Osmanlı, Kosova'yı Sırp İşgalinden Kurtarmıştı

Kosova ile ilgili son zamanlarda Balkan tarihçileri ve siyasetçilerinin Osmanlı'ya yapılan eleştirileri hakkında bilgi verir misiniz?

İlk olarak birinci eleştiri; Osmanlı Kosova'yı Arnavutlardan almadı. Bazı Katolik Arnavutlar var Müslüman Arnavutlar değil. Onlar diyor ki; "Osmanlı geldi bizi geldi işgal etti" diyorlar.

Hayır! Osmanlı Kosova'yı Sırplardan aldı. İşgalse onlar hala Sırp işgali altındaydı. Osmanlı bir anlamada kurtarıcı oldu diyebiliriz. Osmanlı öncesi prenslikler, feodal beylerin bulunduğu bir yönetim vardı. Osmanlı balkanları bu şekilde ele geçirdi yani tekrar başa dönerek söylüyorum Osmanlı Kosova'yı Sırplardan aldı. Arnavutlardan almadı. Balkanlarda sadece Arnavutlar ve Boşnaklar Müslüman'dı.

İkinci eleştiri; Osmanlı geldi bizi işgal etti ve zorla Müslümanlaştırdı. Zorla Müslümanlaştırma yapan bir devlet; "eğer Osmanlı bunu yapmışsa başarısızdır."Neden? Çünkü balkanlarda onlarca millet vardı; Sırplar, Hırvatlar, Romenler, Macarlar, Bulgarlar Yunanlar, Sırplar, Boşnaklar, Arnavutlar. Sadece iki devleti Müslüman yapabilmişse o zaman başarısız devlet. Başarılı değil. Beş yüz  senede iki millet mi!?Müslüman yapılır zorla yapmaya kalkarsan!?
Bir Macar tarihçinin İfadesi var; " Osmanlı her gün bir Hıristiyan'ı öldürse idi Balkanlarda Hıristiyan kalmazdı" değerlendirmesi var ki buna ben katılıyorum. Eğer Osmanlı her gün bir Hıristiyan öldürseydi bölgede beş yüz sene süper güç olarak egemen olmazdı. Burada şuna dikkat etmek gerek; Balkanların şuan bile nüfusu yüksek değil o anda bile yüksek değildi. Her gün bir Hıristiyan ölseydi Balkanlar'da kimse yaşamaz, Osmanlının egemenliği bu kadar süre devam etmezdi.

Osmanlı ne yaptı? İdare etti. Bu idare onların dini inanışlarına kültürel geleneklerine müdahale etmedi. Özgürce inanışlarını yaşadılar. Osmanlı müdahale etseydi isyan ederlerdi karşı çıkarlardı.

Osmanlı hakkında hiçbir şeyi bilmiyor olsak bile Osmanlı beş yüz sene boyunca bazı ufak tefek karışıklıların dışında Osmanlıyı kovacak derece de köklü bir isyan olmamışsa Osmanlı'nın onlara zorla İslamlaştırma yapmadığını görürüz. Yani Osmanlı orada zorla Müslümanlaştırma yapmış olsaydı Osmanlı orada tutunamazdı. Bugün ABD‘yi görüyorsunuz; Irakta sürekli katliamlar sürekli suikastlar barışı sağlayabildiler mi? Hayır. Afganistan da barışı sağlayabildilerdi. Hayır.

Dile getirilen eleştirilerden biride; Osmanlı'nın Balkanlar'da Kiliseleri yıktığı dinlerinden soyutlaştırma yaptığı bir nevi kültürel ve dini asimilasyon politikası uyguladığı yönünde. Bu tür eleştirilere ne diyorsunuz?

