Kosova'nın Savaş Kurbanlarını Belgelemesi 9.909 Gün Sürdü

Savaşın sona ermesinden 27 yılı aşkın bir süre sonra Kosova, belgelenmiş savaş mağdurlarına ilişkin ilk resmi listeyi yayımladı. Listede, Haziran 1999'a kadar öldürülen, zorla kaybedilen ve savaşın sonuçları nedeniyle hayatını kaybeden 12.230 kişi yer alıyor. Listenin ön nitelikte olduğu, yeni bilgi ve belgelerle güncelleneceği belirtilirken, mağdur aileleri ve kurumlar ek belge ve tanıklıklarla sürece katkı sunmaya davet edildi.

Kosova'nın savaş kurbanlarını belgelemesi yaklaşık otuz yıl sürdü.

Bugün, Sırbistan'dan kurtuluşun üzerinden 9.909 gün geçmesinin ardından, Kosova'da Savaş Sırasında İşlenen Suçlar Enstitüsü , öldürülen, zorla kaybedilen ve savaş nedeniyle hayatını kaybeden kişilere ilişkin ön listeyi kamuoyuyla paylaştı.

Listeye göre 11.408 kişi doğrudan savaş eylemleri sonucu, 1.578 kişi zorla kaybedilmiş, 241 kişi ise savaşın doğrudan sonuçları nedeniyle hayatını kaybetmiş durumda. Ön listede toplam 13.227 mağdur yer alıyor. Bunların 12.230'u Haziran 1999'a kadar, 997'si ise bu tarihten sonra kaydedildi.

Raporun tanıtımına katılan görevdeki Başbakan Albin Kurti, listenin nihai olmadığını ve yeni belge ile kanıtlar doğrultusunda güncellenmeye devam edeceğini söyledi.

"Bu, çalışmanın tamamlandığı anlamına gelmiyor. Enstitü, yeni belge veya kanıtlar elde edildikçe listeyi güncellemeyi sürdürecek. Zamana dayanıklı kurumsal bir veri tabanı oluşturmanın ve gelecek nesillere güvenilir bir kaynak bırakmanın tek yolu budur."

Kurti, mağdur ailelerine, kamu kurumlarına, sivil toplum kuruluşlarına ve ellerinde ilgili belge veya bilgi bulunan tüm vatandaşlara Enstitü ile iş birliği yapmaları çağrısında bulundu.

"Her yeni bilgi aynı profesyonel yöntemle ve büyük bir ciddiyetle değerlendirilecektir. Çünkü belgeleme olmadan hafıza olmaz. Hafıza olmadan adalet olmaz. Adalet olmadan da kalıcı barış mümkün değildir."

Mağdurların Dağılımı

Rapora göre, belgelenen mağdurların %86,2'sini, yani 11.408 kişiyi, cinayetler, infazlar, katliamlar, bombardımanlar ve diğer savaş şiddeti eylemleri sonucu hayatını kaybedenler oluşturuyor.

1.578 kişi hâlâ zorla kaybedilmiş olarak kayıtlı bulunuyor. Bunlar, akıbeti henüz açıklığa kavuşmamış ve kaybolmalarının savaşla doğrudan bağlantılı olduğuna dair güvenilir kanıt bulunan kişilerden oluşuyor.

Savaş sırasında aldıkları yaralar veya savaşın doğrudan etkileri nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı ise 241 olarak açıklandı.

Enstitü: Her Bir Kayıt Tek Tek Doğrulandı

Kosova'da Savaş Sırasında İşlenen Suçlar Enstitüsü Müdürü Atdhe Hetemi, Enstitünün Kasım 2023'te kurulmasının ardından mevcut verilerin sistematik biçimde incelenmeye başlandığını belirtti.

Hetemi, amaçlarının mevcut listeleri birleştirmek değil, her mağdurun kimliğini tek tek tespit ederek karşılaştırmak, doğrulamak ve kurumsal kayıt altına almak olduğunu söyledi.

