Karadağ’ın başkenti Podgorica’da son dönemde Nazi ve faşist semboller içeren, göçmen ve Türkleri hedef alan grafitiler dikkat çekiyor. “Türkleri sınır dışı edin”, “Göçmenleri sınır dışı edin 88”, gamalı haç ve aşırı sağ çevrelerde kullanılan bazı sloganlar, şehirde aşırı sağcı ideolojilerin görünürlüğünün arttığına ilişkin endişeleri gündeme getirdi.
“Vijesti” gazetesinin haberine göre, 2 Nisan’da Podgorica’nın merkezindeki Hercegovačka Caddesi’nde “Deport Turks” (Türkleri sınır dışı edin) yazılı bir grafiti tespit edildi. Grafiti daha sonra boyanarak kapatıldı.
Draç semtindeki V Proleterske Brigade Caddesi’nde ise 18 Ağustos’ta “Deport immigrants 88” (Göçmenleri sınır dışı edin 88) yazılı bir başka grafiti kaydedildi. Haberde, neonazi sembolizminde “88” sayısının “Heil Hitler” ifadesine gönderme yapan bir kod olarak kullanıldığı belirtildi. Bunun nedeni, Latin alfabesinde “H” harfinin sekizinci sırada bulunması ve “88”in “HH” şeklinde yorumlanmasıdır.
Blok V bölgesinde aynı tarihte bir gamalı haç ile “The sun will rise and we will try again” (Güneş yeniden doğacak ve yeniden deneyeceğiz) ifadelerinin de duvarlara yazıldığı bildirildi. Ancak söz konusu cümlenin tek başına neonazi anlam taşımasının kesin olmadığı, bağlama göre farklı şekillerde yorumlanabileceği vurgulandı.
ANB: Şu aşamada ulusal güvenlik tehdidi değil
Karadağ Ulusal Güvenlik Ajansı (ANB), ülkede örgütlü neonazi veya faşist grupların bulunduğuna ilişkin mevcut bilgilerinin olmadığını açıkladı.
ANB, buna karşılık faşist ve neonazi ideoloji veya sembolizm unsurları taşıyan münferit kişi ve faaliyetlerin tespit edildiğini, bunların güvenlik açısından takip edildiğini belirtti. Ajans ayrıca söz konusu kişilerin birbirleriyle bağlantı kurup kurmadığını, radikalleşme süreçlerini ve faaliyetlerin daha örgütlü veya şiddet içeren yapılara dönüşme ihtimalini değerlendirdiğini bildirdi.
ANB’ye göre, yalnızca siyasi veya ideolojik bir görüşe sahip olmak, güvenlik açısından ilgili bir faaliyet bulunmadığı sürece istihbarat kurumunun müdahalesi için yeterli değil. Ancak ırkçı, yabancı düşmanı, antisemitik ve diğer aşırılıkçı içeriklerin güvenlik açısından sonuç doğurabileceğine ilişkin göstergeler ortaya çıkması halinde bunlar takip ediliyor.
Ajans, mevcut tespitlere göre bu tür münferit faaliyetlerin şu anda Karadağ’ın ulusal güvenliği açısından tehdit oluşturmadığını, ancak durumun sürekli olarak değerlendirildiğini açıkladı.
Sosyal medya radikalleşmenin önemli alanlarından biri
ANB, sosyal medya ve diğer internet platformlarının aşırılıkçı içeriklerin yayılması, kişilerin birbirleriyle bağlantı kurması ve ideolojik etkilenmenin gerçekleşmesi açısından önemli bir alan olduğunu belirtti.
Ajans özellikle radikalleşme, kişiler arasındaki bağlantıların güçlenmesi ve internet ortamındaki faaliyetlerin örgütlü ya da şiddet içeren eylemlere dönüşme ihtimalinin takip edildiğini kaydetti.
ANB ayrıca son yıllarda uluslararası düzeyde aşırı sağ ve diğer aşırılıkçı içeriklerin dijital ortamda daha görünür hale geldiğine dikkat çekti. Özellikle çocuklar ve gençlerin internet üzerinden manipülasyon, radikalleşme ve şiddete teşvik edilmesine ilişkin endişelerin arttığı ifade edildi.
“Faşist ve Nazi sembolleri için açık yasal düzenleme gerekli”
Tarihçi ve Cetinje Antifaşistleri Direktörü Filip Kuzman, faşist ve Nazi propagandasındaki küresel artış eğiliminin Karadağ’ı da etkilediğini söyledi.
Kuzman, sosyal medyada millî ve ırkçı nefret söylemlerinin yaygınlaşmasının özellikle gençler arasında zamanla radikalleşmeye yol açabileceği uyarısında bulundu.
Kuzman ayrıca Karadağ Meclisi’nin faşist ve Nazi örgütleri ile bunlara ait sembollerin kullanımını açık biçimde yasaklayan bir yasa çıkarması gerektiğini savundu. Böyle bir yasal düzenlemenin polis ve savcılığın müdahalesini kolaylaştıracağını belirten Kuzman, kamuya açık alanlarda bu sembollerin kullanılmasının da yaptırıma bağlanması gerektiğini ifade etti.
Bölgesel bağlantılar araştırılıyor
“Vijesti”, Podgorica’daki bazı faşist, neonazi ve göçmen karşıtı grafitilerin arkasında olduğu öne sürülen bir grup hakkında ANB’ye de bilgi sundu. Söz konusu kişiler arasında Telegram üzerinden iletişim kurulduğu ve grubun bazı üyelerinin 2020 yılında Piper bölgesindeki Ravni Laz anıtının tahrip edilmesiyle bağlantılı olduğu yönünde iddialar bulunduğu belirtildi.
Ravni Laz, Temmuz 1941’de İtalyan işgaline karşı 13 Temmuz ayaklanmasının başlatılması kararının alındığı yer olarak Karadağ’ın antifaşist tarihinde önemli bir sembol niteliği taşıyor. Buradaki anıt, 24 Mayıs 2020’de tahrip edilmişti.
Haberde ayrıca Podgorica’da “Fasci di Montenegro” (Karadağ Faşistleri) ifadeli ve İtalyan askerleriyle birlikte Krsto Popović’in görüntüsünün yer aldığı bazı çıkartmaların kullanıldığına ilişkin iddialara da yer verildi.
ANB, bu kişilerin bölgedeki benzer aşırı sağcı gruplarla bağlantıları konusunda somut isim vermedi. Ancak kurum, bölgedeki ve yurtdışındaki güvenlik ve istihbarat kuruluşlarıyla bilgi paylaşımı ve işbirliği yaptığını bildirdi.
Ajans, münferit grafitilerin veya sembollerin tek başına örgütlü bir grubun varlığını kanıtlamadığını, bunların birbirleriyle bağlantısı ve güvenlik açısından taşıdığı anlamın mevcut tüm bilgiler ışığında değerlendirildiğini belirtti.
Karadağ güvenlik makamları, soruşturmalar sırasında bir suçun hazırlanması, organize edilmesi veya işlenmesine ilişkin şüphe doğuracak bilgiler elde edilmesi halinde polis ve yetkili savcılığın bilgilendirileceğini açıkladı.
Podgorica sokaklarında ortaya çıkan “Türkleri sınır dışı edin” ve “Göçmenleri sınır dışı edin 88” gibi ifadeler ise aşırı sağcı, ırkçı ve yabancı düşmanı söylemlerin yalnızca internet ortamında değil, kamuya açık alanlarda da görünür hale geldiğini gösteren dikkat çekici örnekler olarak değerlendiriliyor.
(Mufassal haber: M.Tevfik Yücesoy)