Osmanlı hiçbir zaman asimilasyon politikası uygulamadı. Bugün bile balkanlarda etnik ve dini kimliğin farklılığı Osmanlı'nın asimilasyon politikası uygulamadığını bir delilidir. Azınlık isyanları dönemlerinde dahi büyük bir  isyanın, kitlesel bir başkaldırının olmadığını Sırp tarihçiler bile kabul etmektedir. Bir başka bir delilide Kiliselerinin hala ayakta durmasıdır. Gidin Balkanlara bakın Yüzlerce yıllık kiliseler vardır. Osmanlı isteseydi buraları yıkardı camilere çevirirdi. Tabi şu da söyleniyor "çevirmedi mi zaten?" Çevirdi ama cemaati kalmayan kiliseleri camiye çevirdi. Cemaati kalmayan kiliseleri bugün bile Almanya'da Hollanda'da parayı bastırıp camiye çevirebilirsiniz. Yüzlerce yıllık Kilisenin görülmesi bile bir işarettir. Osmanlı bu kiliseleri isterse yıkardı. Yıkmak bir yana yeni kiliseler yaptırdı, Osmanlı kendi parasını verdi. Tabi halk genelde kiliseleri yapardı ama parası yetmediği zamanlarda Osmanlı destek oluyordu. Kiliselerin yeni yapımlarında var olanların tamirinde Osmanlı destek olmaktaydı. Niye yıkardı diyorum camiye çevirmiyor diyorum? Camiye çevirme meselesi az önce söylediğim gibi cemaati  bitenlerin, isteseydi hepsini çevirirdi! Çevirmedi! Niye bunu söylüyorum? Çünkü Osmanlı'nın kaybettiği yerlerin Müslüman bölgelerde ve yeni Hıristiyan idarelerde camileri kiliseye çevirdiğini yâda yıktığını biliyoruz. Yunanistan'da birçok cami ya kiliseye çevrilmiş ya da yakılıp yıkılmıştır. Beş yüz yıllık belki daha fazla İslam Beldesi olan Altın Ordu'dan bu yana Kırım Hanlığı ve Osmanlı şeklinde gidin Kırımın tarihi ve turistlik özellikleri olan camilerin dışında -oda beş taneyi geçmez-koca Kırım'da fazladan bir tane Cami yoktur. Beş yüz yıllık İslam Beldesi Krım'da üç-beş tane Cami mi kalır!? Hıristiyanlık ta nasıl zorla Hıristiyanlaştırma yaptıklarını tarihi örnekleriyle görüyoruz. Buna inanmayan kişi çıplak gözle Kırım'a gitsin Balkanlara gitsin Kimin zorla İslamlaştırmak kimin zorla Hıristiyanlaştırmak yapıp yapmadığını görsün kendi gözleriyle görebilir. Dolayısıyla şunu da söyleyelim; Osmanlı'nın bölgeye gelişiyle Osmanlı bölgede insanların kültürel inanışlarına müdahale etmemiştir. Onların kendi dillerini kullanmalarına müdahale etmemiştir engel olmamıştır.

Peki Osmanlı'dan sonra Balkanlarda özellikle Kosova'da ne kaldı?

Özellikle biraz öncede ifade ettiğim gibi Osmanlı bölgeyi Sırplardan aldı ve Osmanlı geri çekilirken de Arnavutlar bağımsız olmadı yine Sırplar ele geçirdi. Katolik Arnavutlar istediklerine kavuşamadılar ve Osmanlı gittikten sonra asıl asimilasyon başladı. Bugünkü Kosova da Makedonya da muazzam bir Arnavut nüfusu vardı. Son Arnavut yurduydu bölgenin hepsi işgal altına uğradı. Yunanistan da 700 binden fazla Arnavut vardı Çameryo bölgesinde Yunanlaştırıldı, Arnavut dilini unuttular çoğu Hıristiyanlaştı. Osmanlıdan sonrakiler, asimilasyonun ne olduğunu bölgelere gösterdiler. Ben şöyle söylüyorum -Osmanlı zorla Müslümanlaştırma yaptı diyorlar-; ben yapmadı diyorum eğer yapsaydı bu kadar mı Müslüman olurdu diyorum. Sadece iki millet mi Arnavut ve Boşnaklar mı? Hadi diyelim yaptı farz edelim!? Osmanlı zorla Müslümanlaştırma yaptıysa siz büyük bir hasretle özlemle Hıristiyanlaşmayı bekliyor iseniz, Osmanlı 1913 çekildi gitti bölgeden, Hristiyan yönetime büründü orası. Peki niye dönüp Hıristiyan olmadınız? Hani size eziyet eden Osmanlı yok artık! Zorla Müslümanlaştırmada yok! Yüz yıl boyunca neden dönüp Hıristiyan olmadınız? Huzur bulamadınız! Ve tam tersi misyonerler hararetle Hıristiyanlaştırmaya çalışırken! Bu onların sorunu değil, bunu Misyonerler söylüyor, Siz yüz yıl boyunca Hıristiyan olmak isteseydiniz olurdunuz.

Kosova'nın Merkezinde dev bir Katolik Katedrali var. Kosova'nın yüzde sekseni Müslüman, dev katedral Kosova'nın tek yeşillik alanı katledilip adeta dev gibi yapmışlar. Osmanlının yüzyıllar boyunca yaptığı camiler o kadar büyük değil. Orada Müslümanların nüfusu kaldı öyle düşünün. Bugün kim zorla Müslümanlaştırma yapıyor, kim Hıristiyanlaştırma yapıyor, katedrale bakın Osmanlı'nın yaptığı camilere bakın  anlaşılır. Tam onun karşısında Sırp Patrikhanesi var. Priştina Üniversitesinin bahçesinde oda büyük bir patrikhane. Kim zorla Müslümanlaştırma ve Hıristiyanlaştırma yapıyor gitsin kendi gözüyle görsün.

Türk, Arnavut, Boşnak, Rumlar, Sırplar gerniş bir etnik yapısı olan Kosova'nın bağımsızlığa giden süreçte etnik yapının karışık olmasına  karşı  nasıl bir çatı altında toplandılar? İslamiyet'in burada toplayıcı bir etmen olarak söz edilebilir mi?

