Muvakkit Salih Sıdkı Hadžihusejnović Anıldı

- Yuvarlak masa ve "Muvekkit Salih Sidki Hadžihusejnović, 1825-2025, Doğumunun 200. Yılı" sergisinin açılışı, 22 Ekim 2025 Çarşamba günü saat 13:30'da Saraybosna'daki Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi'nde gerçekleştirilecektir.

- Program organizatörleri Dr. Ramiza Smajić, Jasminko Muharemović ve Hamza Lavić ile serginin yazarı Ruhulah Hodzic'tir.

- Salih Hadžihusejnović Muvekkit, zaman ölçümü ve tarihsel gerçeklerin kaydedilmesine katkılarıyla Bosna-Hersek ve ötesinde bilim ve toplum üzerinde kalıcı bir etki bırakan tanınmış bir tarihçi, astronom ve bilim insanıdır.

- Bu yuvarlak masa ve sergi, onun astronomi araştırmalarını, zaman, göksel olaylar ve tarihsel bağlam anlayışını kamuoyuyla daha da yakınlaştıracak ve günümüzde nesiller boyu araştırmacı ve düşünürlere ilham vermeye devam eden çalışmalarına ve faaliyetlerine ışık tutacaktır.

- Etkinlik, Bosna-Hersek'te İslam ve Müslümanlar için önemli şahsiyetlerin doğum yıldönümlerini kutlayan kurumsal bir etkinlik olan Tezkiretname kapsamında düzenlenmektedir.

*Salih Sidki Hadžihusejnović (Muvekkit) — Kısa Biyografi*

*Kimdir?*  
Salih Sidki Hadžihusejnović, Osmanlı Devri’nde Bosna‑Hersek’te görev yapmış önemli bir “muvekkit” (zaman ölçümleri ve takvim işleriyle sorumlu astronomik görevli) ve tarihçidir. 

*Doğum‑Ölüm ve Köken*  
- Doğum yılı 1825 olarak kabul edilmektedir. 
- 1888 yılında vefat etmiştir. 
- Bazı kaynaklarda doğum yeri olarak Çajniče ya da Saraybosna gösterilir. 

*Görevleri ve Katkıları*  
- “Muvekkit” unvanı ile, Müslüman topluluk için namaz vakitlerinin belirlenmesi, takvim hazırlanması ve zamanla ilgili bilimsel araçların kullanılması işlerini yürüttü. 
- Saraybosna’daki ünlü kurum Gazi Husrev‑beg Kütüphanesi koleksiyonunda yer alan iki dünya küresi (globe) onun eserleri arasındadır.

- “Tarih‑i Bosna” (“Bosna Tarihi”) adlı eserini Türkçe olarak kaleme almış olup, Bosna‑Hersek tarihine dair önemli kaynaklardan biridir. 

*Önemi*  
- Bosna’da “muvekithane” olarak adlandırılan zaman ölçüm merkezlerinin bir görevlisi olarak, islâmî ibadetlerin ve toplumsal düzenin zamanlamasında kritik bir rol oynadı. 
- Astronomi ve zaman ölçümüne dair yapıtları ve uygulamaları, Osmanlı dönemindeki bilimsel anlayışın Bosna’daki temsilcilerinden biri olarak görülür.  
- Tarihçiliği ile 19. yüzyıl Bosna’sının tarihî, kültürel ve sosyal yapısına ışık tutan bir geleneksel entelektüel figürdür.

Salih Sidki Hadžihusejnović Muvekkit’in eserleri ile bıraktığı bilimsel ve kültürel miras hakkında Kaynaklar sınırlı olmakla birlikte, mevcut literatürde yer alan önemli başlıklar şunlardır 

📚 Eserler ve Bilimsel Katkıları

1. *Târîh‑i Bosna (Povijest Bosne / History of Bosnia)*  
- Bu eser, Hadžihusejnović’in en bilinen ve önemli çalışmasıdır.
- Türkçe dilinde kaleme alınmıştır ve Osmanlı Bosna’sının 1414‑1878 yılları arasındaki sosyal, idari ve kültürel tarihini kronolojik biçimde sunar. 
- Eserin kaynakları arasında arşiv belgeleri, mahkeme sicilleri ve dönemin yazılı kaynakları bulunmaktadır. 
- Bazı kısımların zayıf olduğu ifade ediliyor; özellikle XV‑XVII. yüzyıllara dair bilgiler diğer dönemlere kıyasla daha az güvenilir bulunmuştur. 
- Eserin yazma bir nüshası Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi’nde mevcut olup, Saraybosna Şarkiyat Enstitüsü’ndeki nüsha 1992‑95 savaşında zarar görmüştür.

2. Astronomi, Takvim ve Zaman Ölçümüne Yönelik Çalışmaları  
- Hadžihusejnović, Osmanlı döneminde Saraybosna’da “muvekkit” yani zaman ölçüm görevini üstlenmiş ve bu alanda çalışmıştır. 
- Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi koleksiyonunda onun el yapımı iki küresi (globusu) bulunmaktadır; bu, onun astronomi ve zaman ölçümüne dair pratiğini gösterir. 
- Bosna‑Hersek vilâyeti için hazırlanan takvim ve yıllıklar (salnâme) gibi yayınlarda onun çalışmaları yer almıştır. 

3. Diğer Bilimsel ve Kültürel Katkılar  
- Arapça, Türkçe ve Farsça bilen bir entelektüel olarak matematik, ferâiz (miras hukuku), kaligrafi ve mühendislik üzerine bazı araştırmaları olduğu belirtilmiştir. 
- “Kültür unsurları” başlığında ele alınan makalelerde onun eserinin Bosna’da eğitim, mimari ve toplumsal geleneklerin belgelenmesi açısından önemli kaynak olduğu vurgulanmıştır. 

(Türkçe haber: M. Tevfik Yücesoy)