Çocuklar ve Yaşlılar da Ağır Kayıplar Verdi

Ön listeye göre mağdurların:

• 1.242'si 17 yaşın altında,
• 1.949'u ise 65 yaşın üzerindeydi.

En fazla mağdur ise 31-50 yaş grubunda yer alıyor ve bu grupta 4.080 kişi bulunuyor.

Hetemi, mağdurların %57,5'inin çalışma çağındaki 18-50 yaş grubundan oluştuğunu belirtti.

Rapora göre savaşta hayatını kaybeden 0-17 yaş arasındaki çocukların sayısı 1.241, bunların 1.156'sı Arnavut çocuklardan oluşuyor.

Kurti ise çocuklara yönelik işlenen suçların toplumun en ağır yaralarından biri olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

"Rapor, 0-17 yaş grubunda 1.047 çocuğun öldürüldüğünü, 94 çocuğun savaş koşullarının sonucu yaşamını yitirdiğini ve 100 çocuğun ise hâlâ kayıp olduğunu ortaya koyuyor. Binin üzerinde çocuğun öldürülmesi yalnızca trajik bir istatistik değil, toplumumuzun derin bir yarasıdır."

En Kanlı Dönem 1999 İlkbaharı Oldu

Kurti, rapordaki verilerin 1999 ilkbaharında yaşanan şiddetin boyutunu açıkça ortaya koyduğunu söyledi.

Mart-Haziran 1999 döneminde 9.948 kişi öldürüldü. Bu sayı, raporda yer alan 12.230 mağdurun yaklaşık %81,3'ünü oluşturuyor.

Kurti, bunun savaşın en yoğun döneminde sivillerin yaşadığı büyük trajediyi gözler önüne serdiğini belirterek, adalet arayışının sürdürülmesi gerektiğini ifade etti.

En Fazla Mağdur Skenderay'da

Rapora göre en fazla savaş mağduru bulunan belediyeler şöyle sıralandı:

• Skenderay: 1.279 mağdur
• Yakova: 1.222
• Drenas: 938
• Rahovça 924
• İpek: 761
• Mitroviça: 671
• Suhareka: 657
• Prizren: 648
• Poduyeva: 602
• Klina: 536

Hetemi, belgelenen vakaların 8.236'sının, yani toplamın %60'ından fazlasının, bu on belediyede gerçekleştiğini belirtti.

Bölgesel dağılımda ise en ağır kayıpların Yakova, Mitroviça ve Priştine bölgelerinde yaşandığı, Gilan bölgesinin ise savaşın en az etkilediği bölgelerden biri olduğu ifade edildi.

Liste Güncellenmeye Devam Edecek

Kurti, ilk resmi listenin savaş mağdurlarına, ailelerine ve ülke tarihine karşı duyulan sorumluluğun bir sonucu olduğunu söyledi.

Yaklaşık çeyrek asır boyunca savaş mağdurlarının farklı kurumlar, yerli ve uluslararası kuruluşlar ile araştırmacılar tarafından belgelendiğini hatırlatan Kurti, yeni kurulan Enstitünün amacının bu çalışmaları yok saymak değil, doğrulayıp kurumsal hale getirmek olduğunu vurguladı.

Raporun yalnızca üç mağdur kategorisini kapsadığı, savaşın diğer mağdur gruplarına ilişkin çalışmaların ise ilerleyen aşamalarda ayrı raporlarla kamuoyuna sunulacağı belirtildi.

Listeye; savaş döneminde Kosova'da doğmuş, yaşamış veya ikamet etmiş, savaşla doğrudan bağlantılı olaylar sonucu öldürülen, kaybolan ya da savaşta aldığı yaralar nedeniyle yaşamını yitiren ve bu durumları doğrulanmış resmi belgelerle kanıtlanan kişiler dahil edildi./Koha/