Özel Mahkeme’nin Kuruluşunun Üzerinden 10 Yıl Geçti

Kosova Meclisi’nin Özel Mahkeme’nin kurulmasının önünü açan oylamasının üzerinden tam 10 yıl geçti. 3 Ağustos 2015’te yapılan oylamada, 120 milletvekilinden 82’si anayasa değişikliğine “evet” oyu verdi; 5 milletvekili “hayır” derken, 1 milletvekili çekimser kaldı.

Bu çoğunluk, dönemin Başbakanı İsa Mustafa liderliğindeki hükümete, Lahey’de bulunan ve “Uzmanlaşmış Daireler” olarak adlandırılan yapının işlevselleşmesini sağlayacak iki ek yasa tasarısını Meclis’e sunma imkânı tanıdı.

Özel Mahkeme, Kosova Kurtuluş Ordusu’nun (UÇK) savaş sırasında ve sonrasında işlediği iddia edilen suçları yargılamak amacıyla uzun bir siyasi ve diplomatik sürecin sonunda kuruldu. Bu süreç, uluslararası alanda tartışmalara yol açan bir raporla başladı. Avrupa Konseyi üyesi ve İsviçreli senatör Dick Marty, 2010’da yayımladığı raporda, UÇK üyelerinin insan hakları ihlalleri, adam kaçırma, zorla kaybetme ve organ kaçakçılığı gibi ciddi suçlara karıştığını öne sürdü.

Raporda bazı ağır iddialar için somut deliller sunulmamasına rağmen, bulgular sert tepkilere yol açtı ve uluslararası kamuoyunu sarstı. Bu gelişmelerin ardından Kosova Meclisi, 3 Ağustos 2015’te basit çoğunlukla Özel Mahkeme’nin kurulmasına onay verdi.

Söz konusu mahkeme, özellikle Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri’nin baskıları sonucunda, Dick Marty raporu ve sonrasında Özel Soruşturma Görev Gücü’nün (SITF) yürüttüğü araştırmalar temelinde hayata geçirildi.

Her ne kadar yasal olarak Kosova adalet sisteminin bir parçası olsa da Özel Mahkeme, Kosova sınırları dışında, Lahey’de faaliyet gösteriyor. Mahkeme tamamen uluslararası personelden oluşuyor ve Kosova’daki kurumlar tarafından denetlenmiyor. Hakimlerin seçimi ve finansman ise Avrupa Birliği tarafından, Avrupa Konseyi ile yapılan anlaşmaya dayanarak sağlanıyor.

Tartışmalı bir rapordan uluslararası bir mahkemeye uzanan bu süreç, bugün hâlâ UÇK’nın önde gelen isimlerini yargılamaya devam ediyor ve adalet ile tarihi gerçekler üzerine yoğun tartışmaları beraberinde getiriyor.

Buna karşılık, birçok uluslararası insan hakları örgütü ve medya kuruluşu, Dick Marty raporunun güvenilirliği ve özellikle organ kaçakçılığı iddialarına ilişkin somut delillerin yetersizliği konusunda şüphelerini dile getirdi. Lahey Savcılığı ise bugüne kadar organ kaçakçılığına ilişkin somut bir iddianame sunmuş değil.