Kaynak: Monografi "Sandžak Boşnaklar", CBS, 2010.