Kesinlikle öyle. Burada birinci etmen şu oldu Sırplardan büyük eziyetler çektiler yani onlarda egemen ulusun parçası değildiler. Sırplar egemendi Yugoslavya'da Arnavutlara çok ciddi katliamlara varıncaya kadar büyük zulümlerde bulundular. Birde Sırplardan bölge alındıktan Birleşmiş  Milletler  yönetimi oldu. Avrupa Birliğine Eolec diye bir birliğe devretti.

Azınlıklara yapılanları Sırpların yaptıklarını yeni azınlıklar Türkler, Rumlar, Aşkaleliler görmesin diye bir geçiş dönemi yaşanıyor Kosova'da;  Arnavutların egemenliğinde bu sefer bu kötü örnek, onlara iyi örnek olarak dönüştü. Sırpların yapmış olduğu kötü eziyet onlara iyi örnek olarak dönüştü.

İslamiyet ciddi derecede bağlayıcı unsurdur. Bölgedeki insanlar her fırsatta bunu belirtirler.Sen Müslüman değil misin niye böyle bir şey yapıyorsun? diye buradaki Türkler Aşkaleiler, Rumlar bunu dile getirirler; burada Müslümanlığa atıf var.

Fakat bu Müslümanlığa atıf sürekli AB müdahalesinde orada çalışan misyonerlerce sürekli gerilere itilmeye çalışılıyor Müslümanlıkları unutturulmaya çalışılıyor Arnavutların. Siz Arnavutunuz, Müslümanlık başka  bir şey deniyor. Hatta Arnavut dilinden farklı ifadeler kullanılarak Müslümanlığı unutturulmak, Müslümanlığı devreden çıkarmak ve Hıristiyanlaştırma faaliyetlerini daha da güçlendirmek amacını güdüyorlar. Bunu  zaten Kosova'nın her bölgesinde görmek mümkün. Misyonerler durmadan çalışıyor; kitaplar broşürler dağıtıyorlar. Bana bir öğrenci şöyle demişti; "Kosova'da her semt her dükkana en az iki kez girmiş durumdadırlar misyonerler."

Sırpların yaptıkları ile, "I. Kosova savaşı sonrası Osmanlı egemenliğine girmeleri ve bunun kinini yüzyıllar boyu dededen- toruna aktara geldikleri bir  nevi bunun intikamını aldıkları" şeklinde bir bağlantı var mı?

İlk söylediğin cümle için çarpıcı bir örnek var. 1989 yani 600 sene sonra Miloseviç son diktatör Kosova savaşının geçtiği alana rivate göre bir milyon kişiyi toplamıştı ve şunu söylemişti; Hatta Sırpça ifadesi de ;"od yadrana do İrana svece biti Muslimana" yani ; "İrandan Adriyatike bir tane Müslüman kalmıyacak" diye 600 yılı geçmesine rağmen bu kini ne kadar diri tuttuğunu göstermiş olmaktadır bu ifadesiyle.

Çanakkale savaşı sırasında bizzat Mehmet Akif Kosova'dan yardımlar geldiği söylüyor. Bu topraklar Osmanlı'nın elinde olmadığı halde Kosovalılar Osmanlıların yanında mı savaştılar?

Çanakkale savaşında Balkanların diğer bölgelerinden olduğu kadar Kosova'dan Çanakkale'ye gelenler olmuştu. Çanakkale Savaşı 1915 yılında yapıldı, Osmanlı bölgeden 1912'de çekildi. Kosova, o günlerde Osmanlı toprağı olmamasına rağmen Kosavalılar, Çanakkale'yi savunmak için geldiler. Yani "Bizim vatanımız değil" diyebilirlerdi bu insanlar.

Osmanlı onlara yüzyıllar boyu eziyet etmişse eğer o iyi(!) olduğu Osmanlı yaptıklarının cezasını çekiyor  çeksin diyerek kenardan geçip gülebilirlerdi. Ama ne yapmışlar üç yıl sonra Osmanlı yedi düvele karşı savaşırken ona destek oldular. Bir de neye rağmen? Sırp tahkimatlarına rağmen gizli gizli dağ yollarından Çanakkale'ye geldiler. Eğer Osmanlı zorba bir yönetim kursaydı bunlar olmazdı. Bunlar Osmanlı'nın bölgeyi adil bir yönetimle yönettiğinin ayrı bir delilidir.

Doç. Dr. Ebubekir Sofuoğlu;Sakarya Üniversitesi Tarih Bölümünde öğretim Üyesi, Kosova ve Kırım tarihi üzerine çalışmaları bulunmaktadır. eserlerinden bazıları:

Kosovada Osmanlı İdaresi, Kosova'da Osmanlı Asırları, Gora Abidesi ve Kosava'nın Çanakkale Kahramanları'dır.

Emrah Avcı/Tarih Dosyası-Dünya Bülteni